Ընտանիքը. Երկշաքիլավորներ
Հայրենիքը. Հարավային Ամերիկայի արևադարձային հատվածը:
Սա անձրևային անտառներին հատուկ ծառ է և բնական պայմաններում հասնում է 25մ բարձրության, ծածկված է  ճյուղերի ծայրերին աճող սրածայր տերևներով: 1-2 մետր  երկարությամբ ցողունները հայտնվում են  անմիջապես   մուգ շագանակագույն  կեղևից` ծածկելով ծառի բունը և հիմնական ճյուղերը: Այդ երևույթը կոչվում է բնածաղկում (հունարեն` ծառի բուն և լատիներեն` ծաղիկ բառերից: Սա անմիջապես բնի և հաստ ճյուղերի վրա ծաղիկների, ապա նաև պտղի առաջացումն է բութագրում) և հատուկ է արևադարձային որոշ պտուղների, ինչպիսիք են ջեքֆրութը, կուպուասուն և ուրիշներ:

Զարմանալի տեսարան է.մոմանման ծաղիկներով կախված ցողուններ, որոնք ունեն վարդագույն և դեղնավուն երանգներ, քաղցր  բույր և որոնց վրա հավաքվում  են չղջիկները:

Նարնջագույն, կարմիր կամ վարդագույն հոտավետ մոմանման ծաղիկները աճում են ցողունին` կազմելով մինչև 3մ երկարությամբ վրձնանման ծաղկաբույլ: Այնուհետև ձևավորվում են 20սմ տրամագծով կլոր պտուղները, որոնք կախվում են երկար,  փայտացած ծաղկաբերների վրա:

Ծառի անգլիական անվանումը` Cannonball Tree է, որը թարգմանաբար նշանակում է “թնդանոթի արկերի ծառ”, ինչը ցույց է տալիս ծառի արտաքին տեսքը և պտուղների մեծությունը, ինչպես նաև ծառի տակ զբոսնելու վտանգը:  8-9 ամիս հասունանալուց  հետո նրանք ընկնում են և հաճախ գետնին կպնելուց կոտրվում են` բացելով տհաճ հոտով, սպիտակ, դոնդողանման մրգամիսը:Որոշ տվյալների համաձայն`  այդ պտուղները կարելի է ուտել, սակայն նաև կարծիք կա, որ դրանք ալերգիա են առաջացնում: Պտուղների ամուր կեղևից պատրաստում են տարբեր տնային պարագաներ:

Նյու –Հեմփշիրում 34-ամյա Դևիդ Կվյատկովսկին միտումնավոր 46 հիվանդի վարակել է հեպատիտ   С-ով:

Հետաքննության տվյալների համաձայն, տղամարդը տառապում է այդ հիվանդությամբ: Վերջին 10 տարում նա հասցրել է աշխատել 8 նահանգների 19 հիվանդանոցում: Մի քանի աշխատավայրից նրան հեռացրել են ցավազրկող դեղամիջոց գողանալու պատճառով:

Պարզվել է, որ նա ինքն իրեն ներարկել է, ապա օգտագործված ներարկիչները   թողել հետագա օգտագործման համար, ինչի հետևանքով 46 մարդու մոտ հայտնաբերվել է հեպատիտ   С-ի նույն շտամը, ինչ Կվյատկովսկու մոտ է: Վարակվածներից երկուսը մահացել են:

Կոնկորդ քաղաքի դատարանը նրան 39 տարվա բանտային կալանքի է դատապարտել:

Վերջերս, ուսումնասիրելով բոտուլոտոքսինի հատկությունները, Իտալիայի փորձագետները հայտնաբերեցին, որ այդ նյութը նյարդաթելերով կարող է փոխանցվել ուղեղին:

Բժիշկները որպես փորձակենդանի, այդ ուսումնասիրության համար օգտագործեցին մկներին, բոտոքս սրսկեցին կրծողների այն մկաններում, որոնք կառավարում են բեղերի շարժումը: Իսկ 3 օր անց փորձակենդանիների գլխուղեղում գտան սպիտակուցներ, որոնք վնասվել էին բոտուլոտոքսինի ազդեցությամբ:

Բժիշկները անհանգստացած են թույնի այդ հատկությամբ, ու, կարծում են, որ չնայած դրա խտությունն ուղեղում քիչ է, սակայն   վնասի  աստիճանը դեռևս պետք է  պարզել:

Վիճակագրությունը վկայում է, որ խոշոր ընկերություններում ղեկավար պաշտոններում կանանց նշանակելով շահում է գործը:

Բրիտանական Կոլումբիայի համալսարանի մասնագետները վստահեցնում են, որ կանայք մեծ ձեռնարկություններն ավելի արդյունավետ են ղեկավարում, քանի որ նրանք, ի տարբերություն տղամարդկանց, ժամանակը չեն վատնում չափազանց մեծ, ագրեսիվ ու հաճախ ռիսկային  նախագծերի իրականացման վրա:

Բացի այդ, մեծ է հավանականությունը, որ այն ֆիրմաները, որոնք կանայք են  ղեկավարում, նոր ձեռքբերումների համար ավելի քիչ վճարեն, քան եթե պայմանավորվածությունների բանակցությունները տղամարդիկ վարեին:

Ուսումնասիրությունը կատարվել է «Journal of Corporate Finance»-ի աջակցությամբ` ԱՄՆ-ի 1500 խոշորագույն ձեռնարկությունների գործունեության տվյալների հիման վրա:

