Այսօր տեղի է ունեցել ՀՀ կառավարության հերթական նիստը, որը վարել է ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը:

ՀՀ կառավարությունն ընդունել է ՀՀ մրցունակ և շարունակական օդային փոխադրումների ծառայությունների մատուցման ապահովման ծրագիրը հաստատելու, ծրագրի իրականացումն ապահովող աշխատանքային խումբ ստեղծելու և դրա կազմը հաստատելու որոշում:

Ծրագրի շրջանակում գնահատվել են բազմաթիվ նախագծային տարբերակներ: Արդյունքում բացահայտվել է, որ բաց երկնքի քաղաքականությունը կունենա ամենամեծ դրական ազդեցությունը տնտեսության, աշխատատեղերի ստեղծման, ուղևորների քանակի աճի և ավիափոխադրումների սակագնի իջեցման վրա: Ստեղծվել է ծրագրի իրականացման աշխատանքային խումբ` ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարի գլխավորությամբ, հաստատվել խմբի կազմը: Վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը հիշեցրել է, որ այս հարցի շուրջ բուռն քննարկումներ են եղել և կային տարբեր իրարամերժ մոտեցումներ, խիստ կարգավորման տարբերակից մինչև առավելագույն ազատականացման տարբերակը: «Որպեսզի այս ռազմավարական նշանակություն ունեցող հարցի վերաբերյալ ճիշտ որոշում ընդունվի՝ հանրապետության նախագահի հանձնարարականով Ազգային մրցունակության խորհուրդը պայմանագիր կնքեց աշխարհի ամենահայտնի ընկերություններից մեկի՝ Մաքքենզի ընկերության հետ, որը վարձեց աշխարհի լավագույն մասնագետներին, որպեսզի Հայաստանի Հանրապետության համար մշակի այս բնագավառի ռազմավարությունը, – նշել է վարչապետը: – Ռազմավարությունը երկու անգամ քննարկվել է Հայաստանի Հանրապետության նախագահի մոտ, Մաքքենզիի կողմից ներկայացվել են մանրակրկիտ հաշվետվություններ, վերլուծություններ, նրանց մասնագետները մի քանի անգամ այցելել են Հայաստան և արդյունքում ծնվել է այն հայեցակարգը, որն այսօր ներկայացվում է ձեր դատին: Ըստ այս բնագավառի աշխարհի լավագույն մասնագետների՝ Հայաստանը պետք է գնա ազատականացման ճանապարհով, ինչը խթանելու է համախառն ներքին արդյունքի աճը, ստեղծելու է նոր աշխատատեղեր, ուղևորափոխադրումները դարձնելու է հարմարավետ և գները նվազելու են: Սրանք են հիմնական դրույթները, որոնք արտացոլված են այս ռազմավարության մեջ և նկարագրված են քայլերը, միջոցառումները, ժամկետները, թե ինչպես պետք է իրականացվեն այդ բարեփոխումները Հայաստանի Հանրապետությունում: Մենք դեռևս հնարավորություն ունենք ևս հինգ օր աշխատել Մաքքենզիի մասնագետների հետ, որպեսզի առավելագույնս տեղայնացվի այս փաստաթուղթը և որպեսզի մենք կարողանանք այն դարձնել իրագործելի: Դրա համար խնդրում եմ բոլոր շահագրգիռ կողմերին՝ այս օրերին աշխատել էկոնոմիկայի նախարարի հետ և եթե լրացուցիչ պարզաբանումների կարիք կլինի՝ Մաքքենզիի մասնագետները լինելու են ձեր տրամադրության տակ և ձեզ տալու են լրացուցիչ բացատրություններ, խորհրդատվություն, թե ինչ քայլերով պետք է այս ծրագիրն իրականացնել»:

ՀՀ կառավարությունն իր ընդունած 12 որոշմամբ փոփոխություններ և լրացումներ է կատարել 2002-2012թթ. ընթացքում ընդունված որոշումներում, որոնք վերաբերում են արտոնագրման գործընթացին: Բարդ ընթացակարգով տրվող արտոնագրերի կարգերում, որոնց գերակշիռ մասը հաստատվել է ՀՀ կառավարության որոշումներով, առկա են «Լիցենզավորման մասին» օրենքի դրույթների անհարկի կրկնություններ, ինչն անհիմն ծանրաբեռնում է օրենսդրությունը` իրավակիրառ պրակտիկայում հարուցելով լրացուցիչ խնդիրներ: Որոշումների ընդունմամբ ակնկալվում է արտոնագրման կարգերը թոթափել ավելորդ դրույթներից, շահագրգիռ անձանց համար ապահովել համապատասխան կարգերում զետեղված դրույթների իրացման և կիրառման մատչելիություն, համանման հարաբերությունների կարգավորման միասնական մոտեցումներ` բացառելով իրավական տարբեր ակտերի հակասությունները:

Կարտադրվեն թուղթ և ստվարաթուղթ

Կառավարությունը թույլատրել է «Արկո Գոռ» ՓԲԸ կողմից Հայաստան ներմուծված և չվերաարտահանված ապրանքների նկատմամբ կիրառված «Ժամանակավոր ներմուծում` վերամշակման համար» մաքսային ռեժիմը երկարաձգել մինչև 2014թ. մայիսի 17-ը: Աբովյանում գտնվող ընկերությունն իրականացրել է թղթի և ստվարաթղթի արտադրության ներդրումային ծրագիր, որի համաձայն տարեկան թողարկվելու է շուրջ 10.5 հազար տոննա բարձրորակ արտադրանք: Այժմ եղած 40 աշխատատեղին կգումարվի ևս 35-ը, աշխատակիցների միջին աշխատավարձը կկազմի 150 հազար դրամ:

Կառավարությունն իր նիստում հավանություն է տվել ՀՀ կառավարության, ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության և «Գլոբալ Մեդիքալ Սոլյուշնս» ՓԲԸ միջև կնքվելիք պայմանագրին, որի առարկան ուռուցքաբանության գերազանցության հայկական կենտրոնի ստեղծումն է և գործունեության ծավալումը:

Գործադիրն իր ավելի վաղ ընդունած որոշումներից մեկում կատարել է փոփոխություններ և լրացումներ, որոնք բխում են Քիմիական զենքի արգելման կոնվենցիայի վավերացմամբ Հայաստանի ստանձնած պարտավորությունից: Որոշումը, որի ընդունման պահանջը ներկայացրել է Քիմիական զենքի արգելման կազմակերպությունը, նպատակ ունի վերացնել ՀՀ օրենսդրության մեջ առկա բացթողումը և պետական կառավարման մարմինների անվանումը համապատասխանեցնել ներկայիս անվանմանը:

Փոփոխելով և լրացնելով նախկինում ընդունած բնակավայրերում մթնոլորտային օդն աղտոտող նյութերի սահմանային թույլատրելի խտությունների նորմատիվները հաստատելու որոշման առաջին հավելվածի աղյուսակը, կառավարությունը բարելավել, կատարելագործել և հստակեցրել է վնասակար նյութերի արտանետումը նորմավորելու (սահմանափակելու) գործընթացը:

Կառավարությունն իր նիստում փոփոխություն է կատարել ավելի վաղ ընդունած որոշումներից մեկում և մինչև 2014թ. սեպտեմբերի 1-ը երկարաձգել է մի շարք ջրօգտագործող ընկերությունների հատկացված ավելի քան 61 և կես միլիոն դրամ անտոկոս փոխառության մարման ժամկետը:

Գործադիրը սահմանել է Հայաստանի Հանրապետություն վերադարձի վկայականը անվճար տալու դեպքերը: ՀՀ վերադարձի վկայականի տրամադրումը որպես հյուպատոսական ծառայության տեսակ ունի այն առանձնահատկությունը, որ այդ փաստաթղթի միջոցով իրացվում է ՀՀ քաղաքացու` իր հայրենիք վերադառնալու իրավունքը: Որոշումը սահմանում է 0-ական դրույքաչափ կիրառելու լայն շրջանակ` ներառելով սոցիալական, տարիքային, իրավական և այլ խմբեր:

ՀՀ օրենսդրության համաձայն Հայաստանում ապաստան ստացած փախստականներին տրվում է կոնվենցիոն ճամփորդական փաստաթուղթ: Հայտնի իրադարձությունների պատճառով Սիրիայից Հայաստան ժամանած և ապաստան ստացած փախստականների թվում կան մինչև 16 տարեկան անձինք, որոնց ծնողներից մեկը ՀՀ քաղաքացի է, իսկ մյուսը` Սիրիայի քաղաքացի, որը դեռ չի ժամանել ՀՀ: Նման պայմաններում մինչև 16 տարեկան փախստականը չի կարողանում ձեռք բերել իր անձը հաստատող կոնվենցիոն ճամփորդական փաստաթուղթ և օգտվել ՀՀ օրենսդրությամբ իրեն տրված իրավունքներից: Որոշմամբ լուծում է տրվել նման անձանց փաստաթղթավորման խնդրին:

Իր նիստում կառավարությունը լրացումներ է կատարել նույնականացման քարտ կարդացող սարքերը բաշխելու որոշման մեջ: Հետայսու ՀՀ կառավարության միջոցների հաշվին ձեռք բերված նույնականացման քարտ կարդացող սարքերն ինքնարժեքով կարող են տրամադրվել նաև ֆիզիկական անձանց` ապահովելով մասնակիցների հասանելիությունն իրենց կենսաթոշակային հաշիվներին:

Ներդրվում է ստուգման նոր համակարգ

ՀՀ կառավարությունը փոփոխություն և լրացումներ է կատարել «Ստուգումների կազմակերպման և անցկացման մասին» որոշման մեջ: Հաշվի է առնվել այն իրողությունը, որ մի շարք ստուգող մարմիններ արդեն ներդրել են ռիսկի վրա հիմնված ստուգման համակարգը: Նրանց համար վերացվել է ստուգման արգելքը, որը մտցվել էր 2009 թվականին, տեսչական բարեփոխման շրջանակում, որի համաձայն մինչև 70 մլն դրամ շրջանառություն ունեցող տնտեսվարող սուբյեկտներում արգելվում է ստուգում անցկացնելը:

Երևանում անցկացվելիք «ՀԱՊԿ-ը և Եվրասիայի անվտանգությունը. տեղեկատվական ասպեկտ» միջազգային գիտաժողովը կազմակերպելու համար կառավարության որոշմամբ «Նորավանք» գիտակրթական հիմնադրամին տրամադրելու նպատակով ՀՀ կառավարության աշխատակազմին է հատկացվել մոտ 2.5 մլն դրամ: Գիտաժողովը նվիրված է աշխարհաքաղաքական ու տնտեսական մրցակցության, տարածաշրջանային հակամարտությունների պայմաններում քաղաքական և տեղեկատվական ազդեցության ու հակազդեցության նպատակների, մեթոդների, տեխնոլոգիաների քննարկմանը:

Վերաբաշխում կատարելով 2013թ. պետբյուջեում, փոփոխություններ և լրացումներ` իր ավելի վաղ ընդունած որոշումներից մեկում, կառավարությունը ՀՀ մշակույթի նախարարությանը հատկացրել է շուրջ 14 մլն դրամ, որից 5 միլիոնը` կառավարման ապարատի կահույքի և տեխնիկայի ձեռքբերման, 9 միլիոնը` Երևանի պարարվեստի քոլեջի ջեռուցման համակարգի կառուցման համար:

Գործադիրը «Հայաստան» մարզական հասարակական կազմակերպության Երևանի «Սպարտակ» մարզահամալիրի ատլետիկայի տանիքի հիմնանորոգման նպատակով ՀՀ քաղաքաշինության նախարարությանը հատկացրել է մոտ 30 մլն դրամ: Եվս 15 մլն դրամ է տրամադրվել Հայաստանի ատլետիկայի ֆեդերացիային` 2013թ. հոկտեմբերի 27-ից 30-ը Երևանում անցկացվելիք բալկանյան երկրների միջոցառման կազմակերպման ու անցկացման նպատակով:

Հաստատվել է «Դիլիջանի միջազգային դպրոց» ծրագիրը

ՀՀ կառավարությունը հաստատել է «Դիլիջանի միջազգային դպրոց» ծրագիրը և այն իրականացնող կազմակերպությունների ցանկը: Որոշման ընդունմամբ ստեղծվում է համապատասխան ենթաօրենսդրական դաշտ` «Դիլիջանի միջազգային դպրոց» ծրագրի շրջանակներում հարկային և մաքսային արտոնություններ տրամադրելու մասին» ՀՀ օրենքի կիրառման համար: Հաջորդ որոշմամբ հաստատվել է նշված օրենքով սահմանված հարկային և մաքսային արտոնությունների կիրառության կարգը:

Կառավարության որոշմամբ «Դատաբժշկական գիտագործնական կենտրոն» ՊՈԱԿ-ին տրվել է տաս տարի ժամկետով վարձակալության պայմանագիր կնքելու թույլտվություն: ՊՈԱԿ-ն իրեն անհատույց և անժամկետ օգտագործման իրավունքով ամրացված շենքից, որը գտնվում է Երևանում, 12.45 քառ. մետր տարածքը 10 տարի ժամկետով վարձակալության է հանձնելու «Անուբիս» ՍՊԸ-ին: Վարձակալությունից գոյացած վարձավճարն ուղղվելու է ՀՀ պետբյուջե: Գործադիրը կայացրել է «ՀՀ արտակարգ իրավիճակների նախարարության աշխատակազմ» պետական կառավարչական հիմնարկին ամրացված Երևանի Սևանի փողոցում գտնվող անշարժ գույքը մրցույթով օտարելու որոշում: Գույքի նվազագույն գինը սահմանվել է մոտ 4.5 մլն դրամ: Վաճառքի գնի 70 տոկոսն ուղղվելու է պետբյուջե, 30 տոկոսը` համապատասխան համայնքի ֆոնդային բյուջե` ըստ գույքի գտնվելու վայրի:

Գործադիրը թույլատրել է ՀՀ ԿԱ պետգույքի կառավարման վարչությանը ՀՀ գլխավոր դատախազության աշխատակազմին ամրացված Երևանի Հանրապետության փողոցում գտնվող անշարժ գույքը (կաթսայատուն և ենթակայան), ինչպես նաև 71 միավոր մեքենաներն ու սարքավորումներն ուղղակի վաճառքի ձևով օտարել «Բիզնես պլաս» ՍՊԸ-ին: Վաճառքի գնի 70 տոկոսն ուղղվելու է ՀՀ պետբյուջե, 30 տոկոսը` համապատասխան համայնքի ֆոնդային բյուջե:

Կստեղծվի դատական իշխանության նոր մարմին

ՀՀ կառավարությունը հավանություն է տվել ՀՀ դատական օրենսգրքում և ևս ութ օրենքներում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու օրենքների նախագծերի փաթեթին, որի ընդունմամբ ակնկալվում է ստեղծել հնարավորինս անկախ և ինքնակառավարվող դատական իշխանության նոր մարմին` դատավորների խորհուրդ, դատավորների միջև գործերի բաշխման նոր, արդյունավետ համակարգ, ներդնել դատարանների և դատավորների կողմից հաշվետվության պարտադիր ներկայացման սկզբունքը, դատարանի նախագահներ նշանակել սահմանափակ ժամկետով:

ՀՀ կառավարությունը հավանություն է տվել ՀՀ քրեական օրենսգրքում և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու օրենքների նախագծերի փաթեթին, որի ընդունման դեպքում առավել կապահովվեն միգրանտների իրավունքները, արդյունավետ պայքար կիրականացվի անօրինական միգրացիայի կազմակերպման դեմ:

Նիստում հավանություն է տրվել «Հսկիչ նշանների (դրոշմապիտակների) միջոցով մագնիսական, օպտիկական, թվային, լազերային և ցանկացած այլ տիպի էլեկտրոնային կրիչի պարտադիր դրոշմավորման մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու օրինագծին, որով առաջարկվում է դրոշմապիտակների միջոցով կանխարգելել և նվազեցնել կրիչների ստվերային շրջանառությունը և դրա հետ կապված ստվերային գործարքները:

Կառավարության հավանությունն է ստացել «ՀՀ ոստիկանության կարգապահական կանոնագիրքը հաստատելու մասին» օրենքում լրացում կատարելու օրենքի նախագիծը, որով նախատեսվում է ՀՀ կառավարությանը լիազորություն տալ սահմանելու կարգապահական հանձնաժողովի քննությանը ենթակա կարգապահական կոպիտ խախտումների շրջանակը:

ՀՀ Ազգային Ժողովի պատգամավորներ Գագիկ Մինասյանը և Արա Բաբլոյանն օրենսդրական նախաձեռնության կարգով առաջարկել են փոփոխություններ և լրացումներ կատարել «Ծխախոտի իրացման, սպառման և օգտագործման սահմանափակումների մասին» օրենքում և Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքում` Հայաստանում արտադրվող ֆիլմերի և պատրաստվող հեռուստահաղորդումների հեռարձակման ժամանակ արգելելով ծխախոտի օգտագործման գործողության ցուցադրումը, ինչպես նաև պատժամիջոցներ սահմանելով այդ դրույթի խախտման համար: Օրինագծի վերաբերյալ կառավարությունը սկզբունքային առարկություն չի ներկայացրել:

Կառավարությունը քննարկել է «հարկերի մասին» և «Բյուջետային համակարգի մասին» օրենքներում փոփոխություններ կատարելու օրենքների նախագծերի փաթեթը, որն օրենսդրական նախաձեռնության կարգով ներկայացրել են ՀՀ Ազգային Ժողովի մի խումբ պատգամավորներ: Մասնավորապես, առաջարկվում է սահմանել, որ հարկի դրուքաչափի բարձրացում, նոր հարկատեսակի սահմանում նախատեսող օրենքները կարող են ուժի մեջ մտնել այդ օրենքներն ընդունվելու տարվան հաջորդ ֆինանսական տարվա սկզբից, բայց ոչ շուտ, քան այդ օրենքների պաշտոնական հրապարակումից հետո վեցերորդ ամսվա սկզբից: Գործադիրը գտնում է, որ փաթեթում ընդգրկված առաջին օրինագիծը լրամշակման կարիք ունի, իսկ երկրորդը փաթեթից անհրաժեշտ է հանել: Հավանություն է տրվել կառավարության համապատասխան եզրակացության նախագծին:

Գործադիրը քննարկել է «Կանանց և տղամարդկանց հավասար իրավունքների և հավասար հնարավորությունների ապահովման մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու նախագիծը, որը օրենսդրական նախաձեռնության կարգով ներկայացրել են ՀՀ Ազգային Ժողովի պատգամավորներ Հեղինե Բիշարյանը և Հովհաննես Մարգարյանը: Նրանք առաջարկում են նշված օրենքի «գենդեր» բառը փոխարինել «սեռ» բառով: Կառավարությունը մինչ այդ արդեն ԱԺ էր ներկայացրել օրենքը փոփոխելու օրինագիծ, որի քննարկման ժամանակ էլ հնարավոր կլինի անդրադառնալ պատգամավորների մտահոգությանը:

Նիստում քննության է առնվել ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացում կատարելու օրենքի նախագիծը, որը օրենսդրական նախաձեռնության կարգով ներկայացրել են Ազգային Ժողովի մի խումբ պատգամավորներ: Նրանց կարծիքով նախագծի ընդունումը թելադրված է քաղաքացիաիրավական հարաբերությունների առավել հստակ կարգավորման, քաղաքացիական իրավունքի սուբյեկտների բոլոր իրավունքների և օրինական շահերի ապահովման անհրաժեշտությամբ: Կառավարությունն իր հերթին արել է մի շարք առաջարկություններ, որոնց ընդունման դեպքում ընդունելի կհամարի օրենքի նախագիծը:

Այնուհետև նիստում քննարկվել է ՀՀ մաքսային օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու նախագիծը, որը օրենսդրական նախաձեռնության կարգով ներկայացրել է ՀՀ Ազգային Ժողովի պատգամավոր Վահրամ Բաղդասարյանը: Պատգամավորն առաջարկում է ՀՀ մշտական բնակության ժամանող ֆիզիկական անձանց անձնական օգտագործման գույքը ներմուծելու համար մշտական բնակության նպատակով ՀՀ-ում հաշվառվելու օրվան նախորդող կամ հաջորդող 180 օրվա ժամկետային սահմանափակումը փոխարինել հաջորդող 360 օրով, ինչը կառավարությունը նպատակահարմար չի համարում:

«Պետական կենսաթոշակների մասին» ՀՀ օրենքում լրացումներ կատարելու օրենսդրական նախաձեռնություն են ներկայացրել Ազգային Ժողովի մի խումբ պատգամավորներ: Նրանք առաջարկում են երեք և ավելի երեխա ունեցող մայրերի համար կենսաթոշակի իրավունք տվող տարիքը և ստաժի համար սահմանված օրացուցային տարիները պակասեցնելու ճանապարհով խրախուսել բազմազավակությունը: Կառավարությունն իր եզրակացությամբ մատնանշել է նախագծի անընդունելի դրույթները և նպատակահարմար չի համարել դրա ընդունումը:

Գործադիրը բացասական եզրակացություն է տվել նաև ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու օրինագծին, որն օրենսդրական նախաձեռնության կարգով ներկայացրել են Ազգային Ժողովի մի խումբ պատգամավորներ: Նրանց կարծիքով նշված օրենսգրքի հոդվածներից մեկը հնարավորություն է տալիս ճնշել խոսքի ազատությունը և կաշկանդել լրատվամիջոցների գործունեությունը:

Վերը նշված օրենքների նախագծերը և կառավարության եզրակացությունները սահմանված կարգով կներկայացվեն ՀՀ Ազգային ժողով:

Այլ հարցեր

ՀՀ կառավարությունն ընդունել է երկրի մի շարք համայնքների ղեկավարների, ավագանու անդամների 2013թ. նոյեմբերի 17-ի հերթական ընտրությունների նախապատրաստման և անցկացման ծախսերը ֆինանսավորելու որոշում:

Գործադիրը որոշել է վաղաժամկետ դադարեցված համարել Արարատի մարզի Ավշարի գյուղական համայնքի ղեկավարի լիազորությունը, նշանակել համայնքի ղեկավարի արտահերթ ընտրություն, ֆինանսավորել ընտրության նախապատրաստման և անցկացման ծախսը:

Կառավարությունն ուժը կորցրած է ճանաչել Աբովյանի «Կոտայք» ՍՊԸ-ին տրված թմրամիջոցների, հոգեմետ նյութերի և դրանց պրեկուրսորների ներմուծման, արտահանման ու մեծածախ առևտրի գործունեության իրականացման արտոնագիրը:

ՀՀ կառավարության որոշմամբ ՀՀ ֆինանսների նախարարի տեղակալ Վարդան Արամյանի փոխարեն ֆինանսական համակարգի հաշտարարի գրասենյակի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ է նշանակվել ՀՀ կառավարության աշխատակազմի իրավաբանական վարչության պետ Արթուր Սարգսյանը, ինչը պայմանավորված է Վարդան Արամյանին ՀՀ նախագահի աշխատակազմի ղեկավարի առաջին տեղակալ նշանակելու հանգամանքով:

«Անկախի» օգոստոսի 1-ի համարում (N 30 [193]) ներկայացրել էինք ՄԱԿ–ի Բնակչության հիմնադրամի հայաստանյան ներկայացուցիչ Գարիկ Հայրապետյանի հետ հարցազրույցն ու խոսել հիմնականում սեռավարակների, հղիության, ծնելիության թեմաների շուրջ: Խոստացել էինք նաև ներկայացնել մեր զրույցը գենդերային ու ընտանեկան բռնությունների շրջանակում:

 – Պրն Հայրապետյան, Ձեր ուշադրության կենտրոնում է նաև ընտանեկան բռնությունների թեման: Տարիներ շարունակ ուսումնասիրություններ եք կատարում, բայց կարծես թե սայլը տեղից չի շարժվում: Ամեն օր ու ամենուր լսում ենք, որ տղամարդը ծեծում է կնոջը, իր կամքից անկախ բռնաբարում է…

– Ի՞նչ տեղաշարժի մասին է խոսքը, ի՞նչ եք ակնկալում:

– Չպե՞տք է ենթադրել գոնե բռնությունների աճի նվազում:

– Գիտեք, այսօր Հայաստանում գործող շատ հասարակական կազմակերպություններ կան, որոնք ունեն, այսպես ասած, «թեժ գծեր»: Նրանք բռնությունների ենթարկված անձանց, հիմնականում` կանանց որոշակի օգնություն են տրամադրում: Իսկ խնդիրներն այս ոլորտում շատ են. մեկին կարող է բավարարել խորհրդատվությունը,  մյուսին՝ դատարանի պաշտոնական վճիռը:

– Ասացիք՝ հիմնականում կանանց, ի՞նչ է, տղամարդի՞կ էլ են բռնության ենթարկվում:

– Անշուշտ: Տեսականորեն, իհարկե, ենթարկվում են: Գենդերային բռնությունը միմիայն կանանց չէ, որ վերաբերում է: Տղամարդկանց էլ է, չէ՞, վերաբերում:

– Հայկական ընտանիքում տղամարդը կարո՞ղ է բռնության ենթարկվել:

– Ոչ թե կարող է, այլ փաստացի օրինակներ կան: Օրինակ՝ ընդամենը մի ամիս առաջ հայկական թերթերից մեկում բավական ծավալուն հրապարակում կար այս թեմայի շուրջ: Լրագրողը  պատմում էր, որ կինը ծեծել է տղամարդուն, բռնություն է գործադրել նրա նկատմամբ ու չբավարարվելով այդքանով` անգամ դանակահարել է: Այսինքն՝ փաստացի օրինակներ ունենք: Միգուցե տղամարդկանց դեպքում պատկերը մի քիչ այլ է, դեպքերը շատ ավելի քիչ են, բայց կան: Պետք է ասեմ, որ կանանց դեմ իրականացվող բռնության դեպքերը շատ-շատ են:

 – Գիտեմ, որ ՄԱԿ–ի Բնակչության հիմնադրամի ուշադրության կենտրոնում ոչ միայն ընտանեկան բռնություններն են, այլև համընդհանուր գենդերային բռնությունները:

– Ցավոք, այսօր շատերն անգամ տեսականորեն չեն տարբերում, թե որն է գենդերային բռնությունը: Լավ օրինակ են մեր զինվորների հարաբերությունները բանակում, այնտեղ տեղի ունեցող որոշ գործողությունները, որոնց մասին ամեն օր լսում ենք և ավելի ու ավելի ցավում, որ պատահում են նաև մահացու դեպքեր: Այս խնդիրներն էլ են, չէ՞, մտնում գենդերային բռնությունների մեջ:

– Փորձե՞լ եք հետազոտություն անել ու պարզել, թե ինչից է սկսվում գենդերային բռնությունը:

– Հետաքրքիր հարց է: Հասարակության անդամները սովորաբար ունենում են ինչ-որ հարցերի շուրջ որոշակի պատկերացումներ, որոնք դառնում են կարծրատիպեր: Օրինակ՝ ինչպիսին պետք է լինի տղամարդը: Ասենք, եթե տղամարդը ավել է վերցնում ու ավլում է, ուրեմն ստացվում է, որ նա չի համապատասխանում այդ կարծրատիպերին, և այստեղից էլ սկսվում են կիրառվել բռնությունները, եթե չեն էլ կիրառվում, ապա այդ մարդը պարզապես ծաղրի առարկա է դառնում:

Գոյություն ունեն գենդերային կարծրատիպեր, որոնք բռնության դրդապատճառ են դառնում: Նման դեպքեր հաճախ ենք, չէ՞, նկատում, բանակում:

– Չե՞ք կարծում, որ դա ամեն դեպքում ազգային, մի քիչ տարբերվող, հային հատուկ մտածողությունից է:

– Գիտես, համաշխարհային փորձը ցույց է տալիս, որ յուրահատուկ ազգեր չկան: Քանի որ բանակի մասով էին օրինակները, ասեմ, որ աշխարհի բոլոր բանակներում էլ նույն վիճակն է, նույն խնդիրներն են, և մեր բանակը շատ չի տարբերվում այլ երկրների բանակներից:

Մենք մի սովորություն ունենք, երևի դա ավելի շատ բնորոշ է փոքր ազգերին: Մենք սովոր ենք ամեն ինչը պատճառաբանել «հային հատուկ մտածողությամբ», ասել, որ հայերի մոտ սա լրիվ այլ կերպ է ընկալվում: Չեմ բացառում, գուցե մի տեղ դա ավելի շատ է, մի տեղ մի քիչ քիչ: Բայց ամենուր երևույթը նույնն է: Այսպես ասած, դեդովշչինան մնում է դեդովշչինա: Եթե տղամարդը ավել վերցրեց կամ աման լվաց, ուրեմն թույլ է:

Իսկ ինչ վերաբերում է հետազոտությանը, ապա մենք 2008-2009 թթ. արեցինք մինչև այսօր դեռ միակ համազգային հետազոտությունը մոտ 4500 ընտանիքներում՝ տնային տնտեսություններում: Ասեմ, որ տվյալները բավական հետաքրքիր էին: Գիտեք, հարցվածների մոտ 65 տոկոսը ասել էր, որ ենթարկվել է որևէ տիպի բռնության: Գենդերային բռնության տեսակներն էլ տարբեր են՝ սկսած հոգեբանականից և վերջացրած ֆիզիկականով:

– Ի՞նչ պարզեցիք, ո՞րն է իրականում ընտանեկան բռնությունների պատճառը: Միայն սոցիալակա՞ն խնդիրներն են:

– Բռնությունները երբեք միմիայն սոցիալական հողի վրա չեն եղել: Խնդիրը միգուցե սոցիալական է, դեմ չեմ, բայց աղբյուրը ամենևին էլ սոցիալական ծանր վիճակը չէ: Օրինակ՝ Շվեդիայի պես երկրում տարեկան 450 մարդ մահանում է բռնությունից: Իսկ Շվեդիան գիտեք, որ  ամենակայուն, հարուստ, սոցիալապես ապահովված երկիրն է աշխարհում:

Կարծում եմ՝ այստեղ ևս գործ ունենք կարծրատիպերի հետ, չէ՞ որ մարդկանց վերաբերմունքը կարող է որքան էլ  անհատական լինել, այնքան էլ՝ հարուստ կարծրատիպերով:  Սովորաբար երկարաժամկետ հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ այն ընտանիքներում, որտեղ բռնություն է եղել, երեխաները շատ ավելի հեշտությամբ են բռնություն կիրառում իրենց ընտանիքներում ևս:

Մենք, իհարկե, փորձում ենք հետազոտել ու հասկանալ նաև դրանց իրական աղբյուրները: Դրանք շատ տարբեր կարող են լինել՝ սկսած բարոյահոգեբանական ինչ-որ վիճակից մինչև դաստիարակությունը, և սոցիալական խնդիրներն ուղղակի կարող են նպաստել այդ վարքագծի ավելի բռնի դրսևորումներին: Հետաքրքիր է, որ մեր անցկացրած հետազոտությամբ հարցվածների 8 տոկոսը ֆիզիկական բռնության է ենթարկվել, ֆիզիկական բռնության ենթարկված յուրաքանչյուր 5 կնոջից  4-ը նաև սեռական բռնության է ենթարկվել: Ընտանիքում նրանց կամքին հակառակ սեռական հարաբերության են դրդել:

– Ընտանեկան բռնությունների խնդիրը կարծես ցանկացաք լուծել արվեստի միջոցով: Նկատի ունեմ բեմադրված ներկայացումները:  

– Մենք փորձում ենք նոր ձևերով ներկայացնել ընտանեկան բռնությունը, որպեսզի մարդկանց մեջ ավելի ճիշտ և ավելի ըմբռնող վերաբերմունք ձևավորվի: Սովորաբար բացասական գործընթացները, այդ թվում՝ ընտանեկան բռնությունները, սեռերի ընտրովի աբորտները մարդիկ դժվարությամբ են ընկալում, քանի որ դա, այնուամենայնիվ, մեղքի զգացում է առաջացնում նրանց մեջ: Թե՛ նրանց մեջ, ովքեր դա արել են կամ ենթարկվել են, թե՛ նրանց, ովքեր տեսել են և ոչինչ չեն արել:

Որպեսզի ավելի հասկանալի լինի այս խնդիրը, մենք փորձեցինք այն ներկայացնել, այո՛, արվեստի միջոցով: Համագործակցեցինք «Փոփոխությունների թատրոն» կազմակերպության հետ, որն օգտագործում է ինտերակտիվ թատրոնի բոլոր հնարավորությունները: Այսինքն՝ սկզբից դիտվում է ինչ-որ դրվագ, որից հետո մասնակից է դառնում նաև հանդիսատեսը: Վերջինս հրավիրվում է բեմ, նրան առաջարկվում է կոնկրետ անձի դերը խաղալ, և, ի վերջո, տեղի է ունենում քննարկում:

– Հասարակության ո՞ր խմբերին եք հիմնականում թիրախավորել:

– Մեր ուշադրության կենտրոնում են հիմնականում երիտասարդները: Մեր փորձը ցույց է տալիս, որ երիտասարդներն ավելի ընկալունակ են: Ասեմ, որ շատ արդյունավետ համագործակցություն եղավ, որովհետև մի քանի ներկայացում պատրաստեցինք «Փոփոխությունների թատրոնի» հետ: Առաջին ներկայացումն արդեն երեք տարուց ավելի է, ինչ ունենք, և մինչև այսօր, երբ ներկայացումները խաղում են, դահլիճներում անգամ կանգնելու տեղ չի լինում: Իսկապես շատ մարդկանց համար թեման հոգեհարազատ է, ու մարդիկ սկսում են խոսել, քննարկել:

Դա մեզ իրականում շատ օգնեց նաև հասկանալու մոտեցումները: Բնական է, որ թատրոնով բռնությունը չես կանխի, բայց դրա վերջնական նպատակը, բնականաբար, բռնությունների թվի անկումն է:

Այն երիտասարդը, որը տեսնում է, մտածում է, իր կարծիքը հայտնում է, դիմացինը հակառակ կարծիքն է արտահայտում, տեղի է ունենում մտքերի բախում, և արդեն վերաբերմունքը փոխվում է:

Նույն ծնելիության հարցը բարձրացնելու առումով, եթե նմանօրինակ բաց քննարկումներ ավելի շատ լինեն, մենք ավելի շուտ կունենանք այն մոդելը, որ գործեց Շվեդիայում:

– Պրն Հայրապետյան, ի՞նչ եք ծրագրում առաջիկայում:

– 2014-2017 թթ. ՄԱԿ-ի Բնակչության հիմնադրամը նոր ռազմավարություն է որդեգրելու, կենտրոնանալու է հիմնականում մայրական, վերարտադրողական, երիտասարդների, երիտասարդ կանանց առողջության վրա, որին մենք պետք է հասնենք ժողովրդագրական հետազոտությունների, տվյալների հավաքման շնորհիվ:

Հաշվի առնելով համաշխարհային փորձը՝ պետք է տեղայնացնենք մեր քաղաքականությունը, ռազմավարությունը:

Ասեմ, որ այսօր համագործակցում ենք ՀՀ կառավարության հետ և լավ է, որ կառավարության գերակա խնդիրներից է նաև մայրական առողջությունը, ծնելիությունը: Այս առումով թե՛ ՄԱԿ-ի Բնակչության հիմնադրամի, թե՛ ՀՀ կառավարության ծրագրերը համընկնում են: Հույս կա, որ փոփոխությունները դրականորեն կանդրադառնան մեր հասարակության լայն զանգվածների վրա:

Այս հոդվածը նվիրված է Սերժ Սամոնյանցին` Լոս Անջելեսում լույս տեսնող «Ասպարեզ» թերթի անգլերեն բաժնում 10 տարի աշխատած նախկին խմբագրին, և «Կալիֆորնիա Կուրիեր» թերթում վերջին 25 տարիների ներկայիս խմբագրին:

Սերժը համեստ մարդ է, որն իր կյանքի մեծ մասն անտրտունջ աշխատել է` խուսափելով իր նկատմամբ որևէ ուշադրությունից: Երբ անցյալ կիրակի երեկոյան ես նրան հայտնեցի, որ «Ասպարեզը» պատրաստվում է մեծարել իրեն, Սերժը հեգնական պատասխանեց իրեն հատուկ ինքնաթերագնահատման ոճով. «Ի՞նչ է, մեծարելու համար այլ մարդ չի մնացե՞լ»:

Սերժը մեծարվեց աշխարհի ամենահին թերթերից մեկի` «Ասպարեզի» 105-ամյակին նվիրված հանդիսավոր ճաշկերույթի ժամանակ: «Ասպարեզ» թերթն սկսել է հրատարակվել 1908 թվականին Կալիֆորնիայի Ֆրեզնո քաղաքում, իսկ 1970 թվականին տեղափոխվել է Լոս Անջելես:

Մինչ իմ շաբաթական սյունակները զգալի ուշադրության են արժանանում հրապարակվելով աշխարհի մի քանի տասնյակ թերթերում և տեղադրվելով հարյուրավոր կայքերում բազմաթիվ լեզուներով, Սերժն ամեն շաբաթ աննկատ կերպով պատրաստում է «Կալիֆորնիա կուրիեր» թերթը հրատարակության համար: Նա պատասխանատու է ամեն ինչի համար`սկսած լուրերի հավաքումից մինչև  խմբագրում, ձևավորում և գովազդային աշխատանքներ:

Պետք է արժանին մատուցել «Ասպարեզ» թերթի ղեկավարությանը Սերժ Սամոնյանցին մեծարելու համար: Թեև 1988 թվականից նա այլևս չի աշխատում «Ասպարեզում», սակայն թերթի հայերեն և անգլերեն բաժինների ներկայիս խմբագիրներ Աբո Պողիկյանը և Արա Խաչատուրյանը չեն մոռացել իրենց նախկին գործընկերոջը և քառորդ դար անց ցանկացել են իրենց երախտիքի խոսքն ասել նրա գերազանց աշխատանքի համար: Հաճախ չէ, որ հայկական կազմակերպությունները հիշում են իրենց աշխատակիցներին և հանդիսավոր ճաշկերույթներ կազմակերպում նրանց պատվին:

Թեև պատշաճ է ճանաչել նրանց, որոնք զգալի գումարներ են նվիրաբերում հայկական հաստատություններին, քանզի առանց նրանց առատաձեռն նվիրատվությունների հնարավոր չէր լինի շատ բաների հասնել, սակայն նույնքան կարևոր է մեծարել ազգի համեստ ծառայողներին, որոնք իրենց ամբողջ կյանքը նվիրել են հայ համայնքին, ինչպիսիք են ուսուցիչները, լրագրողները և հոգևորականները:

Տոնակատարությունն իսկապես հիշարժան դարձավ անակնկալ հայտարարությամբ, որով Մեծի Տանն Կիլիկիո Արամ Ա կաթողիկոսը Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշան էր շնորհել պարոն Սամոնյանցին: Մեծի Տանն Կիլիկիո Հյուսիսային Ամերիկայի Արևմտյան թեմի առաջնորդ Մուշեղ արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը կարդաց Կաթողիկոսարանի պատրաստած կոնդակը` պարոն Սամոնյանցի կրծքին Պատվո շքանշանը ամրացնելու պահին:

Ինձ խնդրել էին ներկայացնել Սերժին հոկտեմբերի 20-ի հանդիսավոր ճաշկերույթի ժամանակ, որը տեղի ունեցավ Մոնտեբելոյի Բաղրամյան դահլիճում: Ստորև ներկայացնում եմ իմ բացման խոսքը, որը ներառում է պարոն Սամոնյանցի համառոտ կենսագրությունը.

Սերժը ծնվել է 1943 թվականին Ֆրանսիայի Մարսել քաղաքում, որտեղ ապրել է մինչև 9 տարեկան դառնալը: 1952 թվականին նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Սան Պաուլո, Բրազիլիա, իսկ 1961 թվականին` Մասաչուսեթս, ԱՄՆ: Նա ընդունվել է ՀՅԴ երիտասարդական միության, իսկ 1966 թվականին Մոնտեբելո, Կալիֆորնիա տեղափոխվելուց հետո` ՀՅԴ «Քեռի» կոմիտեի շարքերը:

1964 թվականին Սերժը ծառայության է անցել Միացյալ Նահանգների ռազմածովային ուժերում և 1970 թվականին պատվով զորացրվել է որպես սերժանտ: Զինվորական ծառայությունն ավարտելուց հետո Սերժը հաճախել է Լոս Անջելեսում Կալիֆորնիայի նահանգային համալսարան` մասնագիտանալով պատմության մեջ: Հետագայում UCLA-ի համալսարանից նա ստացել է հանրային կապերի վկայական:

1973 թվականից սկսած Սերժը յոթ տարի շարունակ ստանձնել է «Ասպարեզ» թերթի անգլերեն բաժնի խմբագրի պաշտոնը: Այնուհետև, 1983-84 թթ. աշխատել է որպես ԱՄՆ Արևմտյան շրջանի Հայ Դատի հանձնախմբի գործադիր տնօրեն: Հետագայում, 1985-1988 թվականներին նա կրկին վերադարձել է «Ասպարեզ»` անգլերեն բաժնի խմբագրի իր նախկին պաշտոնին:

1985 թվականին Ժնևում, Սերժը և ես, Հայ Դատի հանձնախմբի պատվիրակության կազմում էինք` հաջողությամբ լոբբինգ իրականացնելով ՄԱԿ-ի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչման համար:

1988 թվականին Սերժը միացավ «Կալիֆորնիա կուրիեր» թերթին որպես խմբագիր, որտեղ արդեն 25 տարի է, ինչ աշխատում է: Նա գերազանց լրագրող է և բարձրակարգ պրոֆեսիոնալ: Ինձ համար մեծ պատիվ և հաճույք է քառորդ դար շարունակ աշխատել նրա հետ միասին և’ որպես մտերիմ ընկեր և’ որպես գործընկեր:

Սերժը լուռ ու մունջ մարդ է և անխոնջ աշխատող: Նա իր ողջ կյանքի ընթացքում եղել է ակտիվ գործիչ տարբեր սոցիալական և քաղաքական հարցերում և Հայ դատի աննկուն ջատագով:

Սերժի մեծարման ուրախությունը նրա հետ միասին կիսում էին նրա ընտանիքի անդամները, կինը` Մարիամը, քենին` Լաուրա Մանուկյանը, նրա որդին` Րաֆֆին ու նրա կինը` Նանոն, և նրանց երեխաները` Էմիլին ու Սեպուհը:

Շնորհավորում եմ Սերժ Սամոնյանցին` հայ լրագրությանը վերջին 35 տարիների ընթացքում իր անշեղ նվիրվածության համար և շնորհավորում եմ «Ասպարեզ» թերթի աշխատակիցներին` նրանց քրտնաջան աշխատանքի և հանձնառության համար՝ շարունակելու ժառանգությունը այն մարդկանց, որոնք 105 տարի առաջ հիմնադրել են այս թերթը:

Հարութ Սասունյան

«Կալիֆորնիա Կուրիեր» թերթի հրատարակիչ և խմբագիր

Թարգմանությունը՝ Ռուզաննա Ավագյանի

Երեւութապես իրարից անջատ երկու հայտարարություններն ընդգծում են համատեղ դիտարկման անհրաժեշտությունը։ Նրանք վերաբերում են ՀՀ-ՄՄ եւ ՀՀ-ԵՄ համագործակցության ձեւաչափերի ճշտմանը։

«Հայաստանը չի կարող անդամակցել Մաքսային միությանը՝ ո՛չ վաղը, ո՛չ վաղը չէ մյուս օրը, ո՛չ այս տարի, ո՛չ էլ միգուցե հաջորդ տարի»,- ըստ ռուսաստանյան «ՌԻԱ Նովոստի» գործակալության՝ հայտարարել է Բելառուսի նախագահը։

Նախագահ Լուկաշենկոն ՀՀ անդամակցությունը ՄՄ-ին պայմանաւորել է ընթացակարգային ճանապարհի անցումով, որտեղ ՀՀ կճշտի թե ԵՄ-ի ուղղությա՞մբ կգնա, թե՞ ՄՄ-ի։

«Եվ չի բացառվում, որ մենք կստորագրենք փաստաթուղթ՝ Մաքսային միությանը Հայաստանի միանալու մտադրության մասին»,- ասել է Լուկաշենկոն ակնարկելով Մինսկում այս շաբաթ կայանալիք ԱՊՀ երկրների և Եվրազեսի անդամ պետությունների ղեկավարների գագաթնաժողովին։

Այս հայտարարության հիմնական ուղերձը այն է, որ կա հաւանականություն, որ շուտով ՀՀ-ն ստորագրի ինչ-որ փաստաթուղթ դեպի ՄՄ անդամակցության ճանապարհին։ Իհարկե, դա չի լինելու ուղղակի անդամակցություն, բայց` համագործակցության ձեւաչափի նոր հարթություն։

Հիմա տեսնենք, թե ի՞նչ է ասել ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարն այս անգամ ՀՀ-ի դեպի ԵՄ ասոցացման ուղղությամբ տեսանելի հաւանականությունը ընդգծելու առումով. «Այո՛, մենք հուսով ենք, որ նման փաստաթուղթ լինելու է, որով արձանագրվելու է ՀՀ-ԵՄ համագործակցության շրջանակը, փաստաթղթի անունը դեռ չեմ կարող ասել, որովհետև մենք քննարկումների փուլում ենք»։

Այս մասին որեւէ դիտարկում կատարելուց առաջ մեջբերենք նաեւ
Եվրոպական արտաքին գործողությունների ծառայության՝ Ռուսաստանի, Արևելյան գործընկերության, Կենտրոնական Ասիայի, տարածաշրջանային համագործակցության և ԵԱՀԿ հարցերով տնօրեն Գունար Վիգանդի հայտարարությունը, որտեղ նա ասել էր, որ շատ կոնկրետ ժամանակահատված է հիմա, Վիլնյուսի գագաթնաժողովից առաջ. իրենք այստեղ են քննարկելու բոլոր հարցերը, և շատ կարևոր է, որ քննարկվի նաև ՄՄ-ին անդամակցելու հարցը:

Զուգահեռ-հակակշիռ հայտարարությունների տպաւորությունն են թողնում այս երեք ընդգծումները։ Եթե նախագահ Լուկաշենկոն ՀՀ-ի ՄՄ-ի անդամակցությունը պայմանաւորում է դեպի ՄՄ կամ դեպի ԵՄ ուղղության ճշտումով, ապա աւելի նուրբ դիւանագիտությամբ նույնն է ասում եվրոպացի պաշտոնատար Վիգանդը, շեշտելով որ Վիլնյուսից առաջ, այսինքն որեւէ փաստաթուղթ ստորագելուց առաջ պետք է քննարկել ՀՀ-ի ՄՄ անդամակցության հարցը։

Եւ եթե Լուկաշենկոն չի բացառում, որ դեպի ՄՄ ինչ-որ փաստաթուղթ կարող է ստորագրվել, ապա ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարը չի բացառում դեպի ԵՄ ինչ-որ փաստաթղթի ստորագրումը։

Պարզ երեւում է, որ թե՜ ՄՄ-ի համագործակցության ճարտարապետները եւ թե՜ ԵՄ-ի ասոցացման շրջանակը գծագրողները փորձում են համագործակցության ձեաւաչափեր ճշտել եւ պահպանել հարաբերությունները, տարածաշրջանում գործընկերներ չկորցնելու եւ խաղի կանոնների վրա ազդեցության գործոնները պահպանելու միտումով։ Երկկողմանիորեն, սակայն հիշեցնելով ընտրանք կատարելու պայմանականությունը։ Այս համատեքստում պետք է դիտարկել ՀՀ-ի կողմից տեսանելիությունը ինչ-որ փաստաթղթեր ստորագրելու։

Շահան Գանտահարյան

«Ազդակ» թերթի գլխավոր խմբագիր

Հայոց պատմության երևելի գործիչներից է Կիլիկիայի հայոց թագավորության գահակալ  Հեթում Ա Հեթումյան արքան (1226-1270):

Պետք է նշել, որ Հեթում Ա-ն` որպես այդպիսին, երջանիկ գահակալ էր: Նա գահ բարձրացավ Կիլիկիայի հայոց թագավորության հզորության գագաթնակետին:

Առհասարակ Հեթումյանների տոհմը ծագումով Արցախից էր: Նրանք Կիլիկիայում են հաստատվել XII դարում և շնորհիվ իրենց ռազմատենչության` արագորեն ազդեցություն ձեռք բերել ու ամուր դիրքեր գրավել Կիլիկիայում: Ռուբինյանների իշխանապետության օրոք Հեթումյանները միշտ ընդդիմադիր էին` ձգտելով երկրում հասնել միահեծան իշխանության, սակայն հարկ եղած դեպքում նրանք Ռուբինյանների հետ միասին սուր էին ճոճում երկրի անկախությանը սպառնացող արտաքին վտանգի դեմ: Մինչ Հեթում Ա-ն, Հեթումյանների տոհմը շատ անվանի զորավարներ է տվել: Նրանցից ամենանշանավորը, որ հմուտ էր ոչ միայն պատերազմելու արվեստում, այլև լավ դիվանագետ էր, Լևոն Բ Մեծագործի (1187-1219) զորքերի հրամանատարն էր` Կոստանդին Գունդստաբլը:

Լևոն Բ-ն մահացավ` իր հզոր երկիրը կտակելով դստերը` Զապելին: Լևոնը երկու դուստր ուներ` Զապելը և Ալիսը: Ալիսն ամուսնացավ Կիպրոսի արքայազնի հետ: 1217 թ. Հունգարիայի Անդրեաս թագավորի ղեկավարությամբ սկսվում է Խաչակրաց հինգերորդ արշավանքը: Լևոն Բ-ն աջակցում է խաչակիրներին և իր դաշինքը հաստատուն դարձնելու համար իր 2-ամյա դստերը` Զապելին, ամուսնացնում է հունգարական արքայորդու և թագաժառանգի` 8-ամյա Անդրեասի հետ: Սակայն Զապելին վիճակված չէր Հունգարիայի թագուհի դառնալ: Լևոնի և Հունգարիայի արքայի պայմանագիրը մնում է թղթի վրա:

Հետագայում Լևոնն իր դստերն ամուսնացրեց հարևան Անտիոքի դքսության երիտասարդ գահաժառանգ Ֆիլիպի հետ` նպատակ ունենալով այդ ճանապարհով իր ազդեցությանը ենթարկել Անտիոքը:

Զապելի խնամակալը հենց Կոստանդին Գունդստաբլն էր, որ հայոց իշխաններից ամենաազդեցիկն ու ամենահմուտն էր:

Լևոնի մահից հետո Ֆիլիպը, որ գահ էր բարձրացել Կիլիկիայում, սկսեց հակահայ պահվածք դրսևորել: Նա արհամարհում էր հայոց սովորույթները, Կիլիկիայի թագավորության շահերը ստորադասում էր Անտիոքի դքսության շահերին: Սա, բնականաբար, չէր կարող հանդուրժել հայոց ավագանին, և Կոստանդին պայլի գլխավորությամբ հավաքված ավագանու խորհուրդը 1225 թ. գահազուրկ է հռչակում Ֆիլիպին, որը բանտարկվում է և այնտեղ էլ կնքում մահկանացուն:

Կրկին բաց է մնում հայոց թափուր գահի հարցը: Եվ ահա, հայ իշխանների համաձայնությամբ, Կոստանդին պայլն իր 13-ամյա որդուն` Հեթումին, ամուսնացնում է մանկահասակ Զապել թագուհու հետ և 1226 թ. հունիսի 14-ին հռչակում Կիլիկյան Հայաստանի թագավոր: Սրանով հիմք է դրվում Հեթումյանների արքայատոհմին Կիլիկիայում: Փաստորեն Հեթումը, որ ծնվել էր սոսկ որպես իշխանազուն, դեռևս պատանի` ակամա դարձավ հզոր ու բարգավաճող պետության միապետ:

Մինչև Հեթումի չափահաս դառնալը, բնականաբար, երկիրը կառավարում էր հայրը` Կոստանդինը, որ կառավարման գործին միշտ մասնակից էր դարձնում իր թագակիր որդուն` ուսուցանում և հաղորդում կառավարման և ռազմական արվեստի հմտությունները:

Դա տվեց իր պտուղները, քանզի Հեթում Ա-ի կառավարման տարիներին Կիլիկիայի թագավորության դիրքերն ավելի ամրապնդվեցին: Նա արտաքին նվաճումների չգնաց, ինչպես Լևոն Բ-ն, սակայն հուսալիորեն պաշտպանեց իր երկրի անկախությունն ու անվտանգությունը: Հեթում Ա-ի օրոք Կիլիկիայի մշակութային, տնտեսական վերելքն ավելի ամրապնդվեց:

Սակայն Հեթումի գահակալման երկրորդ շրջանում սև ամպեր կուտակվեցին հայոց աշխարհի գլխին:

1206 թ. համամոնղոլական Ղուրուլթայը ցեղապետ Տիմուչինին հռչակեց համամոնղոլական խաքան, նա ընդունեց Չինգիզ խան անվանումը և անցավ արտաքին նվաճումների: Կարճ ժամանակում մոնղոլները կարողացան նվաճել ողջ արևելքը և շարժվել դեպի արևմուտք: 1236 թ. մոնղոլները գրավեցին Հայաստանի Անի մայրաքաղաքը` իրենց ենթարկելով Զաքարյանների իշխանապետությունը: Մոնղոլների հեռահար նպատակը Եգիպտոսի սուլթանության նվաճումն էր, և նրանք, իրենց ճանապարհին ավեր ու մահ սփռելով, արշավում են դեպի արևմուտք և կանգնում Կիլիկիայի դարպասների առաջ:

Կիլիկիայի թագավորությունը պետք է կենաց և մահու գոտեմարտ մղեր` մոնղոլական վտանգը վանելու համար:

Իրավիճակը շտկելու համար Հեթում արքան մոնղոլների Բաչու Նոյին զորավարի մոտ է ուղարկում իր եղբայր և զորահրամանատար Սմբատ Գունդստաբլին: Հայոց սպարապետը կարողանում է նախնական համաձայնություն ձեռք բերել մոնղոլների հետ, սակայն Բաչուն վերջնական խոսքը թողնում  է մոնղոլների խաքան Մանգու խանին:

1254 թ. Մանգու խանի հրավերով Հեթում արքան երկար ճամփորդություն է սկսում և նրան այցելում մայրաքաղաք Կարակորումում: Ճանապարհին նա Հայաստանում հանդիպում է հայոց ազդեցիկ իշխանների հետ և քննարկում նրանց հուզող  շատ հարցեր, որոնք հայոց թագավորը պետք է բարձրացներ Մանգու խանի մոտ:

Այստեղ կնքվում է հայ-մոնղոլական դաշինք, համաձայն որի` առանց հայոց արքայի թույլտվության, ոչ մի մոնղոլ զորական և պաշտոնյա իրավունք չուներ մուտք գործել Կիլիկիայի թագավորության տարածք: Կողմերը կնքում են նաև ռազմական փոխօգնության պայմանագիր: Հեթում Ա-ն չմոռացավ նաև պատմական հայրենիքը և միջնորդեց Մանգու խանին զեղչել Հայաստանից գանձվող հարկերի չափը: Համաձայն պայմանագրի` հայերը արտոնություն էին ստանում ազատ առևտուր անելու մոնղոլական ողջ կայսրության տարածքում:

Այս առթիվ անվանի պատմիչ Կիրակոս Գանձակեցին գրում է. «Նուէրներ ստանալով նրանից (Մանգու խանից), ըստ արժանւոյն մեծարուեց նրանից եւ յիսուն օր մնալով այնտեղ, Մանգու խանից ստացաւ հրովարտակ, որ ոչ ոք իրաւունք չունէր նեղութիւն տալ նրան եւ իր երկրին: Նա (Մանգու խանը) տուեց ազատութեան գիր (հարկերից ազատուելու) բոլոր վայրերի (հայկական) եկեղեցիներին»:

Այս դաշինքը երկուստեք ձեռնտու էր: Մոնղոլները, ի դեմս Կիլիկիայի թագավորության, տեսնում էին հուսալի և ամուր դաշնակցի ընդդեմ ընդհանուր թշնամու` Եգիպտոսի սուլթանության: Իսկ Հեթում Ա-ն, իր երկիրը զերծ պահելով մոնղոլական ասպատակություններից, միաժամանակ նրանց զորակցության շնորհիվ սաստեց իր անբարեհաճ հարևանների` Իկոնիայի սուլթանության, Հալեպի ամիրայության և Եգիպտոսի ոտնձգությունները: Միաժամանակ, Հեթում Ա-ն իր տերությանը կցեց նաև Գամիրքի մի շարք հարավային` սահմանամերձ շրջաններ և Ասորիքի հյուսիսային մասը` Հալեպ և Դամասկոս քաղաքներով:

Դաշինք կնքելով մոնղոլների հետ` Հեթումը պահպանեց բարիդրացիական կապերը Արևմուտքի, հատկապես` խաչակիր օրդենների հետ` հարկ եղած դեպքում համագործակցելով նաև նրանց հետ:

Այս դաշինքն առաջացրեց Եգիպտոսի սուլթանության զայրույթը, և 1266 թ. սուլթան Բեյբարսը մեծ բանակով ներխուժեց Կիլիկիա և ավերածություններ գործեց: Ճակատամարտի ժամանակ գերվեց Հեթումի ավագ որդին և գահաժառանգը` Լևոնը, որ հետագայում թագավորեց որպես Լևոն Գ արքա (1270-1289): Հեթում Ա-ն զիջումների գնով կարողացավ չեզոքացնել ահեղ ախոյանին և ազատել գերությունից որդուն: Այս հարվածը, սակայն, ծանր տարավ արքան, որ 1270 թ. հօգուտ որդու` Լևոնի հրաժարվեց գահից, Ակների վանք մտավ և եղբայր Մակար անունով  ճգնավոր դարձավ: Այնտեղ էլ, շատ չանցած` 1270 թ. հոկտեմբերի 28-ին,  կնքեց մահկանացուն:

Հեթում Ա-ն իր պետության մեջ և միջազգային առևտրին զարկ տալու նպատակով ոսկե, արծաթե և պղնձե դրամներ է հատել: Հեթում Ա-ի օրոք Կիլիկիայի թագավորությունն ընդլայնեց իր առևտրական կապերը Վենետիկի, Ջենովայի հանրապետությունների, հեռավոր եվրոպական թագավորությունների հետ, նրա կնքած պայմանագրի շնորհիվ, փաստորեն, մոնղոլական կայսրության ողջ տարածքում հայոց առևտուրը զարգանում էր առանց խոչընդոտների:

Արդեն մի քանի տարի է, ինչ մեր երկրում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտը պետության կողմից ճանաչվել է  որպես գերակայություն: Մայրաքաղաքում բազմապիսի միջոցառումներ են կազմակերպվում, որոնք նպատակ ունեն այս կամ այն կերպ խթանել ՏՏ ոլորտի ներդրումները: Այդ խոշորագույն միջոցառումներից մի քանիսը, մասնավորապես`  «ԴիջիԹեք» ու «ԱրմԹեք» միջազգային ցուցահանդեսները,  արդեն դարձել են ավանդական: Վերջերս  նույն հարկի ներքո այս երկու միջոցառումները տեղի ունեցան միաժամանակ:

«ԴիջիԹեք» բարձր տեխնոլոգիական ցուցահանդեսն անցկացվեց Երևանի մաթեմատիկական մեքենաների գիտահետազոտական ինստիտուտի  «Երևան Էքսպո» ցուցահանդեսային համալիրում:

Ցուցահանդեսին մասնակցում էր մոտ 120 կազմակերպություն: Այս տարի մասնակից պետությունների թվում էին նաև Սինգապուրը, Կանադան, ՌԴ-ն ու Ամերիկան: Մոտ 100 տաղավարների միջոցով ընկերությունները ներկայացրել էին իրենց սարքավորումներն ու համակարգերը, ինժեներական և բարձր տեխնոլոգիական լուծումները: «ԴիջիԹեքի» հիմնական նպատակը բարձր տեխնոլոգիաների ընկերությունների, գործարար սպառողների և հասարակության միջև հաղորդակցման բարենպաստ միջավայր ստեղծելն է: «ԱրմԹեք» համաժողովը նպատակ ունի աջակցել մեր երկրի բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտի շարունակական զարգացմանը` միաժամանակ նպաստելով միջազգային գործարար կապերի ամրապնդմանը և ներդրումների աճին:

Այս միջոցառումները կազմակերպվում են ՀՀ կառավարության աջակցությամբ, երբեմն` որոշ  կազմակերպությունների հովանավորությամբ: Իհարկե, ողջունելի է, որ պետությունն աջակցում է նման խոշոր միջոցառումների կայացմանը, սակայն հարկ է նկատել, որ դրանց ուղղությամբ բավական մեծ գումարներ են ծախսվում:   Հարց է առաջանում, թե իրականում այդ միջոցառումների արդյունքում արձանագրված հաջողությունները ինչքանով են իրատեսական, կամ արդյոք դրանց կայացմամբ է պայմանավորված որոշ ընկերությունների մուտքը Հայաստան:

Արդեն 9 տարի է, ինչ մեր երկրում կազմակերպվում է այս միջոցառումը՝ շեշտը դնելով նաև աշխատաշուկայի վրա: Այս տարի միջոցառման շրջանակներում կայացած կարիերայի տոնավաճառին մասնակցում էին մի քանի տեղական ու արտասահմանյան ընկերություններ, որոնք ներկայացնում էին իրենց թափուր հաստիքները մի քանի մասնագիտությունների ուղղությամբ, մասնավորապես` ինժեներ կոնստրուկտորների, ճարտարագետների, ծրագրավորողների և այլն:

Այցելուների թիվը տոնավաճառ բավական մեծ էր: Աշխատանք  փնտրելու էին եկել ոչ միայն շրջանավարտներ, այլև գործազուրկ անձինք, որոնք այս կամ այն տաղավարը շրջանցելով՝ աշխատանքի տեղավորման նոր հնարավորություններ էին փնտրում: Գործատուները հավաքում և մեկտեղում էին բոլոր այցելուների անձնական տվյալները՝ ասելով, որ իրենք դեռ պետք է  դրանցից ընտրություն կատարեն: Գործատուներից մի քանիսի տեղեկացմամբ` իրենք առաջնահերթությունը տալու են այն կադրերին, որոնք լավագույն տվյալներն ու փորձն ունեն պահանջված հաստիքում: Իսկ այցելուներից շատերը դժգոհությամբ ասում էին, որ արդեն երկրորդ տարին են աշխատանքի տոնավաճառին մասնակցում, բայց դեռ համապատասխան ոչինչ չեն գտել, կամ ավելի ճիշտ՝ չեն դիտարկվել որպես մրցունակ կադր:

Դժվար է հատուկ վիճակագրություն կազմելը, թե ինչքանով են գործատու-այցելու հարաբերությունները այս միջոցառման արդյունքում կայանում, կամ ինչքանով է նման նախաձեռնությունների արդյունքում շահում սովորական քաղաքացին:

 Լ.Ն

Երբևէ մտածե՞լ եք, թե Հայաստանից  դուրս` օտար երկրում, ինչպես պետք է կարողանաք արտաքինով տարբերել հային: Առաջինը, որ մտքով անցնում է, հայկական քիթն է: Ու չնայած ինքս հայկական քիթ չունեմ, ես էլ էի փորձում հայերին իրենց քթով  տարբերել:

Հայկական քթերի փնտրտուքը, որն այդպես էլ հաջողությամբ չպսակվեց

Պատկերացրեք մե~ծ եղեկեցի` լեցուն մի քանի հարյուր հավատացյալներով, որոնք լսում են կիրակնօրյա ժամերգությունը, և ես, որ շարքից շարք եմ անցնում ու հերթով զննում եմ  պատարագը լսողների դեմքերը, մասնավորապես` քթերը:

Հարցուփորձով պարզեցի, որ հայկական համայնքը կիրակի օրը հավաքվելու է պատարագի Բոլոր սրբերի եկեղեցում:

Սրտի թրթիռով բացեցի եկեղեցու մեծ դուռն ու ներս մտա` չիմանալով, թե ներսում ինչ կգտնեմ:

Երբ ներս մտա` պատարագն արդեն սկսվել էր: Եկեղեցում մոտ 2-3  հարյուր, գուցե և ավելի մարդ էր հավաքված: Մի մասը նստած, մյուս մասը կանգնած հոգևորականին էին լսում: Վերջինս խոսում էր լեհերեն, ժամերգությունն էլ էր լեհերեն: Այստեղ հիասթափության առաջին հարվածը զգացի. եթե դա էր հայերի համար պատարագը, ապա այդտեղ հայկական ոչինչ չկար: Սկսեցի շարքից շարք անցնել և ուսումնասիրել  մարդկանց արտաքինը. շեկ մազեր, սուր ու փոքրիկ քիթ, կապտականաչավուն աչքեր: Հուսահատված մտածեցի, որ եկեղեցում հայեր չկան, երբ պատահաբար նկատեցի մի աղջկա, որ հայկական քիթ ուներ ու արտաքուստ էլ լեհի նման չէր: Պարզվեց, որ նա  ևս լեհ է, անունն էլ Ագնեշկա: Նա եկեղեցականից իմացավ, որ հայերի համար պատարագն այլ սրահում է անցկացվում:

Երբ աստիճաններով իջնում էի նկուղային հարկը, որտեղից հայերեն շարականի ձայներ էին լսվում, նորից հուզվեցի ու մոռացա մինչ այդ ապրած հիասթափությունս. վերջապես գտել եմ հայերին: Սակայն տեսածս սառը ցնցուղ էր ինձ համար. ակնկալիքներս ու իրականությունը միմյանց չէին համապատասխանում:

Երբ հայկական աղբյուրներն ես նայում, տեղեկանում ես, որ Լեհաստանում շուրջ 80 հազար ծագումով հայ կա, խոշոր ու հզոր հայկական համայնք ունենք: Նման  տեղեկատվության ֆոնին ակնկալում ես  գոնե մի քանի տասնյակ մարդու գտնել եկեղեցում: Ժամերգությանը, սակայն, ներկա էր ընդամենը 13 մարդ: Ավելի ուշ, երբ հարցնում եմ, թե սովորաբար պատարագին քանի մարդ է մասնակցում, հումորով պատասխանում են. «Այնքան մարդ, որքան հիմա ենք, չհաշված ձեզ»:

Ըստ Լեհահայերի մշակույթի և ժառանգության հիմնադրամի փոխնախագահ Արմեն Արտվիխի` Լեհաստանում առավելագույնը 10 հազար հայ է բնակվում. «Հայկական ծագմամբ մարդիկ շատ կան, սակայն նրանցից քչերն են ընդունում իրենց հայկական արմատները, առավել քիչ մասն է, որ նաև ընդգրկված է որևէ հայկական կազմակերպությունում»: 2011-ի մարդահամարի տվյալներով` Լեհաստանում շուրջ 3 հազար հայ է բնակվում, որոնցից հազարն իրենց համարում են և՛ լեհ, և՛ հայ:

Հաջորդ հարվածն աղոթագիրքն էր. մի քանի րոպե կորցրել էի խոսելու, մտածելու, շարժվելու ունակությունը,  երբ բացեցի ինձ հանձնած աղոթագիրքն ու մեսրոպյան տառերի փոխարեն գտա լեհերեն տառերով և հայերեն բառերով գրվածքներ` կողքին լեհերեն թարգմանությամբ:

Քիչ անց պարզվեց, որ սրահում որևէ մեկը հայերեն չի խոսում, բացառությամբ լեհ քահանայի:

Հայերի հետ անգլերենով և ռուսերենով, լեհի հետ` հայերենով

Վարշավայում հայկական համայնքի ներկայացուցիչները

Հայր Ռաֆայել վարդապետ Կռաֆշիկը հայկական ծագում չունի, լեհ է: Ասում է, որ հայերի հետ առաջին անգամ ծանոթացել է Ռուսաստանում` Դոնի Ռոստովում: Այդ ժամանակ էլ որոշել է, որ որպես հոգևոր հովիվ պետք է ծառայի  կաթոլիկ հայերին: Հայկական տարբերակով պատարագ անցկացնելու համար երեք անգամ Հայաստան է այցելել: Այդ ընթացքում էլ սովորել է հայերեն խոսել: Հայր Ռաֆայելի հետ խոսում ենք հայերենով: Ասում է, որ չի ուզում հայերենով խոսելու առիթը բաց թողնել,  Լեհաստանում հայերեն խոսող չկա և աստիճանաբար սովորածը մոռանում է:

Հայկական համայնքի ներկայացուցիչների հետ էլ շփվում ենք ռուսերենով և անգլերենով: Պարզվում է, որ այստեղ բոլորն ընկերներ են, համայնքային հավաքներն էլ կարծես իրար տեսնելու, միմյանց ողջությունն իմանալու առիթ է: Ինձ էլ ջերմ ընդունում են, անգամ հրավիրում   են օրեր անց կայանալիք հավաքին: Հայ լինելու հանգամանքը բավարար է, որ մարդ այստեղ ջերմ ընդունելություն և բարյացկամ ընկերների պոտենցիալ շրջանակ գտնի:

Լեհահայերն ունեն նաև իրենց պարբերականը` «Ավետիսը», որը հրատարակվում է 2009-ից: Երկլեզու պարբերականը եռամսյա է և տարածվում է անվճար: 2012-ին պարբերականը  Սփյուռքի նախարարության պատվոգրի է արժանացել  Հայրենիք-Սփյուռք գործակցության, հայապահպանության հիմնախնդիրների, Սփյուռքում ծավալվող իրադարձությունների լուսաբանման և վերլուծության, ինչպես նաև հայկական մշակութային արժեքների ներկայացման ու տարածման համար:

Հայերն ունեն նաև մի քանի շաբաթօրյա դպրոցներ, որոնցից մեկը` Վարշավայում: Դպրոցների գործունեությունը ֆինանսավորում է լեհական կառավարությունը: 2012-ի տվյալներով` Վարշավայի հայկական դպրոցում սովորում է 25 աշակերտ (ցավոք, ժամանակի սղության պատճառով հայկական դպրոցում լինել չհասցրեցինք):

Լեհահայերի հարստությունը` ապահով ձեռքերում

Լեհահայերի մշակույթի և ժառանգության հիմնադրամի նախագահ Յան Աբգարովիչը ցույց է տալիս ջրից քայքայված գրքի փրկված էջերը

Լեհաստանում հայկական համայնքի կյանքը կազմակերպում և ժառանգությունն է պահպանում  Լեհահայերի մշակույթի և ժառանգության հիմնադրամը, որը ստեղծվել է 2006-ին: Կազմակերպության գրասենյակի երեք սենյակներում ամփոփված է լեհահայերի հարստությունը` գրքերը: Սենյակներից մեկում պահպանվում են մինչև XIX դարի գրքերը` շուրջ 500 կտոր, հայերեն, լեհերեն և այլ լեզուներով: Հիմնադրամը գումար է հատկացրել գրքերը կոնսերվացնելու, փչացած մասերը վերականգնելու, պաշտպանիչ ծրարներում ամփոփելու համար: Մյուս սենյակում XIX դարում ստեղծված գրքերն են, իսկ երրորդում` լեհահայերի փաստաթղթերն են, ինչպես, օրինակ` եկեղեցական մատյանները  և այլն:

Արմեն Արտվիխը շրջում է լեհահայերի «մատենադարանում» ու հերթով ներկայացնում գրքերը, թե ինչպես  է յուրաքանչյուրն  իրենց հասել, ինչպես են կարողացել վերականգնել, մասնագետները, որքանով են կարևորել գրքի բովանդակությունը: Զգացվում է, որ անցյալն իր մեջ ամփոփող ամեն իր այստեղ գնահատված է ու ապահով ձեռքերում:

Այն հարցին, թե ինչ է նշանակում հայ լինել Լեհաստանում, Արտվիխը պատասխանում է. «Կարծում եմ, որ հայ լինելը բոլորովին չի խանգարում լեհ լինելուն և Լեհաստանի լավ քաղաքացի լինելուն: Նախ` նշանակում է հիշել իր արմատների մասին և երկրորդ` անել ինչ-որ բան Լեհաստանում հայկական մշակույթի պահպանության համար»:

Ձուլվե՞լ, թե՞ չձուլվել. սա է խնդիրը

Լեհահայերի մշակույթի և ժառանգության հիմնադրամի փոխնախագահ Արմեն Արտվիխը ներկայացնում է գրքի պատմությունն ու նշանակությունը

Խոսելով Լեհաստանում հայկական համայնքի կազմավորման մասին` Լեհահայերի մշակույթի և ժառանգության հիմնադրամի նախագահ Յան Աբգարովիչն ասում է, որ  լեհահայերը երեք խմբի են բաժանվում` հայեր, որոնք Լեհաստանում են հաստատվել XIII դարից սկսած. նրանք դեռ այն ժամանակ կորցրել էին  իրենց լեզուն: XVII դարից սկսած` այստեղ հաստատվում են հայախոս հայեր, որոնց մի մասը մինչև Երկրորդ աշխարհամարտը դեռ խոսում էր արևմտահայերենով: Երրորդ խումբը 1988-ից և հատկապես ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Լեհաստանում հաստատված հայերն են:

«Այս խմբերի հետաքրքրությունները տարբեր են: Առաջին երկու խմբերն այստեղ են ապրում վաղուց, ունեն Լեհաստանի քաղաքացիություն, իրենց Լեհաստանի քաղաքացի են զգում. լեհեր են, որոնք հպարտանում են իրենց հայկական ծագումով,- բացատրում է հիմնադրամի նախագահ Յան Աբգարովիչը:- Երրորդ խումբը  բոլորովին այլ խնդիրներ ունի, նրանք ևս միասեռ չեն, կան մարդիկ, որոնք Լեհաստան են գալիս, բայց Լեհաստանը վերջնակետը չէ, այլ ընդամենը կանգառ Արևմտյան Եվրոպա տանող ճանապարհին: Կան մարդիկ, որոնք Լեհաստանում են ապրում, բայց  վաստակած գումարը Հայաստան են ուղարկում:  Կան մարդիկ, որոնք հաստատվել են Լեհաստանում, ուզում են, որ իրենց երեխաներն այստեղ դպրոց գնան, այստեղ ապրեն»:

Այն հարցին, թե արդյոք շփվու՞մ են «նոր» հայերի հետ, Աբգարովիչը պատասխանում է, որ իրենք բաց են բոլոր ցանկացողների համար:

Հայկական համայնքի, մասնավորապես «նոր» հայերի ապագայի հարցում Արտվիխը և Աբգարովիչը մի փոքր տարակարծիք են: Արտվիխի խոսքով` ամեն քաղաքում գոնե մեկ հայ ընտանիք կա, մինչդեռ ամեն տեղ չէ, որ կա հայկական դպրոց, եկեղեցի, շատ են խառնամուսնությունները, ուստի մեկ-երկու սերունդ հետո ձուլման վտանգը մեծ կլինի:
Մինչդեռ Աբգարովիչը կարծում է, որ երբ «նոր» հայերն էլ տնտեսական առումով բարեկեցության հասնեն, կսկսեն մտածել մշակութայինի, իրենց արմատների մասին, ինչպես «հին» հայերի դեպքում է եղել:

«Ժողովրդագրական անվտանգությունը տնտեսական անվտանգության մասն է կազմում և նպատակ ունի նվազեցնել ու վերացնել բնակչության թվաքանակի կառուցվածքի և փոփոխությունների հետ կապված խնդիրները»,-  նշում է տնտեսագետ, պրոֆեսոր Թաթուլ Մանասերյանն իր զեկույցներից մեկում:

 Երբ նայում ենք ժողովրդագրության համաշխարհային միտումներին, ստացվում է հետևյալ պատկերը. 1650 թ. աշխարհում ապրում էր 500 մլն մարդ, 1990-2004 թթ.` 6.7 մլրդ մարդ: Ըստ կանխատեսումների` 2025 թ. աշխարհում կապրի 8.2 մլրդ մարդ, դրանից 20 տարի անց` 2045 թ.` 9 մլրդ, իսկ XXI դարավերջին` 2095 թ., Երկիր մոլորակի բնակչության թվաքանակը կհատի 13 մլրդ-ի սահամանգիծը և կկազմի մոտ 13.7 մլրդ մարդ: Սրան գումարվում են նաև կլիմայական փոփոխությունները, շրջակա միջավայրի խնդիրները, բնական ռեսուրսների սահմանափակ լինելը և այլն, ու ստացվում է, որ այս դարավերջին լուրջ մարտահրավերներ են սպասում մարդկությանը: Այսինքն` այդքան մարդու սննդի, կացարանի և այլ պահանջների բավարարման համար բնական ռեսուրսները կսկսեն չբավարարել: Նույնիսկ հիմա, երբ Երկրի բնակչությունը 6.7 մլրդ է, արդեն նման խնդիրներ կան, էլ ուր մնաց կրկնակի շատանալու դեպքում:

Այժմ նայենք մեր տարածաշրջանին ու այն կազմավորումներին, որոնց մասն է կազմում նաև Հայաստանը: Ըստ ԱՊՀ երկրների վիճակագրական կոմիտեի տվյալների` բնակչության անկում են ունեցել միայն Ռուսաստանը, Ուկրաինան և Բելառուսը, սակայն ամենամեծ անկումը գրանցվել է Հայաստանում: 2007 թ. Հայաստանն ունեցել է 3 մլն 223 հազար բնակչություն, իսկ 2012-ին` 2 մլն 830 հազար:

Սրան գումարվում են բազմաթիվ այլ գործոններ, ինչպես, օրինակ` գործազրկության մակարդակը: Ըստ այդմ` 2013 թ. գործազրկությունը Ադրբեջանում եղել է 6.6%, Ղազախստանում այդ ցուցանիշը կազմել է 7%, Մոլդովայում` 5.1%, Ռուսաստանում` 6.2%, Ղրղզստանում` 8.3%, Տաջիկստանում 7.4%, իսկ Հայաստանում` 16.4%:

Բնակչության աճի տեմպերի վրա շատ գործոններ են ազդում, բայց դրանցից հիմնականները պատերազմները, ժողովրդագրական տեղաշարժերը,  համաճարակներն ու բնական աղետներն են: Սրանց ազդեցությունն ավելի ուժգին է արտահայտվում:

Ըստ պրոֆեսոր Թաթուլ Մանասերյանի ուսումնասիրությունների` բնակչության աճի փոփոխության վրա էական ազդեցություն են ունեցել 1988 թ. Սպիտակի երկրաշարժը, որը խլեց 25 հազար մարդու կյանք, Ղարաբաղյան հակամարտությունը, որի ժամանակ Հայաստանը կորցրեց 5856 զինվոր և 1264 խաղաղ քաղաքացի:

Բայց առավել շատ այդ փոփոխության վրա ազդել են 1994-1999 թթ. տնտեսական ճգնաժամն ու արտագաղթի ներկայիս նոր ալիքը: Ըստ Թաթուլ Մանասերյանի ուսումնասիրության` 1990-2007 թթ. Հայաստանից, ընդհանուր առմամբ, արտագաղթել է 1 մլն 200 հազար քաղաքացի:

Ժողովրդագրական այս փոփոխությունների արդյունքում, ինչպես ներկայացնում է Թաթուլ Մանասերյանն իր «ՀՀ ժողովրդագրական սպառնալիքները. պատճառներ և հանգուցալուծումներ» զեկույցում, սպառնում է լեռնային սահմանամերձ գյուղերի ամայացումով, ուրբանիզացիայի մակարդակի փոփոխությամբ, բնակչության ծերացմամբ, ծնելիության ցածր մակարդակով, չկառավարվող և անօրինական արտագաղթով, կրթական, գիտական ու մշակութային ներուժի արտահոսքով և այլն:

Ի՞նչ են նշանակում ժողովրդագրական փոփոխությունները

Փաստորեն, այսօր ժողովրդագրական իրավիճակը Հայաստանում բավականին մտահոգիչ է, որովհետև բոլոր հիմնական ուղղություններով ու ժողովրդագրական ցուցանիշներով, որոնք են` ծնելիությունը, միգրացիան և մահացությունը կամ ծերացումը, Հայաստանը բավականին բացասական տվյալներ է այս պահին մատուցում: Նշենք, որ  Հայաստանի անկախացումից ի վեր ծնելիությունը մոտ 2 անգամ անկում է ապրել. ծնելիության գործակիցը 2,5-2,6- ից հասել է նրան, որ այսօր վերարտադրողական տարիքում գտնվող մեկ կնոջ հաշվարկով 1,5-1,6 երեխա է ծնվում: Այսինքն` 10 զույգերը միասին, որոնք դեռ ի վիճակի են երեխաներ բերել լույս աշխարհ, ունենում են ընդամենը 15 երեխա: Բայց որպեսզի հասարակությունը սովորական վերարտադրողական ֆունկցիան չկորցնի, վերարտադրողականության գործակիցը պետք է լինի 2,1:

Սրան գումարվում են միգրացիոն հոսքերը, մասնավորապես` արտագաղթ կոչվող չարիքը և այլն: Համաձայն ընդունված ցուցանիշների` սահմանային կետերից հավաքված տեղեկությունների, որոնք այսօր միակ պաշտոնական ու հասանելի տեղեկատվությունն են, մենք տարեկան մոտավորապես 35-40 հազար մարդու հաշվարկով բացասական սալտո ունենք:

Շատ լուրջ խնդիր է Հայաստանի ծերացումը: Ըստ այդմ` բավականին մեծ աղմուկ բարձրացրեց ՄԱԿ-ի ցուցանիշը Հայաստանի վերաբերյալ, ըստ որի` մենք այսօր ունենք 60+ տարիք ունեցող ազգաբնակչության 14,4% ցուցանիշ, և արդեն հատել ենք ծերացած ազգաբնակչության սահմանագիծը:

«Մինչև 13 տոկոսը ծերացող է, իսկ 13 տոկոսից ավելի 60 և ավելի տարիք ունեցող ազգաբնակչություն ունեցող հասարակությունը համարվում է ծերացած: Եվ մի շատ կարևոր բան արժե այս կապակցությամբ ասել, որ 2017 թ. առաջին անգամ մեր ազգաբնակչության բնական հավելաճը դրականից կփոխվի բացասականի»,- տեղեկացրեց ՄԱԿ-ի Բնակչության հիմնադրամի հայաստանյան գրասենյակի գործադիր ներկայացուցիչ Գարիկ Հայրապետյանը:

Այսինքն` հասարակության մեջ մեծահասակների և երիտասարդների հարաբերակցությունը կփոխվի այնպես, որ մենք արդեն կունենանք բացասական բնական աճ: Իսկ մինչև 2050 թ., ըստ ՄԱԿ-ի կանխատեսումների, Հայաստանում 60-ն անց բնակչությունը կկազմի ընդհանուր բնակչության մոտ 35 տոկոսը:

Ժողովրդագրական այսպիսի վիճակը հետագայում կարող է անդրադառնալ երկրի, պետության բոլոր ոլորտների վրա: Օրինակ` եթե քիչ երեխաներ են ծնվում, բնականաբար, առաջանում է բանակի համար զինվորներ ունենալու խնդիրը, աշխատուժն է քչանում, հետևաբար նաև տնտեսական ակտիվությունն է փոքրանում, երկրի բիզնես միջավայրն է դառնում ոչ գրավիչ, քանի որ շուկան է նվազում, երկրի տնտեսական կառուցվածքն է փոխվում, որովհետև, օրինակ, ավելի երիտասարդ բնակչություն ունեցող երկրի համար ավելի կարևոր է զարգացնել նորագույն տեխնոլոգիաները և նման այլ ոլորտները, իսկ ծեր ազգաբնակչություն ունեցող երկրները պետք է զարկ տան, օրինակ, տրանսպորտային, սոցիալական ծառայությունների և այլ ոլորտների զարգացմանը: Երիտասարդ բնակչություն ունեցող երկրները աշխատուժի ավելի քիչ խնդիր են ունենում, իսկ ծեր ազգաբնակչություն ունեցող երկրները պետք է Գերմանիայի օրինակով զարկ տան մեծահասակների կրթության ծրագրերին, որպեսզի մարդիկ մեծ տարիքում էլ կարողանան աշխատել ու բարիքներ ստեղծել:

Նման դեպքերում նաև պետական ու հասարակական ենթակառուցվածքների փոփոխության պահանջ է առաջանում: Հայաստանում կենսաթոշակային բարեփոխումների տրամաբանությունը վառ օրինակ է, որովհետև, եթե Հայաստանի անկախացման ժամանակ 1 թոշակառուի «համար», կոպիտ ասած, աշխատում էր  7 աշխատունակ տարիքի քաղաքացի, այժմ` 3,5, իսկ 2050 թ., դարձյալ ՄԱԿ-ի կանխատեսումներով, 1 թոշակառուի դիմաց Հայաստանում կլինի  1 աշխատունակ տարիքի քաղաքացի: Սա փոխում է սոցիալ-տնտեսական, հոգևոր-մշակութային և բոլոր քաղաքականությունները:

Այս պատկերը բազմաթիվ պատճառներ կարող է ունենալ: Ու եթե շատերի կարծիքով սոցիալ-տնտեսական վիճակն է այս պատկերի պատճառը, ապա ազգագրագետ Հրանուշ Խառատյանը, որ մոտ 7 տարի ղեկավարել է Հայաստանում ժողովրդագրական պատկերի ուսումնասիրությունները, ավելի է լայնացնում «սոցիալ-տնտեսական» պայմանները: Նրա ներկայացմամբ` թեև Հայաստանն արդեն ուշացել է, դեռ կարող է ու պարտավոր է սկսել համապատասխան քայլեր ձեռնարկել այս ուղղությամբ` հետագա լուրջ մարտահրավերներին դիմակայելու համար:

Օրերս Դանիայի մայրաքաղաք Կոպենհագենում կայացած Վոլեյբոլի միջազգային ֆեդերացիայի համաժողովում այդ կազմակերպության անդամ երկրներից բացակայել է միայն Հայաստանի ներկայացուցիչը: Հայաստանի ֆեդերացիան, որի նախագահը Սյունիքի նախկին մարզպետ Սուրեն Խաչատրյանն է, չլուծված մի շարք հարցեր ունի: Ի դեպ, Խաչատրյանը երկար ժամանակ է` չի մասնակցում ֆեդերացիայի նախագահության նիստերին: Այդ ամենի, ինչպես նաև նոր ղեկավար ունենալու մասին զրուցեցինք  Հայաստանի վոլեյբոլի ֆեդերացիայի փոխնախագահ, ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի դասախոս, ՖԻՄԱ–ի գլխավոր մարզիչ Կարեն Ասմարյանի հետ:

 – Հոկտեմբերի երկրորդ կեսին Երևանում կանցկացվեն Հայաստանի վոլեյբոլի կանանց և տղամարդկանց առաջնությունների երկրորդ շրջանի հանդիպումները, կորոշվեն հաղթողները: Կանանց առաջնությանը մասնակցում է 4 թիմ: Տղամարդկանց մրցաշարում խաղում է 5 թիմ: Առաջին փուլից հետո կանանց մրցաշարում թիմերը տեղաբաշխվել են հետևյալ հերթականությամբ. Սիսիանի հավաքական, «Նժդեհ», Ստեփանակերտի և Շենգավիթի հավաքականներ: Տղամարդկանց առաջնությունում առջևում է Ստեփանակերտի հավաքականը, որին հաջորդում են ՖԻՄԱ-ն, Արմավիրի թիմը, Գորիսի «ԼեռԷքս»-ը, «Դինամոն»: Կանանց և տղամարդկանց առաջնություններում դեռևս ոչ մի բան պարզ չէ: Ամռանն էլ Երևանում անց էին կացվել լողափնյա վոլեյբոլի պատանիների և մեծահասակների առաջնություններ:

 – Ի՞նչ է տալիս Հայաստանին այդ էկզոտիկ մրցաձևի առաջնության կազմակերպումը:

– Ոչինչ: Պարզապես խաղեր են անցկացվում, զբաղմունք է: Աչքի ընկնողները չեն մասնակցում եվրոպական որևէ ստուգատեսի:  Ի դեպ, մարզուհիների մրցաշարի հաղթող Սիսիանի զույգը և ևս մեկ այլ զույգ հետագայում խաղացել են Բաթումում կազմակերպված միջազգային մրցաշարում: Թե երկրորդն ի՞նչ թիմ է եղել, դժվարանում եմ ասել: Մի բան է պարզ, որ երկրորդ մրցանակակիր «Նժդեհ» թիմին դրսում կարողությունները փորձելու հնարավորություն չի տրվել: Իսկ տղաների դեպքում  մրցաշարի հաղթողներին ոչ մի խրախուսանք չի եղել: Ասվում էր, որ պետք է նրանք ֆեդերացիա հրավիրվեն, բայց ոչ մի կապ չի եղել: Իսկ ահա ՖԻՄԱ-ն Թբիլիսիում խաղացել է 12 թիմերի մասնակցությամբ միջազգային մրցաշարում և գրավել 4-րդ տեղը:

Մասնակցել ենք Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի ռեկտոր Վահրամ Առաքելյանի աջակցությամբ: Օգնեց նաև Երևանի վոլեյբոլի ֆեդերացիայի նախագահ Հրաչյա  Մուրադյանը: Մրցաշարը մասնակիցների ներկայացուցչական կազմ ուներ, և մենք առաջ ենք եղել Ադրբեջանի, Թուրքիայի, Ուկրաինայի, տանտերերի ներկայացուցիչներից: Ընդ որում, բոլորն էլ բարձրակարգ մարզիկներով համալրված թիմեր ունեին: Բախտներս բերեց այն առումով, որ վիճակահանությամբ ուժեղ թիմերը մրցեցին իրար հետ, և մեզ համեմատաբար թույլ մրցակիցներ բաժին հասան: Ինչևէ, Հայաստանի ներկայացուցիչներն իրավունք ստացան հաջորդ տարի ընդգրկվելու այդ մրցաշարի հիմնական խմբում: Ընդ որում, այն ավելի ներկայացուցչական է դառնալու, մեծանալու է մասնակիցների թիվը, և ավելացվելու է պարգևատրման հիմնադրամը: Այս անգամ դրամական պարգևներ ստացան միայն 1-3-րդ տեղերը զբաղեցնողները: 

– Գաղտնիք չէ, որ Հայաստանի վոլեյբոլի ֆեդերացիայում խժդժությունները շարունակվում են: Սուրեն Խաչատրյանի անվան շուրջ աղմուկը շատ է նաև վոլեյբոլում ստեղծված իրավիճակի առումով:

– Նա իր բողոքավորի կերպարը լրատվամիջոցների օգնությամբ փորձում է պահպանել, արդարանալ: Բայց արդարանալու հիմք չկա: Դարձյալ կրկնում եմ, որ ֆեդերացիայի նախագահը պետք է հրաժարական տա:

 – Խաչատրյանը, վերջին հայտնի իրադարձությունների հետ կապված, թողել է Սյունիքի մարզպետի պաշտոնը: Հնարավո՞ր է, որ առաջիկայում նա հրաժարվի նաև Հայաստանի վոլեյբոլի ֆեդերացիայի նախագահի պարտականությունները կատարելուց:

– Փոփոխությունները ֆեդերացիայում հրամայական պահանջ են դարձել: Դեպի անդունդ ենք գնում: Ամբողջ համակարգը պետք է վերանայվի:

 – Հավակնություններ ունե՞ք ֆեդերացիայի նախագահ դառնալու:

– Ոչ: Հայաստանի վոլեյբոլի ֆեդերացիայի գլխավոր քարտուղար Ռազմիկ Սուլթանյանը զանգվածային լրատվամիջոցներին հայտնել է, որ Ասմարյաններն աթոռի կռիվ են անում: Սակայն նման բան չկա: Հայրս` Խաչիկ Ասմարյանը, ժամանակին, երբ Հայաստանի  վոլեյբոլի ֆեդերացիան էր գլխավորում, հրապարակավ հայտնել էր, որ եթե մեկը գտնվի, որ պատրաստ լինի ֆինանսներ ներդնել Հայաստանում վոլեյբոլը զարգացնելու համար, ինքն իր տեղը կամովին կզիջի նրան:  Փաստորեն, խոստումներ տրվեցին, նոր մարդիկ գլխավորեցին ֆեդերացիան, բայց ներդրումներ չեն արվում: Հետևանքը տեսանելի է: Նախկինում նույնպես ֆինանսերը քիչ էին, բայց համախմբվածություն կար: Հիմա դա էլ է կորել:

 – Ձեր կարծիքով` ո՞վ պետք է լինի ֆեդերացիայի նախագահ:

– Պետք է լինի այն մարդը, որը ցավում է վոլեյբոլի համար, կարող է վոլեյբոլի զարգացման համար փողեր բերել,  համախմբել այս մրցաձևի ներկայացուցիչներին, բռունցք կազմել և լրջորեն աշխատելու համար պայմաններ ստեղծել: Ընդ որում, պետք է ոչ թե մեկ մարդ աշխատի, այլ` հանձնաժողովներ, փոխնախագահներ, գլխավոր քարտուղարը, գործադիր տնօրենը և այլն: Պետք է մի թիմ հավաքվի, որը կարողանա ստեղծված հիմնախնդիրների լուծումները գտնել:

 – Երկու երնեկ մի տեղում չի լինում: Հնարավո՞ր է, որ ֆեդերացիան հաջողությամբ գլխավորի մեկը, որը նախկինում վոլեյբոլի հետ ընդհանրապես առնչություն չի ունեցել:

– Իհարկե, այդպիսի փաստեր կան: Արտասահմանյան մի շարք երկրների ֆեդերացիաների նախագահները վոլեյբոլիստ չեն եղել, բայց աշխատանքը բարձր մակարդակով են կատարում: Մասնավորապես, կա  մեքսիկացի  Ռուբեն Ակոստայի օրինակը, որը 1982-ից մինչև 2008-ը գլխավորել է Վոլեյբոլի միջազգային ֆեդերացիան: Մինչ այդ նա ղեկավարել է Մեքսիկայի վոլեյբոլի ֆեդերացիան: Այդ մարդը մասնագիտությամբ իրավաբան է և հասավ նրան, որ ամբողջ աշխարհում վոլեյբոլը զարգացավ: Մեծածավալ աշխատանք կատարվեց, պայմանագրեր կնքվեցին տարբեր կազմակերպությունների, այդ թվում` հեռուստաընկերությունների հետ: Նրա աշխատանքի շնորհիվ էր, որ միջազգային կազմակերպությունը մեծ ֆինանսների տեր դարձավ: Կարևոր էր, որ ամեն ինչ շատ ճիշտ էր կազմակերպվում:

 – Եթե այդպիսի մարդ ի հայտ գա, ապա վոլեյբոլի ներկայացուցիչները նրա առջև ի՞նչ պահանջներ կդնեն:

– Մեր մարզաձևում պահանջներն այնքան էլ շատ չեն: Եթե նվազագույնը լինի, բոլորս էլ պատրաստ ենք ծանրաբեռնված աշխատելու: Միանգամից ուժեղ թիմեր և հավաքականներ ստեղծել հնարավոր չէ: Անհրաժեշտ է ֆինանսներ հայթայթել և մանկապատանեկան վոլեյբոլը զարգացնել, տարբեր տարիքային խմբերի հավաքականներ ստեղծել. ոչ թե թղթի վրա, այլ իրական:  Ուսանելի է Հայաստանի հանդբոլի ֆեդերացիայի օրինակը: Թիմերը պարբերաբար մասնակցում են Եվրոպայի առաջնության ընտրական մրցաշարերի, եթե պարտվում են, ապա ժամանակի ընթացքում արդյունքներն էլ ավելի բարձր կլինեն: Կարևորը, որ մասնագետներն աշխատում են այդ ուղղությամբ: Նույնն էլ վոլեյբոլում կարելի է անել: Թող մեր թիմերը պարտվեն, սակայն մեր մարզիչները, խաղացողներն իմանան, որ թիմեր կան, Հայաստանի պատիվը պաշտպանելու համար են պայքարելու, թեկուզ պարտություններն անխուսափելի են:

 – Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի փորձը կարելի՞ է նաև վոլեյբոլում կիրառել. թույլ առաջնություն ունենք, սակայն դրսից հրավիրված մեր հայրենակիցների ուժերով մրցունակ հավաքական է ստեղծվել:

– Ցանկալի է: Մեծահասակների միջազգային խաղերում առնվազն մի քանի տարի արժանիորեն մրցակցել չենք կարող: Բայց պատանեկան ստուգատեսներում հնարավոր է խաղալ: Օրերս Թբիլիսիում  «Նժդեհի» աղջիկների թիմը 4 խաղ անցկացրեց Վրաստանի` 2015-ի «Եվրոպայի երիտասարդական օրեր» փառատոնի ծրագրով մրցումներին նախապատրաստվողների հետ: Վերջինս անցկացվելու է Վրաստանում: Մեր մարզուհիները 2 հաղթանակ տարան և 2 խաղում պարտվեցին: Վրաստանի ներկայացուցիչները մի շարք ուժեղ խաղացողներ ունեն: Ընդ որում, վոլեյբոլի մասնագիտացված դպրոց է հիմնվել, որը Հայաստանում չկա: Համապատասխան կահավորանքով հիանալի մարզաբազա է ստղծվել, որում առավոտյան ժամը 9-ից մինչև 21-ը մարզումներ են անցկացվում:

 – Հայաստանը մասնակցելո՞ւ է այդ ստուգատեսին:

– Տեղյակ չեմ: Հնարավոր չէ, որ հրավեր չունենաք, միայն պետք է նախապատրաստվել: Վրաստանը` որպես կազմակերպիչ երկիր, մասնակցելու է եզրափակիչ փուլին, իսկ մենք պետք է փորձենք այդ իրավունքին արժանանալ:

 – Հայաստանի ազգային օլիմպիական կոմիտեն, Հայաստանի սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարությունը, անտարբեր չմնալով, չպե՞տք է հետևեն, որ մեր երկրի վոլեյբոլի ֆեդերացիան իր բարձրության վրա գտնվի, նորմալ աշխատի:

– Այդ կառույցները կարող են մեծ դեր ունենալ դրությունը շտկելու գործում: Գուցե առիթ է պետք, որ քայլեր ձեռնարկվեն Հայաստանում վոլեյբոլը զարգացնելու համար:

– Դիմե՞լ եք Հայաստանի վարչապետ Տիգրան Սարգսյանին: Հայտնի է, որ նա վոլեյբոլի մեծ սիրահար է և խաղում է:

– Վարչապետին պետք է ֆեդերացիայի նախագահը դիմի, այդ կապերը և լծակները չունենք: Ուրախ ենք, որ նա վոլեյբոլով է զբաղվում և ցանակալի է, որ աջակցի:

  Հ.Գ. Խոսակցություններ կան, որ առաջիկայում Հայաստանի վոլեյբոլի ֆեդերացիայի ղեկը ստանձնելու է Հայաստանի անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արթուր Բաղդասարյանը: Ուշագրավ է, որ Ռուսաստանում նույն պաշտոնում գտնվող Նիկոլայ Պատրուշևը ղեկավար դիրք է զբաղեցնում այդ երկրի վոլեյբոլի ֆեդերացիայում: Ի դեպ, Ասմարյանը, ո՛չ հերքեց, ո՛չ էլ հաստատեց այդպիսի փոփոխության հնարավորությունը: Մնում է սպասել հետագա զարգացումներին:

Արման Հարությունյանը 32 տարեկան է և կյանքի ուղիղ կեսն անց է կացրել առանց արևի լույսի:

Ընդամենը 6 տարեկան էր, երբ մանկապարտեզի ուսուցչուհին ձեռքով հարվածեց ծոծրակին, որի հետևանքով կամաց-կամաց մի աչքը կուրացավ: Երկու անգամ վիրահատվեց, սակայն ապարդյուն: Իսկ երբ 16 տարեկան էր, երկրորդ աչքն էլ կուրացավ, ու նա լրիվ զրկվեց տեսողությունից:

Սակայն բարձրահասակ, հաղթանդամ, կյանքով ու էներգիայով լի երիտասարդը չհուսահատվեց ու չկորցրեց ինքնավստահությունը: Նա կարողացավ գերել անգամ սիրած աղջկա սիրտը:

«Ես օծանելիքների խանութում էի աշխատում,- պատմում է Մարգարիտան,- Արմանը հաճախակի էր գալիս այնտեղ: Զուտ գործնական հարաբերություններ էին: Մի օր էլ ինձ համար Ռաֆաելլո ուղարկեց, հետո` ռոմանտիկ երգերի դիսկ, մի օր էլ` մի մեծ ծաղկեփունջ, բայց չէր խոստովանում…»:

Անգամ այն օրը, երբ Արմանը եղբոր ու նրա կնոջ հետ Մարգարիտային սրճարան է հրավիրում և անակնկալ ձևով ծաղկեփունջ նվիրում, կրկին չի խոստովանում, որ սիրահարված է: Բայց ի վերջո համարձակվում է:

«Երբ խոստովանեց, ինձ համար շատ դժվար էր, ճիշտն ասած` բացարձակապես մտքովս չէր անցնի, որ ինձ նման բան կպատահի: Իսկ երբ ծնողներս իմացան, կտրականապես դեմ եղան: Ստիպում էին, որ հարաբերությունները չշարունակեմ, չխորացնեմ: Երբ հասկացան, որ ուզում եմ ամուսնանալ նրա հետ, ուղղակի չէին ուզում հավատալ, ասում էին` ո՞նց կարող է նման բան լինել, ի՞նչ կմտածեն հարևանները, բարեկամները, կմտածեն` ուրեմն դու էլ որևէ թերություն ունես…»:

Բայց Մարգարիտան նրան սիրում էր ոչ գեղեցիկ աչքերի համար: Նա Արմանի մեջ էր գտել մարդկային այն բոլոր արժանիքները, որոնց համար պատրաստ էր անգամ նրա հետ կապել իր ողջ կյանքը: Բայց այդ ամենը միայն ինքն էր զգում, որովհետև ճանաչում էր Արմանին, իսկ շրջապատի համար դա ուղղակի զարմանալի էր ու անհեթեթություն:

Մարգարիտան ծնողներին խնդրում է հնարավորություն տալ գոնե ծանոթացնելու սիրած տղայի հետ: Համոզված էր, որ եթե տեսնեն, մի քիչ կփափկեն: Հանդիպումը տեղի է ունենում, սակայն ծնողները մնում են անդրդվելի և ստիպում մոռանալ Արմանին: Անցնում է որոշ ժամանակ, և աղջկա ծնողները կամաց-կամաց համակերպվում են այն մտքի հետ, որ նրա որոշումը վերջնական է: Նրանք տեղի են տալիս: «Երևի թե Աստված նրանց սրտի հետ խոսեց, և ճանապարհը հարթվեց»,- ասում է Մարգարիտան:

Ի վերջո, մեկուկես տարի պայքարից հետո` 2011 թ. մարտի 26-ին` Արմանի ծննդյան օրը, նրանք ամուսնանում են ավանդական հայկական հարսանիքով: Մարգարիտան խոստովանում է, որ բարեկամներից շատերն այդպես էլ չեն իմանում, որ փեսացուն կույր է: «Ես էլ էնքան հուզված էի, ոնց որ հարսը ես լինեի»,- կատակում է Արմանը և հպարտորեն ավելացնում,- բայց հիմա ամենասիրված փեսան եմ»:

Ծնվում է նրանց որդին` Ռաֆայելը: Նրա ծնունդից հետո Արմանը հասկանում է, որ լիարժեք երջանկության համար իրեն մի բան է պակասում` տեսնել որդուն և ոչ միայն զգալով, այլև տեսնելով վայելել իր երջանկությունն ու իր սիրո պտուղը: Սկսում է հետաքրքրվել տեսողության վերականգնման հնարավորություններով: Դիմում է Գերմանիայի բժիշկներին, որոնք անհրաժեշտ բոլոր փաստաթղթերն ուսումնասիրելուց հետո հայտնում են, որ կարող են վերականգնել նրա տեսողությունը: Դա իսկական հրաշք էր, բայց ոչ հասանելի: Վիրահատությունն արժե 50-70 հազար եվրո, 10 հազար եվրո էլ` ճանապարհածախսն ու հիվանդանոցային ծախսերը: Ընդամենը 18.000 դրամով և մի փոքրիկ առևտրային բիզնեսով ապրող առաջին կարգի հաշմանդամն արդյոք կարո՞ղ է գնալ իր երազանքի հետևից: Բայց Արմանը հավատում է, որ եթե Աստված ցանկանա, ապա իր երազանքն անպայման իրականություն կդառնա:

Հարազատները դժվարությամբ են նրան համոզում, որ համապատասխան գումարը հայթայթելու համար դիմի նաև մարդկանց: «Դա ինձ համար շատ դժվար քայլ է եղել, ճիշտն ասած` դա արել եմ կնոջս և որդուս համար, թե չէ չէի անի: Ինձ համար ընդունելի չէ խնդրել, որ ինձ օգնեն, չեմ ուզում, որ ինձ խղճան, համ էլ մարդիկ պարտավոր չեն, բայց հիմա ես պատրաստ եմ նաև այդ քայլին գնալ, դիմել բոլորին և խնդրել` օգնեք ինձ տեսնել որդուս….»:

Հ.Գ.

Եթե կլինեն մարդիկ, որոնք կցանկանան օգնել Արմանին, կարող են գումար փոխանցել Ինեկոբանկի Երևանի մասնաճյուղի հետևյալ հաշվեհամարներին.

2051252553771020 USD

2051252553771001 AMD

2051252553771040 EUR

Կարող են նաև զանգահարել հետևյալ հեռախոսահամարով` /094/ 00 44 05

Աշնանային նորաձևության գլխավոր միտումներից մեկը ոճային ու պրակտիկ հագուստն է: Շատ ակտուալ են հատկապես անփույթ ու լայն վերարկուները, տղամարդու ոճը, սևի ու սպիտակի համադրությունը, կաշին: Ի դեպ,կաշվե հագուստը անցյալ տարի նույնպես նորաձև էր, սակայն այս տարի առաջարկվում է համադրել բոլորը միասին՝ կաշվե պիջակը, զգեստը կամ տաբատը, ճտքակոշիկները, պայուսակը…

Կանանց համար տարվա ամենախենթ ու տարօրինակ միտումներից է տղամարդու ոճի հագուստը. կոստյումներ, կոշիկներ, վերնաշապիկներ, ժիլետներ, ուսակապ (потяжки), անգամ փողկապ: Դրանով շատ կանայք ձգտում են նաև  ցուցադրել իրենց ինքնուրույնությունն ու բնավորության խիստ կողմերը:

Թվում է` դա կանանցից կխլի նրբագեղությունն ու կանացիությունը,  բնավ ոչ. կանայք անգամ այդ հագուստով հնարավորություն ունեն գերել հակառակ սեռի ներկայացուցիչներին, միայն թե ամեն ինչ ընտրվի ճիշտ և ճաշակով:

Հիշեք՝ տղամարդու ոճի հագուստ ընտրում են ոչ միայն երկաթյա լեդիներն ու կարիերիստները, այլև չափազանց կանացի և սեքսուալ կանայք:

Այս աշնանը նորաձև են նաև գծավոր վերարկուները, մորթե ժակետներն ու վերարկուները:

Չափազանց մոդայիկ է ակվամարինի երանգը: Այն բանից հետո, երբ «Պանտոն» կորպորացիան 2013 թվականի գլխավոր գույն հայտարարեց փիրուզագույնը, այն սկսվեց լայնորեն կիրառվել նորաձևության հավաքածուներում:

Այժմ նորաձևության հավաքածուներում կարելի է տեսնել ակվամարինի երանգներով զգեստներ, ժակետներ, վերարկուներ, սակայն ամենատպավորիչը երեկոյան զգեստներն են:

Կլատչեր` հարմարեցված: Կլատչի սիրահարները լավ գիտեն, որ կլատչն այնքան էլ հարմար չէ բռնելու համար, և երբեմն ձեռքը հոգնում է, իսկ պայուսակը սահում ներքև:

Ուստի դիզայներներն այս տարի որոշել են գեղեցիկը համադրել հարմարավետության հետ` ստեղծելով հատուկ կլատչեր, որն ունենա տեղ` ձեռքի մատները մտցնելու և այն պահելու համար:

Կամուֆլյաժ: Արդեն մի քանի սեզոն է, այս ոճը չի դադարում գլխավորել նորաձևության հիթ շքերթները: Սակայն այս տարի կամուֆլյաժը հանդես է եկել մորթու, մետաքսի, անգամ արաբական ոճի ծոպավոր կտորի հետ:

Սեզոնի ամենապրովոկացիոն ոճերից է թափանցիկ լատեքսը, որը հանդես է գալիս ոչ միայն աշնանային վերարկուների տեսքով, այլ նաև զգեստի:

Խենթ մորթե հագուստ: Նորաձևության հայտնի տներն առաջարկում են մեկը մեկից անսովոր ու անգամ անհեթեթ մորթե հագուստի տեսականի: Բնական և արհեստական ամենատարբեր ձևի և գույնի մորթե ժիլետները բլուզներն ու ժակետները անտարբեր չի թողնի համարձակ կանանց:

Այս աշնանը նորաձև է նաև լայն բացված դեկոլտեն, ընդ որում` ոչ միայն զգեստների դեպքում, այլև վերարկուների, պիջակների ու ժակետների:

Ծունկը գրկող և էլի վերև բարձրացող ճտքակոշիկները` բոտֆորտները, կրկին նորաձև են. բարձրակրունկ, թե տափակ` ընտրեք ինքներդ:

Եթե առաջինի դեպքում այն կարելի է կրել տաբատի հետ, ապա երկրորդի դեպքում գեղեցիկ ու սեքսուալ է հատկապես զգեստի կամ կիսաշրջազգեստի հետ:

Սեզոնի նորաձև գույներից մեկն էլ լավանդայի գույնն է. նուրբ մանուշակագույն երանգը միշտ էլ ոգեշնչել է դիզայներներին` ստեղծելու ինքնատիպ հանդերձանք: Այս տարի նույնպես արդյունքն ակնհայտ է:

Այս աշուն նորաձևության գագաթնակետին են երկար` մինչև արմունկը հասնող ձեռնոցները: Դրանք ոչ միայն դասական կաշվի ձևով են հանդես եկել, այլև լաքապատ կաշվի, մետաքսի, ցանցավոր կտորի:

Մոռացեք անգորան: Այս տարի չափազանց նորաձև են մոհերից գործվածքները՝ բլուզներ,  զգեստներ, ժակետներ: Նշենք, որ հայտնի նորաձևության տները ներկայացրել են նաև մոհերից կիսաշրջազգեստներ և անգամ տաբատներ:

Կոկորդիլոսի կաշին նույնպես մոդայիկ է՝ արհեստական, թե բնական: Սակայն պետք չէ սահմանափակվել աքսեսուրներով. հանդիպելու և հնարավորությունները ներելու դեպքում անպայման գնեք կոկորդիլոսի կաշվից կարված պիջակներ ու կիսավերարկուներ:

Պայուսակ-բաուլ. պարկ հիշեցնող այս պայուսակները կրկին մուտք են գործել նորաձևության աշխարհ: Դիզայներները մի շարք փորձարկումների են ենթարկել դրանք՝ ստանալով բազմաբնույթ տարբերակներ, սակայն գլխավորը մեկն է՝ այն պետք է փակվի պարկի պես հավաքվելով:

Ռեզինե ճտքակոշիկներ.  ժամանակին ոտքերը ջրից, խոնավությունից, կեղտից պաշտպանելու և հիմնականում հողագործական աշխատանքների համար նախատեսված սև, կոպիտ ռեզինե ճտքակոշիկներն այսօր համաշխարհային հմուտ դիզայներների շնորհիվ դարձել են նորաձևության հիթերից մեկը:

Վառվռուն գույներով, ծաղկավոր և ուրախ ճտքակոշիկներն անցյալ տարվանից սկսած և հատկապես այս տարի կանանց ու երեխաների ամենասիրելի աքսեսուարն են: Դրանք կարելի է կրել նեղ տաբատների հետ, կիսաշրջազգեստներով, հաստ գուլպաներով և այլն:

Կան ավելի դասական մոդելներ՝ միագույն, փոքր ինչ սուրք քթով կամ համադրված կաշվի և զամշի հետ: Չնայած ռեզինե ճտքակոշիկները հիմնաականում տափակ են լինում, սակայն կան նաև համարձակ դիզայներներ, որոնք ստեղծել են բարձրակրունկ մոդելներ:

Նյու Յորքի քաղաքապետ Մայքլ Բլումբերգին պատկանող «Բլումբերգ» կայքը  հանրաճանաչ է իր վերլուծական, մեկնաբանական, կանխատեսական հրապարակումներով, որոնք հատկապես վերաբերում են համաշխարհային մակարդակի վրա արձանագրվող տնտեսական իրադարձություններին։ Կայքը, ուրեմն համացանցային աշխարհի կարեւոր եւ նկատառելի վերլուծականներից է համարվում եւ այդ իմաստով էլ վայելում է որոշակի հեղինակություն։

Նման աշխարհահռչակ կենտրոնների վաստակած համբաւը երբեմն խնդրո առարկա է դառնում, երբ դրանց կողմից ներկայացված հարցի մասին հետեւողի իրազեկվածությունը պատճառ է դառնում, որ հիմնովին խախտի միեւնույն այդ կենտրոնի թողարկած լրատվամեկնաբանությունների հաւաստիությունը։

Այսպես.

«Լեռնային Ղարաբաղում սիրիահայերի վերաբնակեցումն ավելացնում է լարվածությունը տարածաշրջանում».  խորագրի տակ «Բլումբերգի» աշխատակիցը գրում է. «Հայաստան է ժամանել քաղաքացիական պատերազմից փրկվող մոտ 10 հազար սիրիահայ, որոնք վերաբնակեցվում են Լեռնային Ղարաբաղում»:

Հոդվածի հետագա բաժինը կորցնում է արդեն իր դիտարժանությունը։ Եթե նման հաստատումով փորձ է կատարվում տպավորություն թողնել, որ Սիրիայից Հայաստան ապաստանած հայերին զանգվածային տեղափոխում են Արցախ, սա արդեն երրորդ ենթադրությամբ չի մեկնաբանվում։ Կա՜մ այն է, որ անիրազեկվածության խնդիր է, ինչը չի սազում «Բլումբերգի» վայելած վարկին, կա՜մ էլ միտումնավոր ապատեղեկատվություն է կատարվում։ Երկրորդ վարկածը ավելի համոզիչ է դառնում, երբ նայում ենք խորագրին։

Լարվածություն ստեղծելու փորձը կատարում է Ադրբեջանը։ Այդ մթնոլորտի ստեղծման համար օգտագործվում է ոչ միայն ռազմատենչ հռետորաբանությունը, այլ նաեւ դիպուկահարների անվերջ հրադադարային խախտումները, հավելելով նաեւ դիվերսիոն գործողությունները։ Լարվածության մթնոլորտի ստեղծման համար Բաքուն քանի երրորդ անգամ բողոքում է սիրիահայ ընտանիքների Արցախ հաստատման երեվույթի դեմ։ Բաքուն բողոքել էր նաեւ այն ժամանակ, երբ իրաքահայ սակաւաթիվ ընտանիքներ ապաստան էին գտել Արցախում։

Պարզ է, որ մի քանի տասնյակ սփյուռքահայ ընտանիքների Արցախում հաստատվելը չի փոխելու Արցախի ժողովրդագրական պատկերը։ Խնդիրը շահարկումն է, աղմուկ բարձրացնելը եւ լարվածության իմիտացիոն քարոզչական գործողությամբ իրականության վրա ծխածածկույթի առաջացումը։

Բաքվին չէր հաջողվել ծխածածկույթի այս քաղաքականությունը։ Բաքվի ՄԱԿ-ի փախստականների հարցերով զբաղվող գրասենյակի պաշտոնատարը իրենց հղված դիմումին առ ի արձագանք հայտնել էր, որ իր տեսակետով ՄԱԿ-ը այստեղ միջամտելու որեվէ հիմնավորում չուներ։

Հոդվածում մեջբերվել է նաեւ նախագահ Սահակյանի մոտեցումը այս հարցի մասին։

«Մենք չենք կարող անտեսել նրանց (սիրիահայերին): Չնայած այն հանգամանքին, որ մենք նույնպես տնտեսական դժվարություններ ենք ապրում, սակայն փորձում ենք մեղմացնել իրենց խնդիրները և որոշ հնարավորություններ տրամադրել. սիրիահայերի վերաբնակեցման ծրագիր դեռևս չի մշակվել»:

Նախագահ Սահակյանի մոտեցումը համահունչ է միջազգային ընտանիքի ճշտած օրինաչափություններին ճգնաժամային պայմաններում հայտնված երկրների քաղաքացիներին նկատմամբ  ապաստան տրամադրելու պրակտիկային։ «Սիրիահայերի վերաբնակեցման ծրագիր դեռևս չի մշակվելը» նշանակում է, որ նման ծրագրի մշակումը չի բացառվում պաշտոնական Ստեփանակերտի կողմից եւ թե դա եւս պետք է ընկալել բնական երեւույթ ապաստան, կացարաններ եւ կենցաղային դյուրություններ տրամադրելու առումով։

Թվում է, թէ «Բլումբերգի» նման այլ կենտրոններ եվս, կամա թե ակամա, պիտի ներքաշվեն նման քարոզչական գործողությունների մեջ։ Հայկական կողմից ակնկալվում է հակազդեցություն` բացահայտելու տարածաշրջանային լարվածության հեղինակի շահարկումներն ու շարժառիթները։

Շահան Գանտահարյան

«Ազդակ» թերթի գլխավոր խմբագիր

«Հենց գիտես հեշտ ա՞ էս խաղողը մշակել, պահել, բերել ստեղ հասցնել ու էս գնով ծախել, հավատա, որ քեզ ամենաէժան գնով եմ տալիս»,- օրերս, երբ գնացել է Երևանի «Սասունցի Դավիթ» կայարանի մոտ գտնվող շուկա, ասաց խաղող վաճառող մի գյուղացի: Փորձում էի նրա առաջարկած 220 դրամն իջեցնել: Դրանից հետո էլ սակարկելու փորձ չարեցի, բայց նրա ու հարևանությամբ առևտուր անող մի քանի այլ գյուղացիների հետ «ջերմ» զրույց ունեցանք:

«200-220 դրամով էլ որ խաղողը ծախում ենք, մեկ ա, մենակ մեր էշության փողն էլ չենք հանում: Դե ուղղակի ավելի լավ ա սենց տանք, քան 140-150 դրամով քցեն գելի բերան: Ախպերս, հավատա, մենակ մեր ծախսն ենք կարում հանենք, շահույթ, կարելի ա ասել, չունենք: Բայց մենք էլ պետք ա հարկուտուրք տանք, տուն ու տեղ պահենք, կնիկ-երեխա ունենք»,- ասում էր զրուցակիցներիցս մեկը:

Մեկ ուրիշը փորձում էր բացատրել ամբողջ մեխանիզմը. պատմում էր, որ իրենք առավոտյան շատ վաղ վերցնում են իրենց նախօրոք հավաքած մթերքն ու գալիս շուկա: Մինչև առավոտյան 7-8-ը պետք է հասցնեն վաճառել իրենց բերածն ու հետ վերադառնան, քանի որ պետք է դեռ ամբողջ օրը դաշտում աշխատեն, ու եթե չգնան, գործերը կմնան, բերքը կփչանա: Բայց ավելի ձեռնտու է նրանց համար գալ ու մայրաքաղաքում 200-250 դրամով վաճառել խաղողը, քան 150 դրամով տան մթերող գործարաններին: Իհարկե, բերքի մեծ ծավալների դեպքում ձեռնտու է միանգամից գործարանին վաճառել «բիրիքով»: Բայց այդ դեպքում «տակը սկի աշխատանքի հախը չի մնում», իսկ շուկայում գոնե 200, որոշակի ժամերին նույնիսկ 250-300 դրամով վաճառելով` մի քիչ ավելի լավ են իրենց զգում:

ՀՀ գյուղատնտեսության նախարար Սերգո Կարապետյանը, Արարատի մարզպետ Էդիկ Բարսեղյանը և  Երևանի կոնյակի գործարանի գործադիր տնօրեն  Արա Գրիգորյանը սեպտեմբերի 9-ին  Երևանի կոնյակի գործարանի  Այգավանի մասնաճյուղում   մասնակցում էին խաղողի մթերման մեկնարկին: Այդ ժամանակ գյուղատնտեսության նախարար Սերգո Կարապետյանը մասնավորապես նշեց. «Առաջիկա երեք օրերի ընթացքում մյուս գործարանները ևս կսկսեն խաղողի մթերման աշխատանքները: Նախորդ տարի հանրապետությունում մթերվել է շուրջ 156 հազար տոննա խաղող, իսկ այս տարի խաղողի մթերման պահանջարկը կազմում է ավելի քան 170 000 տոննա: Մի քանի մթերող ընկերություններ, այդ թվում` Երևանի կոնյակի գործարանը, հայտարարել են, որ պատրաստ են ընդունել անսահմանափակ քանակությամբ խաղող: Այսպիսով, կարող ենք նշել, որ այս տարի խաղողի մթերման աշխատանքները սահուն կընթանան»:

Երևանի կոնյակի գործարանի գործադիր տնօրեն Արա Գրիգորյանն էլ ասել էր, որ այս տարի գործարանը նախատեսում է մթերել 35000 տոննա խաղող, ինչը շուրջ 10 000 տոննայով գերազանցում է անցյալ տարի մթերված խաղողի ծավալը: Գործարանն այս տարի մթերվող խաղողի 1 կիլոգրամի գինը սահմանել է 145 ՀՀ դրամ Արմավիրի և Այգավանի մասնաճյուղերի համար և 135 դրամ` Տավուշի տարածաշրջանի համար:

Հայաստանում խաղող մթերում են գինու և կոնյակի, պահածոների, չրերի արտադրությամբ զբաղվողները, արտահանողները: Ընդհանուր առմամբ, չնայած տարբեր մթերողներ տարբեր գներ են սահմանում, Հայաստանում մթերվող խաղողի գինը միջինը շուրջ 150 դրամ է կազմում, իսկ Արենի տեսակի խաղողինը` 200 դրամ:

Սահմանված գների մեջ, իհարկե, հաշվի չեն առնվում ու չեն գնահատվում գյուղացու աշխատանքը, իրավունքները և այլն: Հայաստանում հայտարարված են շուկայական հարաբերություններ, ու գները թելադրում է շուկան, իսկ ոմանք ստանում են գերշահույթներ:

«Խաղողի մթերման համար տարբեր գներ են սահմանված. սկսվում է 130-ից, որոշ սորտեր, օրինակ` «Արենի» տեսակի խաղողը մթերվում է 200 դրամով: Միջինը մթերող ընկերությունները մթերում են մեկ կիլոգրամի դիմաց 150 դրամ վճարելով: Եկեք հաշվարկ կատարենք: Եթե 1 կգ խաղողից մեկ 700 գրամանոց շիշ գինի կարելի է ստանալ, այս գներով մթերումների դեպքում ընկերությունները գերշահույթ ստանո՞ւմ են, թե՞ ոչ: Այստեղ արդեն մեզ պետք է մտահոգի այն փաստը, որ գյուղացին այսօր ավելի քիչ շահույթ ունի, քան վերամշակողը»,- իր դիտարկումներն է ներկայացնում Հայաստանի ագրարագյուղացիական միավորման նախագահ Հրաչ Բերբերյանը:

Անցյալ տարի, միայն գյուղատնտեսության նախարարության տվյալներով, հանրապետությունում արտադրվել է ավելի քան 241 000 տոննա խաղող: Այս տարի ևս կանխատեսվում է, որ կպահպանվեն արտադրման ծավալները, եթե, իհարկե, չաճեն: Բերքը կա, մթերողներն էլ, կարծես, կան, բայց գյուղացիները, ինչպես հասկացանք, դժգոհ են մթերման գներից:

Սեպտեմբերի 8-ին պայթյունավտանգ իրավիճակ ստեղծվեց Վայոց ձորի մարզի Աղավնաձոր գյուղում: Այդ օրը, ինչպես հայտնում էր ֆոտոլրագրող Գագիկ Շամշյանը, 200-ից ավելի գյուղացիներ գյուղապետարանի վարչական շենքի դիմաց հավաքվել և իրենց բողոքի ակցիան էին անցկացնում՝ կապված խաղողի մթերման խնդրի հետ: Գյուղացիներն արդարացիորեն բարձրաձայնում են, որ և՛ գյուղնախարարը, և՛ մարզպետը, և՛ իրենց կողմից ընտրված պատգամավորը խաբում են իրենց և չեն կատարում տված խոստումները:

Գյուղացիներին ստիպում են, որ խաղողը վաճառեն իրենց գրոշներով, այն դեպքում, երբ որոշ գյուղերից խաղողը մթերել են ավելի բարձր գներով, իսկ հայաստանցի ցանկացած մարդ, որ գիտի խաղողի պատմությունը, չի հերքի, որ նշված «Արենի» տեսակի խաղողը համարվում է թիվ 1-ը ու չնչին գնով մթերելու պահանջը մթերող ընկերությունների կողմից կարելի է համարել անբարոյականություն:

Գյուղացիներն անգամ փակեցին Մեղրի-Երևան միջպետական ճանապարհը, քանի որ իրենց բարձրացրած հարցին լուծում չէր տրվում: Արդյունքում գյուղացիների հետ հանդիպեց ու բանակցեց Վայոց ձորի մարզպետը, հետո հասավ Երևան ու «աննախադեպ» հաջողություն գրանցվեց. որոշվեց, որ «Արենի» տեսակի խաղողը պետք է մթերվի 200 դրամով: Սրանից հետո էլ գյուղատնտեսության փոխնախարարը հեռուստաէկրաններից պարծենում էր իրենց այս «ձեռքբերումով»: Ու այստեղ հարց է առաջանում` ինչո՞ւ պետք է գյուղացիները դիմեն ծայրահեղ քայլերի, որ լսվեն նրանց պահանջները:

«Ընդհանրապես գյուղացու պրոբլեմները սկսվում են այնտեղից, որ մեր գյուղացին օրենքով պաշտպանված չէ: Երբ գյուղացին օրենքով պաշտպանված կլինի, այդ ժամանակ էլ գյուղացուն լավ կվճարեն կամ պետությանը լավ կվճարեն: Հստակ եմ ասում, եթե մենք այս բոլորը կարողանանք բերել օրենսդրական դաշտ, գնող կազմակերպությունները երկու քարի արանքում կհայտնվեն` կա՛մ գյուղացուն լավ կվճարեն, կա՛մ պետության հարկերը տեղը տեղին կմուծեն: Դրա համար գյուղմթերք արտադրողի մասին օրենքի ընդունումը դարձել է անհրաժեշտություն»,- նշեց Հայաստանի ագրարագյուղացիական միավորման նախագահ Հրաչ Բերբերյանը:

Իսկ այդպիսի օրենք Հայաստանում չկա, նշանակում է` գյուղացուց դեռ երկար են էժան մթերք մթերելու ու վերամշակելով թանկ վաճառելու:

«Փաստաբանության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի ընդունման անհրաժեշտությունը բխում է կառավարության կողմից իրականացվող բարձր տեխնոլոգիաների և տեղեկատվական համակարգերի կիրառմամբ էլեկտրոնային գրանցամատյանների ներդրման միջոցով ազգաբնակչությանը մատուցվող ծառայությունների որակի բարձրացման, պետական և այլ մարմինների ու կազմակերպությունների միջև տեղեկատվության արագ փոխանակման կապակցությամբ իրականացվող պետական քաղաքականությունից»-այսպես է հիմնավորում արդարադատության նախարարությունը մեծ աղմուկ բարձրացրած օրենսդրական իր նոր նախաձեռնությունը:

Ըստ նախարարության` անհրաժեշտություն է առաջացել ստեղծել փաստաբանների պետական գրանցամատյան, որի վարման և համակարգման աշխատանքներն իրականացնելու է ՀՀ արդարադատության նախարարությունը, իսկ գրանցամատյանում հաշվառման, հաշվառումից հանելու և հաշվառման տվյալներում փոփոխություն կատարելու աշխատանքներն իրականացնելու է ՀՀ փաստաբանների պալատը:

Գրանցամատյանում գրանցվելու համար փաստաբանները պարտավոր են վճարել ամսական հինգ հազար դրամ, որը նախարարությունը նախատեսում է ուղղել հանրային պաշտպանի գրասենյակի պահպանման, փաստաբանների պետական գրանցամատյանի տեխնիկական սպասարկման և շահագործման ծախսերի համար:

Ի՞նչն է այս կարգավորման նպատակն ու ակնկալվող արդյունքը: Փաստաբանների պետական գրանցամատյանի ներդրմամբ գործադիրը ցանկանում է նպաստել օրինականության ապահովմանը և յուրաքանչյուրի իրավաբանական օգնություն ստանալու իրավունքի իրականացմանը, փաստաբանների հետ իրավահարաբերությունների մեջ գտնվող անձանց իրավունքների և շահերի պաշտպանվածությանը, փաստաբանների պետական գրանցամատյանում հաշվառված անձանց և պետական, տեղական ինքնակառավարման և այլ մարմինների, կազմակերպությունների միջև տեղեկատվության արագ փոխանակմանը՝ կառավարման տեղեկատվական համակարգերի կիրառման միջոցով:

Բայց պարզվում է, որ նախարարության այս «բարեկիրթ և օրինաստեղծ» նախաձեռնությունն ամենևին էլ փաստաբանների սրտով չէ. ավելին, մեծ փոթորիկ է բարձրացրել փաստաբանական հանրույթում` կառավարության դեմ ուղղելով սվինների մի նոր խմբաքանակ:

Նախաձեռնության դեմ առաջին կոշտ արձագանքը հնչեց հենց փաստաբանների կողմից` ի դեմս Փաստաբանների պալատի, որը կտրականապես դեմ արտահայտվեց օրինագծի ընդունմանը:

Փաստաբանները նախևառաջ  հարց բարձրացրեցին` ինչու՞ պետք է իրենք տարեկան 60 000 դրամ գումար վճարեն հանրային պաշտպանի գրասենյակի պահպանման, փաստաբանների պետական գրանցամատյանի տեխնիկական սպասարկման և շահագործման ծախսերի համար, եթե սահմանադրությամբ և օրենքով ամրագրված է, որ դա պետության պարտավորությունն է: Մինչդեռ այս պահին փաստաբանների հաշվառումն իրականացնում է Փաստաբանների պալատը` բոլորովին անվճար:

Սակայն փաստաբաններին հուզող գլխավոր հարցը ոչ այնքան գումարն է, որքան նախարարության գրանցամատյանում գրանցվելու իրողությունը, որը, ըստ նրանց, կախվածության մեջ կգցի իրենց պետական գերատեսչությունից` խոչընդոտելով իրենց անկախ ու անկաշկանդ գործունեությունը:

Ոլորտի առաջատար ընկերություններից մեկի` «Տեր-Տաճատյան» իրավաբանական գրասենյակի հիմնադիր-տնօրեն Արմեն Տեր-Տաճատյանը մեզ հետ զրույցում նույնպես մտահոգություն հայտնեց օրինագծի վերաբերյալ` սուր քննադատության ենթարկելով այն. «Պետության կողմից անվճար իրավաբանական ծառայություններ մատուցող փաստաբանների թիվն ավելացնելու անհրաժեշտություն կա, քանի որ երկրում աղքատությունն ավելացել է, և դրա հետ մեկտեղ` ավելացել է նաև այդ ծառայությունից օգտվողների թիվը: Եվ նախարարը չի էլ ժխտում, որ այո, այդ խնդիրը կա, և պետությունը պետք է լուծի այս ճանապարհով, այսինքն` փողը հավաքի մեզանից, տա անվճար ծառայություն իրականացնող իրավաբաններին, մինչդեռ նրանց վճարելը պետության սուրբ պարտականությունն է»:

Արմեն Տեր-Տաճատյանին ու իր գործընկերներին նաև պարզ չէ` այդ գումարը, որ իրենցից հավաքելու են, պետական տո՞ւրք է, թե՞ հարկ: Եթե հարկ է, ապա փաստաբաններն առանց այդ էլ հազար ու մի հարկ են տալիս` առանց որևիցե արտոնության: Իսկ եթե պետական տուրք է, ապա դրա դիմաց պետությունը պետք է որևէ ծառայություն մատուցի, այս դեպքում նման ծառայություն փաստաբանների համար ուղղակի գոյություն չունի:

Ինչ վերաբերում է գրանցամատյանին, ապա Արմեն Տեր-Տաճատյանը նկատում է. «Կառավարությունն իրավունք չունի փաստաբանությամբ զբաղվելու, որովհետև դա անկախ իրավապաշտպան գործունեություն է, շատ հաճախ նաև` կառավարության դեմ ուղղված, այսինքն` ներկայացնում է հաճախորդի շահերը, որը խնդիրներ ունի կառավարության հետ: Այնպես որ այդ գրանցամատյանը փաստաբանական գործունեության կորուստ է: Ցանկացած պահի անհնազանդ փաստաբանին գրանցամատյանից կհանեն ու կասեն` գնա, դատարանում բողոքի: Մի խոսքով, տկարամտության հետևանքով բացարձակապես անտրամաբանական իրավիճակ է առաջացել»:

Իսկ եթե հիմնավորումը ճիշտ է, որ ուզում են գումար հավաքել պետության հոգսը թեթևացնելու համար, ապա իրավաբանը հիշեցնում է, որ դրա համար կա Պետեկամուտների կոմիտե, որի գործառույթների մեջ է մտնում բյուջե մուտքեր ապահովելը. «Արդարադատության նախարարությունն ո˜ւր, բյուջե լցնելն` ո˜ւր, թող ամեն մեկն իր գործով զբաղվի»:

Փաստաբանը կարծում է, որ եթե նախարարությունն այսքանից հետո հետ չվերցնի նախագիծը, ապա կփաստի, որ կա՛մ ընդհանրապես ոչինչ չի հասկանում, կա՛մ գործում է իրավական համակարգի կառուցման դեմ:

Ինչ վերաբերում է փաստաբանների հետագա քայլերին, ապա Տեր-Տաճատյանը հավաստիացնում է, որ իրենք հաստատակամ են իրենց որոշման մեջ և անգամ օրենքի ընդունման դեպքում ուղղակի չեն գրանցվի գրանցամատյանում` վայր դնելով իրենց լիցենզիաները. «Թող այդ ժամանակ գնան, փաստաբան գտնեն երկրում»,- ասում է նա:

Հիշեցնենք, որ օրենքի նախաձեռնությանը հոկտեմբերի 10-ին կայացած նիստում դեմ է արտահայտվել նաև Հանրային խորհուրդը` գտնելով, որ այն բացասական ազդեցություն կունենա դատաիրավական ոլորտի վրա` խոչընդոտելով փաստաբանների անկախ ու անկաշկանդ գործունեությունը: Ինչ վերաբերում է գանձվող գումարին, ապա Հանրային խորհուրդը դա նույնպես անթույլատրելի էր համարել` նշելով, որ անվճար իրավաբանական օգնության համար օրենքով սահմանված կարգով պարտավոր է վճարել պետությունը: Հանրային խորհրդի անդամները հույս էին հայտնել, որ կառավարությունը կվերանայի այդ որոշումը և հետ կվերցնի նախագծերը, իսկ եթե ոչ, որոշվել է հարցը քննարկման դնել Հանրային խորհրդի լիագումար նիստում` պարզաբանումների համար հրավիրելով նաև արդարադատության նախարար Հրայր Թովմասյանին:

Փաստաբանների դիմում-բողոքին ի պատասխան` Մարդու իրավունքների պաշտպանը հանդես է եկել հայտարարությամբ. «Առաջին հերթին խնդրահարույց է այն, որ արդարադատության նախարարությունը միջամտում է փաստաբանների անկախ գործունեությանը՝ իր վրա վերցնելով փաստաբանների գրանցամատյանի վարման գործառույթը, ինչի համար նաև գանձում է հավելյալ տուրք: Բացի այդ, ընդունելի չէ այն հիմնավորումը, որ փաստաբաններից գանձվող տուրքը նախատեսվում է ուղղել Հանրային պաշտպանի գրասենյակի պահպանմանը, քանի որ այդ գրասենյակի պահպանումը հանդիսանում է պետության պոզիտիվ պարտականությունը»:

Ուստի պաշտպանն առաջարկել է նախարարին վերանայել օրենքների նախագծերը և պատշաճ կերպով շահագրգիռ անձանց հետ քննարկելուց հետո միայն դնել համապատասխան շրջանառության մեջ՝ հաշվի առնելով նաև իրենց կողմից նշված դիտողությունները:

ՀՀ կառավարությունը որոշել է Շիրակի մարզի Վահրամաբերդ գյուղի մշակույթի տան նախասրահում գտնվող Մինաս Ավետիսյանի «Հայաստան» որմնանկարի ամրակայման և վերականգնման աշխատանքներն իրականացնելու նպատակով «Մինաս Ավետիսյան» մշակութային բարեգործական հիմնադրամին տրամադրելու համար ՀՀ մշակույթի նախարարությանը հատկացնել ավելի քան 22.5 մլն դրամ: 2010-2012 թթ. հիմնադրամն ամրակայել, վերականգնել և տեղափոխել է Մինաս Ավետիսյանի «Հանդիպում», «Խաչքարի մոտ», «Գորգ են գործում», «Երկանք», «Թել են մանում», «Հայկական հովվերգություն» և այլ որմնանկարները:

Կառավարության որոշմամբ 2013 թ. հոկտեմբերի 14-20-ը համերգային ծրագրով հանդես գալու նպատակով Թուրքիայից Հայաստան ժամանող «Սահակյան» երգչախմբի օտարերկրյա քաղաքացիներն ազատվել են մուտքի արտոնագրի տրամադրման համար նախատեսված պետտուրքի վճարումից:
ՀՀ կառավարությունը սահմանել է հազվագյուտ երկրաբանական մերկացումների, հանքաբանական գոյացումների, հնէաբանական օբյեկտների ու գիտական և գիտամշակութային հատուկ արժեք ունեցող ընդերքի մյուս տեղամասերի կարգավիճակի և պահպանության կարգը:
Կառավարություն իր նախկին որոշումներից մեկում կատարել է փոփոխություններ և լրացումներ, որոնց նպատակն է ավելի հստակ դասակարգել էներգատեղակայանքներում տեղի ունեցող պատահարները և կանխարգելել դրանք:
Գործադիրը որոշել է «Քաղաքացիական կամ առևտրային գործերով արտերկրում ապացույցներ ձեռք բերելու մասին» կոնվենցիայի երկրորդ հոդվածով նախատեսված կենտրոնական մարմին նշանակել ՀՀ արդարադատության նախարարությունը:
Կառավարության որոշմամբ ստեղծվել է «ՀՀ ԿԱ ճարտարապետության պետական կոմիտեի աշխատակազմ» պետական կառավարչական հիմնարկ, հաստատվել պետական կոմիտեի կանոնադրությունը և աշխատակազմի կառուցվածքը:
Իր ավելի վաղ ընդունած որոշումներից մեկի փոփոխությամբ կառավարությունը փոփոխել է ԿԱ ՊԵԿ կառուցվածքը. դրանով իսկ կօպտիմալացվի հարկային մարմնի կառավարման համակարգը և կհստակեցվի գործառույթների բաշխումը կառուցվածքային ստորաբաժանումների միջև:

Այսօր տեղի է ունեցել ՀՀ կառավարության հերթական նիստը, որը վարել է ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը:

ՀՀ կառավարությունը վերաբաշխում է կատարել ՀՀ 2013 թ. պետբյուջեում, փոփոխություններ և լրացումներ` իր ավելի վաղ ընդունած որոշումներից մեկում և նախատեսված ծախսային ծրագրերի իրագործման, լրացուցիչ ֆինանսավորմամբ շարունակական օբյեկտների լիարժեք ավարտման, ժամկետների սղության պատճառով առանց ֆինանսական ապահովման մշակված (-վող) նախագծանախահաշվային փաստաթղթերի, 2012-2013 թթ. մատուցված ծառայությունների ներկայումս ֆինանսավորման նպատակով ՀՀ քաղաքաշինության նախարարությանը հատկացրել ավելի քան 61 մլն դրամ: Հարցի քննարկման համատեքստում վարչապետ Տիգրան Սարգսյանն անդրադարձել է պետական սեփականություն հանդիսացող անավարտ շինարարության օբյեկտների մոնիթորինգին և դրանք ավարտին հասցնելու անհրաժեշտության խնդրին: «Իմաստն այն է, որ մենք մեր քաղաքացիների որոշ խմբերի սոցիալական բնակարանով ապահովելու պարտավորություն ունենք, – հավելել է վարչապետը: – Եվ շատ ավելի մատչելի կլինի, եթե ավարտին հասցնենք անավարտ շինարարությունը, այլ ոչ թե զրոյից նոր շինարարություն սկսենք: Եթե կան այդպիսի անավարտ օբյեկտներ, ապա նպատակահարմար է դրանց վրա գումար ներդնել:
Նույնը վերաբերում է նաև մասնավոր հատվածի անավարտ շինարարությանը: Կան շենքեր, որոնք արդեն 10 տարուց ավելի է, ինչ անավարտ վիճակում են, և մենք չենք կարող անտարբեր նայել, թե այդ շենքերն ինչպես են քայքայվում: Արդեն պետք է որոշում կայացնենք, թե ինչ ենք անելու, եթե մասնավորը պարտավորություն է ստանձնել շենքը հասցնել ավարտին ու ավարտին չի հասցնում. դրա հետևանքով բազմաթիվ հանրային խնդիրներ են առաջանում: Այդ հարցերը պետք է քննարկել, լուծումներ առաջարկել, ի՞նչ տույժ, տուգանք կարելի է կիրառել, կամ դատական գործընթաց սկսել»: 
ՀՀ կառավարությունը հիմնադրել է արտահանման ապահովագրական կազմակերպություն ՓԲԸ, սահմանել ընկերության ընդհանուր կապիտալը` 1 մլրդ 950 մլն դրամ, որից կանոնադրական կապիտալը` 1 մլրդ 500 մլն դրամ, որը համապատասխանում է 150 հազար հատ հասարակ բաժնետոմսի յուրաքանչյուրը` 10 հազար դրամ անվանական արժեքով և գլխավոր պահուստ` 450 մլն դրամ: Ընկերության պետական սեփականություն հանդիսացող 100 տոկոս բաժնետոմսերի փաթեթի կառավարման լիազորությունը ձայների հավասար իրավունքով վերապահվել է լիազոր մարմնին` ՀՀ էկոնոմիկայի, ՀՀ ֆինանսների, ՀՀ արտաքին գործերի, ՀՀ գյուղատնտեսության, ՀՀ էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարություններին: Լիազոր մարմինը հիմնադրի անունից հաստատելու է ընկերության կանոնադրությունը: Ապահովագրական կազմակերպության հիմնադրումը համահունչ է ՀՀ կառավարության որդեգրած արտահանմանն ուղղված արդյունաբերական ռազմավարությանը: Ընկերության նպատակներից է արտահանողին կամ արտահանողին ֆինանսավորող բանկն ապահովագրել վարկառուի/փոխառուի/գնորդի չվճարման ռիսկից, բանկերի համար ստեղծել ապահովման նոր միջոցներ, իջեցնել արտահանման տոկոսադրույքները և ընդլայնել բանկերի արտահանման ֆինանսավորման ծածկույթը:

Իրագործվում են ներդրումային ծրագրերը

ՀՀ կառավարությունը «Հիդրո կորպորացիա» ՓԲԸ կողմից ներմուծված ապրանքների նկատմամբ կիրառված «Ժամանակավոր ներմուծում» մաքսային ռեժիմի ժամկետը երկարաձգել է ևս երեք տարով` մինչև 2016 թ. հուլիսի 13-ը: Ընկերությունը, օգտագործելով Գեղարքունիքի մարզի Արգիչի գետի բնական ջրահոսքը, կառուցում է 11 ՄՎտ հզորությամբ փոքր հիդրոէլեկտրակայան, որի շինարարությունն սկսվել է 2007 թ., սակայն հետագայում դադարեցվել տնտեսական ճգնաժամի պատճառով: Այժմ ընկերությունը շարունակում է իր գործունեությունը, որը համահունչ է ՀՀ կառավարության հավանությունն ստացած ՀՀ էներգետիկ անվտանգության ապահովման հայեցակարգի դրույթներին:
Մեկ այլ որոշմամբ գործադիրը մինչև 2014 թ. մայիսի 5-ը երկարացրել է «ՍՊՍ սիգարոն» ՍՊԸ կողմից ներմուծված ապրանքների նկատմամբ կիրառված «Ժամանակավոր ներմուծում`վերամշակման համար» մաքսային ռեժիմի ժամկետը: Կառավարության որոշման ընդունմամբ հնարավորություն կստեղծվի վերսկսել ձեռնարկության գործունեությունը և արտադրանքի արտահանումը` կայունացնելով ֆինանսական վիճակը և պահպանելով աշխատատեղերը:
Նիստում արտոնություն է ստացել «Մեգա մեդ» ՍՊԸ-ն. իրականացվող ներդրումային ծրագրով ներմուծված 300 մլն դրամը գերազանցող արժեքով ապրանքի ԱԱՀ վճարման ժամկետը կառավարությունը հետաձգել է մինչև 2016 թ. սեպտեմբերի 27-ը: Բժշկական պարագաների արտադրության այս ձեռնարկությունը ծրագրում է շուրջ 5 մլրդ դրամի ներդրում անել: Արտադրանքը հիմնականում արտահանվելու է:
Հաստատվել է հողային ֆոնդի հաշվեկշիռը

ՀՀ օրենսդրության համաձայն կառավարությունը հաստատել է ՀՀ 2013 թ. հողային ֆոնդի առկայության և բաշխման հաշվետվությունը (հողային հաշվեկշիռը)` 2013 թ. հուլիսի 1-ի դրությամբ: Որոշումը կհրապարակվի, կտեղադրվի ՀՀ ԿԱ անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեի կայքում, որի նորացված և ճշտված տվյալներից կկարողանան օգտվել շահագրգիռ պետական մարմինները, ոչ պետական կազմակերպություններն ու անձինք:
Գործադիրը հաստատել է իր ավելի վաղ ընդունած մի շարք որոշումներով Արագածոտնի, Արարատի, Արմավիրի, Գեղարքունիքի, Լոռու, Կոտայքի, Շիրակի, Վայոց ձորի և Տավուշի մարզպետարաններին հատկացված միջոցներով կառուցված և համայնքներին նվիրաբերման ենթակա գույքի ցանկը, ուր ընդգրկված են ջրամատակարարման, ոռոգման և փողոցային լուսավորության համակարգերը, գազատարները, համայնքային կենտրոնների մանկապարտեզները և այլ օբյեկտներ:
Կառավարությունը «ՀՀ ԿԱ պետգույքի կառավարման վարչության աշխատակազմ» պետական կառավարչական հիմնարկի տնօրինության Երևանի Վարդաշենի 6-րդ փողոցի 66/1 հասցեում գտնվող հանրակացարանում բնակվող 34 ընտանիքի անդամ ՀՀ քաղաքացիներին է նվիրել իրենց զբաղեցրած բնակելի տարածքները:

Հայկական մեղրը կարտահանվի Եվրամիության երկրներ

Կառավարությունն իր ավելի վաղ ընդունած որոշումներից մեկում կատարել է լրացում և մեղրի փորձաքննություն իրականացնելու համապատասխան նյութեր և պարագաներ ձեռք բերելու համար «Հանրապետական անասնաբուժասանիտարական և բուսասանիտարական լաբորատոր ծառայությունների կենտրոն» ՊՈԱԿ-ին հատկացրել է ավելի քան ութ միլիոն դրամ: Հաջորդ որոշմամբ գործադիրը հաստատել է Հայաստանից Եվրոպական միության երկրներ արտահանվող մեղրին ներկայացվող պահանջները, Հայաստանից Եվրամիության երկրներ մարդու սպառման համար նախատեսված մեղրի և մեղվաբուծական այլ արտադրանքի արտահանման առողջության սերտիֆիկատ տալու կարգը և սերտիֆիկատի ձևը:
Գործադիրը որոշել է Մայնի Ֆրանկֆուրտի Վերականգնման վարկերի բանկի և ՀՀ կենտրոնական բանկի միջև կնքված Հայաստանի գյուղատնտեսության ոլորտի աջակցման ծրագրով 15 մլն եվրոյին համարժեք դրամի չափով վարկ տրամադրելու պայմանագրով նախատեսված վարկային պարտավորության ապահովման նպատակով ՀՀ ԿԲ-ին տրամադրել նույնքան դրամի չափով վարկային երաշխիք:
Մեկ այլ որոշմամբ հողային ռեսուրսների կառավարման գործիքների սահմանում ՀՀ զգալի տարածքի օրթոլուսանկարահանման աշխատանքն իրականացնելու նպատակով ՀՀ ԿԱ անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեին է հատկացվել ավելի քան 116 մլն դրամ:

Կվերականգնվի Մինասի հերթական որմնանկարը

ՀՀ կառավարությունը որոշել է Շիրակի մարզի Վահրամաբերդ գյուղի մշակույթի տան նախասրահում գտնվող Մինաս Ավետիսյանի «Հայաստան» որմնանկարի ամրակայման և վերականգնման աշխատանքներն իրականացնելու նպատակով «Մինաս Ավետիսյան» մշակութային բարեգործական հիմնադրամին տրամադրելու համար ՀՀ մշակույթի նախարարությանը հատկացնել ավելի քան 22.5 մլն դրամ: 2010-2012 թթ. հիմնադրամն ամրակայել, վերականգնել և տեղափոխել է Մինաս Ավետիսյանի «Հանդիպում», «Խաչքարի մոտ», «Գորգ են գործում», «Երկանք», «Թել են մանում», «Հայկական հովվերգություն» և այլ որմնանկարները:
Կառավարության որոշմամբ 2013 թ. հոկտեմբերի 14-20-ը համերգային ծրագրով հանդես գալու նպատակով Թուրքիայից Հայաստան ժամանող «Սահակյան» երգչախմբի օտարերկրյա քաղաքացիներն ազատվել են մուտքի արտոնագրի տրամադրման համար նախատեսված պետտուրքի վճարումից:
ՀՀ կառավարությունը սահմանել է հազվագյուտ երկրաբանական մերկացումների, հանքաբանական գոյացումների, հնէաբանական օբյեկտների ու գիտական և գիտամշակութային հատուկ արժեք ունեցող ընդերքի մյուս տեղամասերի կարգավիճակի և պահպանության կարգը:
Կառավարություն իր նախկին որոշումներից մեկում կատարել է փոփոխություններ և լրացումներ, որոնց նպատակն է ավելի հստակ դասակարգել էներգատեղակայանքներում տեղի ունեցող պատահարները և կանխարգելել դրանք:
Գործադիրը որոշել է «Քաղաքացիական կամ առևտրային գործերով արտերկրում ապացույցներ ձեռք բերելու մասին» կոնվենցիայի երկրորդ հոդվածով նախատեսված կենտրոնական մարմին նշանակել ՀՀ արդարադատության նախարարությունը:
Կառավարության որոշմամբ ստեղծվել է «ՀՀ ԿԱ ճարտարապետության պետական կոմիտեի աշխատակազմ» պետական կառավարչական հիմնարկ, հաստատվել պետական կոմիտեի կանոնադրությունը և աշխատակազմի կառուցվածքը:
Իր ավելի վաղ ընդունած որոշումներից մեկի փոփոխությամբ կառավարությունը փոփոխել է ԿԱ ՊԵԿ կառուցվածքը. դրանով իսկ կօպտիմալացվի հարկային մարմնի կառավարման համակարգը և կհստակեցվի գործառույթների բաշխումը կառուցվածքային ստորաբաժանումների միջև:
Օրենսդրական նախաձեռնություններ

ՀՀ կառավարությունը հավանություն է տվել «Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության մասին» և ևս երկու օրենքներում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու օրենքների նախագծերի փաթեթին, որի ընդունմամբ էականորեն կմեծանա տնտեսական մրցակցության օրենսդրության պաշտպանության նկատմամբ վերահսկողության, բարեխիղճ և ազատ մրցակցության համար անհրաժեշտ միջավայրի ապահովման, հակամրցակցային գործունեության կանխարգելման, սահմանափակման և նախազգուշացման ոլորտներում Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության հանձնաժողովի գործունեության արդյունավետությունը:
ՀՀ կառավարությունը քննարկել է «Բանկերի և բանկային գործունեության մասին» և «Վարկային կազմակերպությունների մասին» օրենքներում լրացումներ կատարելու, ինչպես նաև «Արտարժույթի մասին» օրենքի նախագծերը, որոնք օրենսդրական նախաձեռնության կարգով ներկայացրել է ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավոր Հրանտ Բագրատյանը: Առաջին երկու օրինագծով առաջարկվում է 2014 թ. հունվարի 1-ից Հայաստանի տարածքում արգելել արտարժութային վարկերը` ելնելով տնտեսվարող սուբյեկտների` տնտեսավարման հավասար դաշտում գործելու, ՀՀ ազգային արժույթի դիրքերն ամրապնդելու, միջազգային պահուստները խնայելու անհրաժեշտությունից, իսկ երրորդով` արգելել արտարժութային գները: Գործադիրը, վկայակոչելով «Արժութային կարգավորման և արժութային վերահսկողության մասին» օրենքը, հիշեցրել է, որ դրա համաձայն ՀՀ տարածքում վարկերը տրամադրվում են միայն դրամով, իսկ արտարժույթով` հիմնականում միայն բիզնես վարկերը: Բացի այդ, նշված օրենքը սահմանել է այն անհրաժեշտ ու բավարար պայմանները, որոնք ապահովում են ազգային արժույթի դիրքերի ամրապնդումը, ուստի կառավարությունն այս փուլում նպատակահարմար չի համարում ներկայացված օրինագծերի ընդունումը:
Վերը նշված օրենքների նախագծերը և կառավարության եզրակացությունները սահմանված կարգով կներկայացվեն ՀՀ Ազգային ժողով:
Այլ որոշումներ

Գործադիրը հավանություն է տվել ՀՀ կառավարության և Միավորված ազգերի զարգացման ծրագրի միջև Մասնագիտական կրթության և ուսուցման (ՄԿՈՒ) հաստատությունների ենթակառուցվածքների բարեկարգման դրամաշնորհային համաֆինանսավորման համաձայնագրի նախագծին. փաստաթղթի հեռահար նպատակն է մասնագիտական աշխատաշուկայի կայացումը և նոր սերնդի հմուտ աշխատուժի ձևավորումը, ինչն իր հերթին կհանգեցնի երկրի տնտեսական զարգացմանը:
Երկրի բնակչության սանիտարահամաճարակային ապահովումը և հանրային առողջապահության գործառույթներն առավել համակարգված և արդյունավետ իրականացնելու, ոլորտում միջազգային մոտեցումներին համաձայն ծառայություններ տրամադրելու նպատակով կառավարությունն ընդունել է մի շարք ՊՈԱԿ-ներ և ՓԲԸ-ներ վերակազմակերպելու որոշում` ստեղծելով ՀՀ առողջապահության նախարարության «Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման ազգային կենտրոն» ՊՈԱԿ-ը:
Նիստում համաձայնություն է տրվել Հայաստանի Հանրապետության և Ֆիլիպինների Հանրապետության կառավարությունների միջև հարկային հարցերում տեղեկատվության փոխանակման համաձայնագրի կնքման առաջարկությանը:
Կառավարությունն ընդունել է Գեղարքունիքի մարզի Գեղաքարի գյուղական համայնքի ղեկավարի լիազորությունները վաղաժամկետ դադարեցնելու, համայնքի ղեկավարի արտահերթ ընտրություն նշանակելու, անցկացնելու և ընտրության նախապատրաստման ու անցկացման ծախսը ֆինանսավորելու որոշում:
Կառավարության որոշմամբ Նունե Խաչատրյանն ազատվել է ՀՀ արդարադատության նախարարության աշխատակազմի ղեկավարի պաշտոնից:
Նիստի օրակարգում ընդգրկված հարցերը, որոշման նախագծերը, հիմնավորումները և տեղեկանքները տես` հետևելով հղմանը:
 

Հոկտեմբերի 12-ին Թբիլիսիում Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլին հույս է հայտնել, որ «Վրաստանի երիտասարդ սերունդը երբեք չի ապրի  թե՛