Բաղադրությունը

500 գ կաթնաշոռ

100 գ շաքարավազ

3 հատ ձու

սպիտակաձավար 50 գ

15% յուղայնությամբ թթվասեր` 50 գ

30 գ կարագ

ծիրանաչիր կամ ցանկացած չիր` 50-70 գ

վանիլին:

Պատրաստման եղանակը

Սկզբում հարկավոր է ծիրանաչիրը լվանալ ու  ջրի մեջ թողնել (10 րոպե), որ փափկի ու կտրել լինի: Խառնել կաթնաշոռը, ձուն ու շաքարավազը: Դրանից հետո աստիճանաբար ավելացնել սպիտակաձավարը,  կարագն ու թթվասերը: Խմորի մեջ ավելացնել նախապես կտրատած ծիրանաչիրը, լավ խառնել ու ծածկել սրբիչով ու թողնել այդպես 20-30 րոպե: Այդ ժամանակահատվածում խմորն ավելի թեթև ու նուրբ կդառնա:

Տապակը կարագոտել ու ստացված զանգվածը լցնել մեջը,  թխել 200⁰ տաքացված փռում`  30-40 րոպե:

 Անկախ

Իզուր չէ, որ մասնագետները կարծում են, որ բոլոր օրգանների աշխատանքը փոխկապակցված է: Գլխացավերի հակում ունեցողները պետք է ստուգեն սիրտը: Վերջին ուսումնասիրություններով պարզել են, որ միգրենի դեպքերի  66%-ը սրտի ինչ-որ արատի հետևանք են:

Ֆիլադելֆիայի  Ջեֆերսոնի անվ. համալսարանի գլխացավի բուժման կենտրոնի աշխատակիցները համոզում են, որ տանջող գլխացավի պատճառը պետք է որոնել սրտի աշխատանքի խանգարումներում: Միգրենով տառապող 131 հիվանդների հետազոտությամբ պարզվեց, որ նրանց երրորդ մասն  ունի “բաց պատուհանի” դեֆեկտ:

Այդպես են բժիշկներն անվանում այն բացվածքը, որն առաջանում է սրտի աջ ու ձախ փորոքների միջև: Նման բացվածք ունենում են բոլոր սաղմերը, սակայն ներարգանդային հասունացման վերջում ու ծննդից հետո առաջին ժամերին այդ “պատուհանը փակվում է”, որից հետո արյունը սկսում է զտվել թոքերի միջոցով:

Մասնագետների խոսքով, մարդկանց մի մասի մոտ (հիմնականում կանանց) այդ արանքը լրիվ չի փակվում ու դա էլ հետագայում միգրենի առաջացման պատճառ է դառնում:  “Բաց պատուհանի” պատճառով  միկրոսկոպիկ   մակարդուկներ պարունակող արյան մի մասը, որը զտված չէ թոքերում, հայտնվում  է ուղեղում ու միգրենային երևույթ առաջացնում:

Այս կանայք ունեցել են բացառիկ կամքի ուժ, չեն վախեցել ժամանակից առաջ անցնելուց և ընդունված նորմերից դուրս մտածելուց: Նրանք դասվում են աշխարհի ամենաազդեցիկ ու հեղափոխական կանանց շարքին, որոնք մեծ հետք են թողել պատմության մեջ. Արքայադուստր Դիանա, Մայր Թերեզա, Ինդիրա Գանդի, Մարգարեթ Թետտչեր:

Արքայադուստր Դիանա

Նրան անվանում էին ժողովրդական արքայադուրստր, Սրտերի թագուհի և Աշխարհի վարդ: Արքայադուստր Դիանայի` Բրիտանական գահի թագաժառանգ Չառլզի կնոջ կյանքը սկզբում նման էր հեքիաթի: Սովորական մանկապարտեզում որպես դաստիարակ աշխատող աղջիկը հանկարծ հայտնվեց Բուքինգհեմյան պալատում: Արտաքուստ ամեն ինչ հրաշալի էր. Արքայադուստր Դիանան ամուսնուն ժառանգներ պարգևեց` Ուլիյամն ու Հարին, սկսեց զբաղվել բարեգործությամբ` իր գեղեցկությամբ ու անկեղծությամբ գրավելով յուրաքանչյուր բրիտանացու:

Սենսացիոն նյութերի հետևից ընկած պապարացցիները, սակայն, արագ բացահայտեցին թվացյալ իդելական կերպարի մութ կողմերը: Սիրո մասին երազող Դիանան, որը սեր չգտավ ամուսնության մեջ, իմացավ, որ Չառլզն այդպես էլ չի մոռացել իր առաջին սիրո` Կամիլլա Պարկեր Բոուլզի մասին: Արքայադուստրը սկսեց մի սիրեկանից մյուսին անցնել` փորձելով խեղդել հոգու ցավը: Ինքնասպանության հինգ անհաջող փորձերից հետո ի վերջո նա որոշեց ամուսնալուծվել` սկանդալ հարուցելով պահպանողական արքայական ընտանիքում: Նա որոշեց կյանքը սկսել նոր էջից: Ամուսնությունից Դիանան ստացել էր 26 միլիոն դոլար, Քենսինգտոնյան պալատը և Ուելսի արքայադուստր տիտղոսը: Նա վաճառեց ողջ հագուստը, որի նկատմամբ միշտ անտարբեր էր եղել, զարդերը` մայր թագուհուց նվեր ստացած, և շրջապատվեց նոր երկրպագուներով: Ցավոք, այն պահին, երբ նա վերջապես գտել էր իր իսկական սերը, ճակատագիրը խլեց նրա կյանքը: Արքայադուստր Դիանան զոհվեց 36 տարեկանում սարսափելի ավտովթարից, որի պատճառը դեռևս մինչև վերջ բացահայտված չէ: «Ես ուզում եմ լինել ձեր սրտերի թագուհին: Ես ինձ Մեծ Բրիտանիայի թագուհի չեմ պատկերացնում»,-ասել է Դիանան:

Նրա անունն այսօր հարյուր ամենահայտնի բրիտանացիների շարքում երրորդն է:

Մայր Թերեզա

Նրան համարել են սուրբ դեռևս կենդանության օրոք: Իսկ նա իրեն համարել է մատիտ Աստծո ձեռքին: Ագնես Գոնջա Բոյաջիուն` աշխարհին հայտնի որպես Մայր Թերեզա, ծնվել է 1910 թվականին ալբանացի կանաչի վաճառողի ընտանիքում: 18 տարեկանում նա հեռացել է հայրական տնից և դարձել միանձնուհի, որ շուտով իր կյանքը նվիրի տառապյալներին, հիվանդներին, կարիքավորներին ու բորոտներին:

Երեսունվեց տարեկանում Մայր Թերեզան ստեղծել է «Գթասրտության օրդեն»-ը, որը զբաղվում էր աղքատների և ծանր հիվանդների համար դպրոցների, որբանոցների, հիվանդանոցների կառուցմամբ` անկախ ազգային և կրոնական պատկանելությունից:

Այդ ժամանակվանից նրա դեմքը, որը դարձել է գթասրտության և հույսի խորհրդանիշ, ամենաթեժ կետերից մշտապես նորությունների կիզակետում էր` Հյուսիսային Իռլանդիա, Հարավային Աֆրիկա, Լիբանան և այլուր: 88-ի Սպիտակի երկրաշարժից օրեր անց Մայր Թերեզան իր միանձնուհիների հետ ժամանել է Հայաստան` օգնելու աղետից տուժած հայ ժողովրդին: Նրա ներկայությունը կարող էր թեկուզ ժամանակավորապես կասեցնել ամենաարյունահեղ պատերազմը:

Երբ մահվան մահճում Մայր Թերեզային հարցրել են, թե նա երբևե ունեցել է հանգստյան օրեր կամ տոներ, նա պատասխանել է. «Ինձ մոտ ամեն օր է տոն»:

2003-ին կաթոլիկ եկեղեցին նրան դասել է երանելիների շարքը

 Ինդիրա Գանդի

Երբ 1966 թվականին նա առաջին անգամ նշանակվեց Հնդկաստանի վարչապետ, հակառակորդները նրան անվանեցին «հիմար տիկնիկ»: Սակայն նրանք չարաչար սխալվել էին: Լուսնի երկիր անունով աղջիկը  (այդպես է թարգմանվում նրա անունը), որը լույս աշխարհ է եկել 1917 Հնդկաստանի ամենահարուստ և ամենաազդեցիկ ընտանիքներից մեկում, դառնալու էր Հնդկաստանի պատմության ամենանշանավոր կերպարներից մեկը:

Ամուսնանալով` նա երկու որդի է լույս աշխարհ բերել` Ռաջիվն ու Սանջայը: Դրանք նրա կյանքի ամենաերջանիկ տարիներն էին (Ռաջիվը մոր մահից հետո դառնում է վարչապետ, սակայն սպանվում է մահապարտ-ահաբեկչի կողմից 1991թ.):

Սակայն Ինդիրա Գանդիի երջանկությունը երկար չտևեց. սկզբում նա կորցրեց ամուսնուն, ապա հորը, հետո` փոքր որդուն: Հնարավոր չէ անգամ պատկերացնել, թե ինչ կատարվեց նրա հոգում, բայց արտաքուստ նա շատ արագ իրեն վերագտավ:

Շատ շուտով այդ ոչ բարձրահասակ, սևահեր, բայց ժամանակից շուտ գլխին սպիտակ մազեր ի հայտ եկած և ազնվական դեմքով կինը սկսեց ասոցացվել իմաստության և իշխանության հետ: Հայրենակիցները նրա մեջ տեսան խելքի աստվածուհի Շակտայի մարմանցումը: Ինդիրա Գանդին առաջին կինն էր Հնդկաստանում, որը իրավունք ստացավ որոշելու երկրի քաղաքական ճակատագիրը և արմատապես այն փոխեց դեպի լավը:  “ԲիԲիՍի”-ի կողմից նա ճանաչվել է վերջին հազարամյակի ամենահզոր կին: Ղեկավարելով Հնդկաստանը 15 տարի տղամարդկանց տիրապետության, ուժեղ ընդդիմության, ծանրագույն տնտեսական իրավիճակի և կրոնական պատերազմների պայմաններում՝ նա հասել է լուրջ արդյունքների իր չափազանց ուժեղ բնավորության և քաղաքական հեռատեսության շնորհիվ:

Մինչև իշխանության վերջին րոպեները ուժեղ, իշխող Ինդիրա Գանդին մնացել է նախ և առաջ կին և դա էլ հենց եղել է նրա միակ և ճակատագրական «սխալը»: 1984 թվականի հոկտեմբերի 31-ին հարցազրույցի պատրաստվելիս նա երկար ընտրում էր զգեստը` դեռևս չկասկածելով, որ դա լինելու է իր կյանքի վերջին օրը: Նա զոհվում է իր սիկհ թիկնապահների կողմից, որոնք նրա ուղղությամբ 20 փամփուշտ են արձակում: Սակայն նա մնում է Հնդկաստանի ամենասիրելի առաջնորդներից մեկը, որը երկիրը դուրս բերեց սարսափելի թշվառությունից:

Մարգարետ Թետչեր

Մեծ Բրիտանիայի առաջին և դեռևս միակ կին վարչապետն արթնանում էր առավոտյան վեցից ոչ ուշ և մինչ ուշ գիշեր անցկացնում  աշխատավայրում` 24 ժամվա մեջ ընդամենը չորս-հինգ ժամ քնելով: «Իմ կյանք իմ աշխատանքն է: Որոշ մարդիկ աշխատում են, որ ապրեն, ես ապրում եմ, որ աշխատեմ»,-ասել է Մարգարետ Թետչերը: Նվազագույն զարդարանք, մոխրագույն կամ մուգ կապույտ կոստյումներ, բարձրակրունկ կոշիկներ, հայացքում` ուժ: Այդպես է հիշում աշխարհը Երկաթյա տիկնոջը: 1979-ին դառնալով Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ` նա կարողացավ դուրս բերել երկիրը խորը տնտեսական ճգնաժամից: Շատերը նրան կշտամբում էին, շատերն` ատում, բայց չնայած դրան, նա իշխանության ղեկին մնաց երեք շրջան` ավելի երկար, քան Մեծ Բրիտանիայի քսաներորդ դարի որևէ այլ առաջնորդ, և ամենակարևորը` վերադարձրեց իր երկրին Մեծ տերության կարգավիճակը:

Երկաթյա տիկինն ուներ իր գաղտնիքը. ամուսնու մահից հետո Մարգարետ Թետչերն իր հուշերում գրել է. «Ես երբևէ չէի կարող տասնմեկ տարի մնալ վարչապետ, եթե չլիներ Դենիսը»:

Նրանք միասին ապրել են ավելի քան հիսուն տարի, և Դենիս Թետչերն անձնվիրաբար աջակցել է կնոջն իր քաղաքական կարիերայի ողջ ընթացքում, սիրել և ընդունել նրան իր բոլոր առավելություններով ու թերություններով:

Մարգարետ Թետչերը վախճանվել է  2013 թվականի ապրիլի 8-ին` 88 տարեկան հասակում:

Նրա հայրը նրան միշտ ներշնչել է, որ պետք չէ բոլորին նմանվել, այլ պետք է անկախ լինել. «Անկախներն են ղեկավարում, երբեք մի գնա ամբոխի հետևից, այլ ամբոխին տար քո հետևից»,-ասել է նա:

Մարգարեթն այդպես էլ արել է` չի նմանվել բոլորին, չի գնացել ամբոխի հետրից, այլ ինքն է առաջնորդել մարդկանց`դառնալով ոչ միայն Անգլիայի, այլև աշխարհի ամենաազդեցիկ կին  գործիչներից մեկը:

Նոյեմբերի 22-ին Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանում մեկնարկեց «Խոսի′ր ՄԻԱՎ-ի մասին, հետազոտվի′ր ՄԻԱՎ-ի վերաբերյալ» ծրագիրը, որի շրջանակներում երևանյան 5 բուհերի ուսանողների շրջանակներում իրականացվում են քննարկումներ ՄԻԱՎ-ի վերաբերյալ, կազմակերպվում են կինոդիտումներ, խորհրդատվություն, ցանկացողները նաև հետազոտվում են ՄԻԱՎ-ի վերաբերյալ։

«Խոսի′ր ՄԻԱՎ-ի մասին, հետազոտվի′ր ՄԻԱՎ-ի վերաբերյալ» ծրագրի համակարգող Նարինե Մեժլումյանը նշեց, որ իրականացվող միջոցառումների նպատակն է հնարավորինս շատ խոսել ՄԻԱՎ-ի մասին, հնարավորինս մեծ թվով երիտասարդների հետազոտել, որպեսզի իմանան իրենց ՄԻԱՎ կարգավիճակի մասին։ «Հուսով ենք, որ ծրագրի արդյունքով կունենանք ավելի իրազեկ, հետևաբար՝ պաշտպանված ու առողջ երիտասարդներ։ Ծրագիրը կնպաստի, որպեսզի երիտասարդները հետազոտվեն, և ունենանք իրենց կարգավիճակն իմացող երիտասարդներ։ Իսկ դա շատ կարևոր է, քանի որ իմանալով ՄԻԱՎ կարգավիճակը՝ կարելի է ժամանակին դիմել բժշկի, ստանալ դեղահաբեր և առօրյան կազմակերպել այնպես, որ ապրես երկար տարիների լիարժեք կյանքով։ Միևնույն ժամանակ, իմանալով քո կարգավիճակը՝ չես փոխանցի ՄԻԱՎ վարակը հարազատներիդ, ինչու չէ, նաև քո ապագա զավակին»,- ասում է Նարինե Մեժլումյանը՝ նշելով, որ ՄԻԱՎ հետազոտությունը Հայաստանում անվճար է, այն իրականացվում է շատ հեշտ ու անանուն։

Ծրագրի համակարգողը նաև ընդգծում է, որ երիտասարդությունն այսօր լայնորեն ներգրավված է զբոսաշրջության մեջ, արտագնա աշխատանքներում, տարբեր միջազգային փոխանակման ծրագրերում, ինչը նրանց ՄԻԱՎ-ի նկատմամբ դարձնում է խոցելի։

Ագրարային համալսարանի ագրոէկոլոգիայի ֆակուլտետի 1-ին կուրսի ուսանող Արթուր Միքայելյանն Արթիկից է և դեռևս դպրոցական տարիներից տեղեկացված է ՄԻԱՎ վարակի մասին, գիտի փոխանցման ճանապարհները, կանխարգելման ուղիները։ Համարում է, որ ՄԻԱՎ-ը դատավճիռ չէ, և ՄԻԱՎ-ով կարելի է լիարժեք ապրել։

Ամբողջ աշխարհում ՄԻԱՎ-ի դեպքերը կարծես թե նվազում են, սակայն  ըստ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության տվյալների՝ դեռևս նվազման միտում չի նկատվում Ուկրաինայում, Ռուսաստանում, Միջին Ասիայում, Արևելյան Եվրոպայի տարածաշրջանում, որոնց հետ Հայաստանի բնակչությունն առավել շատ շփումներ ունի։

Աշխարհում, ըստ հաշվարկային տվյալների, կա 34 միլիոն ՄԻԱՎ վարակակիր, որից 3,3 միլիոնը մինչև 15 տարեկան երեխաներ են։ 2011թ. տվյալներով՝ նոր ՄԻԱՎ վարակակիրների թիվը հասնում է 2,5 միլիոնի։

Նշենք, որ «Խոսի′ր ՄԻԱՎ-ի մասին, հետազոտվի′ր ՄԻԱՎ-ի վերաբերյալ» ծրագիրն իրականացնում է Հայաստանի երիտասարդական հիմնադրամը «ՄԻԱՎ-ը Եվրոպայում» նախաձեռնության կողմից հայտարարված ՄԻԱՎ-ի վերաբերյալ հետազոտության եվրոպական շաբաթվա շրջանակներում։

Նման քննարկումներ ու միջոցառումներ մինչև նոյեմբերի 29-ը տեղի կունենան ևս 4 բուհերում։ Տեղեկատվական ակցիաներ են իրականացվում նաև ՀՀ մարզերում։

Հայաստանի երիտասարդական հիմնադրամի

հասարակայնության հետ կապերի ծառայություն

Սալմոնելոզն ամենահաճախ հանդիպող սուր վարակիչ հիվանդություններից է, որով հիվանդանում են թե՛ մեծերը և թե՛ փոքրերը: Հիվանդության ընթացքը կարող է նման լինել սննդային թունավորման (1 տարեկանից բարձր) և կարող է շատ ավելի  ծանր ընթացք ունենալ:

Վարակի բնույթը, զարգացումն ու տարածումը

Հիվանդության հարուցիչը սալմոնելա մանրէն է, որն ախտահարում է ոչ միայն մարդկանց, այլև կենդանիներին: Հայտնի է սալմոնելայի 700 տեսակ, որոնք ախտահարում են մարդու օրգանիզմը: Սալմոնելայի մանրէն բավական կայուն է արտաքին միջավայրում, դիմացկուն  ցածր ջերմաստիճանային պայմաններում, սակայն արագ էլ ոչնչանում է բարձր ջերմության դեպքում: Ակտիվ բազմանում է սննդամթերքի, հատկապես` մսի, կարագի, ձվի, կաթի ու կաթնամթերքի մեջ: Թույներ է արտազատում, որոնք վնասում են աղիքների լորձաթաղանթը:

Մարդու համար վարակի աղբյուր են կենդանիները, հազվադեպ` հիվանդ մարդիկ:  Արտաքուստ առողջ թվացող  կենդանին  կարող է մեզի, արտաթորանքի, թքի ու կաթի հետ հսկայական քանակությամբ սալմոնելայի մանրէ տարածել: Շատ վտանգավոր են վարակված խոշոր եղջրավորները, խոզերը, ոչխարները. կատուներն ու շները:

Սալմոնելոզով վարակի ուղին սնունդն է: Սալմոնելան երեխայի օրգանիզմ է ընկնում հիմնականում սննդի, հաճախ` կաթի ու կաթնամթերքի, մսամթերքի, աղցանների, ձվով պատրաստված մթերքի (կարկանդակներ) միջոցով, մի խոսքով, այն սննդի հետ, որն օգտագործելուց առաջ անմիջական մշակման չի ենթարկվում: Վաղ տարիքի երեխաների մոտ վարակը տարածվում է կենցաղային շփման եղանակով, ինչպես նաև` վարակած փոշին ներշնչելու ճանապարհով: Փոքրերի դեպքում նույնիսկ վարակի չնչին քանակն էլ բավարար է, որ հիվանդությունը զարգանա:

Օրգանիզմ ընկնելուց ու գաղտնի շրջանից` 2-3 օրից հետո սալմոնելան ու դրանց թույները տաբեր խանգարումներ են առաջացնում ներքին օրգաններում, վնասում աղքիների լորձաթաղանթը: Թույների ազդեցությամբ  փորլուծ է առաջանում, և օրգանիզմը ջրազրկվում է:  Խանգարվում է մարսողության ու սննդի ներծծման  պրոցեսը: Ֆերմենտային անբավարարությունը պահպանվում է  երեխայի առողջանալուց հետո ևս 3-4 շաբաթ: Շատ հաճախ սալմոնելոզից հետո զարգանում է դիսբակտերիոզ`  աղիքների նորմալ միկրոֆլորայի խանգարում: Որոշ դեպքերում սալմոնելան արյան հոսքով ու ավիշներով տարածվում է ողջ օրգանիզմում, ինչը հանգեցնում է տիֆանման ու սեպտիկ ձևերի զարգացման:

Սալմոնելոզի դեպքեր հիմնականում լինում են ամբողջ տարին, սակայն ավելի շատ` գարնանն ու ամռանը, ինչը բացատրվում է  սննդամթերքի պահպանման պայմանների դժվարությամբ:

Ախտանշաններն ու ընթացքը

Մեծ տարիքի երեխաների մոտ (3-ից հետո) հիմնականում հանդիպում է ստամոքս-աղիքային սալմոնելոզ, որը սննդային թունավորման նման է ընթանում: Հիվանդությունը բնույթով ավելի գաստրիտի, գաստրոէնթերիտի ու գաստրոէնթերոկոլիտի նման  ընթացք է ունենում: Ինկուբացիոն շրջանը տևում է մի քանի ժամից մինչև  2-3 օր: Հիվանդությանը հատուկ է սուր սկիզբը` սրտխառնուքով ու  կրկնվող փսխումով, ջերմության մինչև 38-39 աստիճան բարձրացումը, ախորժակի բացակայությունը, փորացավը: Դրանից հետո առաջանում է ջրիկ ու առատ  լուծ, երբեմն` արյան ու լորձի հետքերով: Փորի դատարկումը կախված է վարակի  բարդությունից: Հիվանդությունն ուղեկցվում է  արտահայտված տոքսիկոզով (երբեմն`  ցնցումներով):

Վաղ տարիքի երեխաների մոտ կենցաղային շփումների, օդակաթիլային եղանակով  վարակման տարբերակներն են հաճախ պատահում (ծննդատուն, մանկապարտեզ): Հիվանդությունը նվազ սուր ընթացք է ունենում, որի  զարգացման առավելագույն նշաններն արտահայտվում են 3-7-րդ օրը. բարձր ջերմություն, ընդհանուր թուլություն ու մաշկի գունատություն (քիթ-բերան եռանկյունու մոտ թեթև կապտությամբ): Փսխում կարող է առաջանալ հիվանդանալու առաջին ժամերից: Արագ զարգանում է ջրազրկումը, իսկ կեղտը աստիճանաբար ձեռք է բերում   ջրիկ, կանաչ գունավորում, լորձի  ու արյան առկայությամբ:

Կրծքի երեխաները հիմնականում ծանր են տանում հիվանդությունը, հնարավոր է, որ երեխայի մոտ զարգանա սալմոնելոզային պնևմոնիա, օսթեոմելիտ, մենինգիտ:

Բուժումը

Բուժումը խիստ անհատական բնույթ ունի և վարակաբան բժշկի հսկողությամբ պետք է իրականացնել: Սալմոնելա մանրէների մեծ մասը կայուն է հակաբիոտիկների նկատմամբ, ուստի  սովորական բուժման դեպքերում այդ դեղորայքը չի կիրառվում: Բուժման  համար  հատուկ սննդակարգ է ընտրվում:  Կարևոր են   հեղուկի հավասարակշռության վերականգնումն ու օրգանիզմից տոքսինների դուրսբերումը:

Սննդակարգը պետք է հնարավորինս մեղմ լինի, որ վնասված աղիքները խնայի: Դրա համար հարկավոր է խաշած ու քերած, ճզմած մթերք օգտագործել, պետք է  լրիվ բացառվեն կաթն ու կենդանական ծագման մթերքը (բացի սերուցքային կարագից), բանջարեղենը, կոշտ բջջանքը:

Նախընտրելի են բրնձով, վարսակով շիլաները (այն էլ` ջրով եփած), բանջարեղենային եփվածքը, խաշած ձուկը, շոգեխաշած կոտլետները, մրգային կիսելները, կաթնաշոռը: Սննդակարգի ժամանակ պետք է աստիճանաբար ավելացնել մյուս մթերքներն ու հիվանդության 28-30-րդ օրից հետո անցնել սովորական օրաբաժնի, ինչ օգտագործվում էր մինչ հիվանդությունը:

Սննդային եղանակով վարակման դեպքում առաջին հերթին պետք է լվանալ ստամոքսը: Դրա նպատակը օրգանիզմից գոնե ինչ-որ քանակով տոքսինների ու մանրէների դուրսբերումն է, ինչը կթեթևացնի հիվանդի վիճակն ու թունավորման ախտանշանները կվերացնի: Դրա համար կիրառվում է 2%-անոց նատրիումի երկկարբոնատի կամ 2-3 լ 18-20⁰ ջրով ստամոքսի լվացումը: Հիվանդության թեթև դեպքերի ժամանակ այդքանը բավարար է, որ երեխայի վիճակը կարգավորվի: Տնային պայմաններում կարելի է լվանալ երեխայի ստամոքսը, եթե նա 3 տարեկանից մեծ է: Երեխան պետք է խմի առաջարկված հեղուկը, ապա լեզվարմատին դիպչելով` փսխում առաջացնի: Դա պետք է կատարվի այնքան ժամանակ, մինչև թափած ջուրը պարզի:

Բուժման, վերականգնողական նպատակով առաջին տեղում են իմունիտետի բարձրացմանն ուղղված միջոցները: Սալմոնելոզի դեմ պատվաստանյութ գոյություն չունի, ուստի կանխարգելման միակ միջոցն անձնական ու սննդի պատրաստման հիգիենան է: Մթերքը պետք է անհրաժեշտ ջերմային մշակում անցնի, իսկ պտուղ- բանջարեղենը` մատուցելուց առաջ մի լավ հոսող ջրով լվացվի, նույնիսկ առաջարկվում է տաք ջրով լվանալ: Խորհուրդ չի տրվում կենդանական ծագման մթերք գնել կասկածելի վայրերից: Ցավոք, բարձր գինը ևս թարմության երաշխիք չէ: Հատկապես պետք է զգույշ լինել հրուշակեղենի գնման հարցում, որոնցում հավի ձու է օգտագործված: Տորթ գնելիս անպայման ուշադրություն դարձրեք պահպանման ժամկետին: Շատ հաճախ սալմոնելոզով հիվանդանալու պատճառ են դառնում կրեմով թխվածքները:

Սալմոնելոզը լուրջ հիվանդություն է, որը բոլոր հիվանդությունների պես ավելի դյուրին է կանխարգելելը: Եթե սալմոնելոզը չբուժվի, հետևանքներն անմխիթար կլինեն:

Բաղադրությունը

175 գ արմավ առանց կորիզի

3 խնձոր` միջուկը հեռացրած

150 գ յոգուրտ

աղ (մի պտղունց)

հունական ընկույզ` 50 գ

կիտրոնահյութ` 3 ճ/գդալ:

Պատրաստման եղանակը

Շերտերով դասավորել արմավը, խորանարդներով կտրատած խնձորն ու մանրացրած ընկույզը (մի քիչ ընկույզ ու խնձոր թողնել ձևավորման համար): Կիտրոնահյութը խառնել յոգուրտի հետ ու ավելացնել աղը: Ապա այդ խառնուրդը լցնել աղցանի վրա ու 15 րոպեով դնել սառնարանը:

Վրան ձևավորել խնձորով ու ընկույզի կտորներով:

Երբ ընտանիքը պահանջում է, որ տանտիրուհին կարկանդակ պատրաստի, ու նա էլ ժամանակ չունի, այս բաղադրատոմսն այդ դեպքերի համար է, քանի  որ պարզ է ու հեշտ պատրաստվող: Կարկանդակի միջուկը ևս կարող է տարբեր լինել` ձեր նախասիրություններին ու հնարավորություններին հարմար: Առաջարկվող տարբերակը արագ պատրաստվողներից է:

Բաղադրությունը խմորի համար

1 բաժակ մածուն կամ կեֆիր (նույնիսկ թան)

2 ձու

2 ճ/գդալ ձեթ

1 թեյի գդալ սոդա

2 թ/գդալ շաքարավազ

մեկ թեյի գդալ աղ:

Միջուկի համար պահանջվում է 6 ձու, կանաչ սոխ, աղ ու ցանկության դեպքում` սև պղպեղ:

Սկզբում պետք է պատրաստել միջուկը: Հեշտ պատրաստվող է ձվից ու սոխից լցոնը: Ձուն պինդ խաշել ապա մանր խորանարդներով կտրատել, սոխը լվանալ ու նույնպես կտրատել և ամբողջը համեմել: Եթե  փխրուն ստացվի, ապա կարելի է շատ քիչ կարագ ավելացնել ու համեմել աղով ու սև պղպեղով:

Խմորի պատրաստումը. թասի մեջ լցնել սոդայով փրփրեցրած մածունը, ապա աղը, շաքարավազը, ձեթը, ձուն: Հարել, ապա աստիճանաբար ավելացնել մաղած ալյուրը և փափուկ խմոր հունցել: Այն պետք է համասեռ լինի ու ձեռքերին չկպչի: Խմորից ոչ մեծ կտորներ պոկել, խճողակով լցոնել ու կարկանդակ ձևավորել, տապակել  տաքացրած ձեթի մեջ:

Կրծքի սիլիկոնային իմպլանտ արտադրող ընկերությունը տուժածներին 50 մլն եվրո պետք է վճարի: Արդյունաբերական սիլիկոնի կիրառումից տուժել է 1000 կին: Նրանցից 2-ը մահացել են: Իմպլանտներ են ներկրվել նաև Ռուսաստան, այնպես որ  չի բացառվում, որ տուժածների մեջ նաև ռուսներ կլինեն:

Առողջության համար վտանգավար կրծքի իմպլանտների աղմկահարույց գործում արդեն պարզվել են առաջին մեղավորները: Գերմանական խոշորագույն  TÜV Rheinland կոնցեռնը, որը զբաղվում է   գրեթե բոլոր ապրանքներին, այդ թվում և  բժշկական սարքավորումների,  որակի եվրոպական  հավաստագիր  տալով, պետք է տուժածներին փոխհատուցում վճարի:

“Նրանք այդ իմպլանտներին 15 տարվա  հավաստագիր են տվել նույնիսկ չդիպչելով պրոթեզներին,  չհետազոտելով ու փորձանմուշ չվերցնելով, -վրդովված է փաստաբան Լորան Գորդոնը:-Ստուգումը հանձնարարվել է մի ընկերության, որն իրավասու չէ դա անել”:

Իմպլանտներն արտադրել է շուկայում մեծությամբ 3-րդ տեղը զբաղեցնող PIP ընկերությունը, որի տերը նույնպես հիմա հետաքննության մեջ է: Պարզվել է, որ ապրանքի 75%-ը արդյունաբերական սիլիկոնով է լցվել, որը նախատեսված չէ վիրաբուժության մեջ կիրառելու համար: Ընդ որում, գործարանի որակի բաժնի պետը խոհարար է, իսկ լաբորատորիայի պետը` հրուշակագործ:

Նման ամեն մի իմպլանտի վրա  ընկերությունը տնտեսել է ընդամենը 10 եվրո: Հետևանքը` այլանդակված կանայք, սպիներ, վիրահատություններ ու երկու մահ. երկուսն էլ մահացել են  քաղցկեղի տարբեր տեսակներից: Միայն Ֆրանսիայում PIP մակնիշի արհեստական կուրծք ունեցողները 30 հազար են, արտադրանքի 90%-ը արտահանվել է աշխարհի 66 երկիր:

Հիմա, թուլոնյան դատարանի որոշմամբ, յուրաքանչյուր տուժած դիստրիբյուտոր կամ հիվանդ, գերմանացիներից կստանա 3 հազարական դոլար:

“Իմ ձախ ձեռքը  կորցրել է աշխատունակությունը: Տարբեր նյարդաբանական ախտանշաններ են ի հատ գալիս մինչ օրս: Եվ չնայած փոխհատուցման նախնական գումարն այնքան էլ շատ չէ, ես հույս ունեմ, որ դրա մասին որոշումն այսօր կընդունվի: Դա շատ կարևոր է բոլոր տուժած կանանց համար, որոնք կարող են անհրաժեշտ բուժում ստանալ”,-ասել է տուժածներից մեկը:

Գերմանական TÜV Rheinland-ը իր մեղքը չի ընդունում ու կբողոքարկի դատավճիռը: Պատասխանատվությունից հրաժարվում է նաև արդեն սնանկացած ընկերության հիմնադիր Ժան Կլոդ Մասսը: Դատավճիռը կհրապարակվի դեկտեմբերի 10-ին:

Մասսայականություն վայելող ինտերակտիվ «Healthy Living»  էջի հեղինակները վերլուծել են միանգամից մի քանի առաձին ուսումնասիրություններ, որպեսզի կազմեն ամենահասարակ խորհուրդների ցանկը նրանց համար, ովքեր աշխատում են իրենց մարմնի կատարելագործման վրա:

Համապատասխան հոդվածի հեղինակները հավատացնում են, որ օրգանիզմի ճարպային կուտակումներից արդյունավետ  ազատվելուն կօգնեն հետևյալ խորհուրդները.

1.Քնել  շուտ ու երկար.

2. օգտագործել ավելի շատ սպիտակուցային սնունդ

3, նախապատվությունը տալ օրգանական մթերքներին

4.աշխատանքային օրվա ընթացքում անպայման վեր կենալ ու թեթև մարզվել

5.պարբերաբար սառը ջուր խմել, որ արագանա նյութափոխանակությունը

6.սննդի մեջ կծու համեմունք ավելացնել, ասենք` կարմիր կծու բիբար:

7. առողջ ու սննդարար նախաճաշ ընդունել

8.թեյ ու սուրճ խմել

9.շատ բջջաննյութ ու երկաթ պարունակող մթերք օգտագործել

10, ավեացնել D  վիտամինի քանակը

11.կաթ խմել

12.շատ ձմերուկ ուտել և օրական 8-12 բաժակ ջուր խմել:

Եթե անընդհատ հետևեք նման խորհուրդներին, ապա օրգանիզմը կսկսի ինքնուրույն ազատվել ճարպի ավելորդ պաշարներից, ասվում է հոդվածում:

Արմավն իրավամբ համարվում է ամենաօգտակար մրգերից մեկը: Գիտնականները բազմակողմանիորեն ուսումնասիրել են արմավի հատկություններն ու հաստատել դրա  օգուտը, որն ի դեպ,  ոչ թե միրգ է, այլ` հատապտուղ:

Աշխարհում արմավի ավելի քան 500 տեսակ կա, որոնք բոլորն էլ  հիմնականում աճում ու բազմանում են արևադարձային պայմաններում: Մեզ հայտնի են դրանցից մի քանիսը, այդ թվում` կովկասյանն ու “կորոլյոկը”

Հատապտուղը պարունակում է  A, C և P վիտամիններ, կալիում, մեծ քանակությամբ երկաթ, ֆոսֆոր ու մագնեզիում: Արմավն օրգանիզմի համար բջջանյութի, սպիտակուցների, հակաօքսիդանտների աղբյուր է: Այն օգտակար է գործնականում բոլոր օրգան համակարգերի համար, իսկ որ ամենակարևորն է`  պաշտպանում է քաղցկեղից, սրտի կաթվածից ու միզասեռական համակարգի խնդիրներից: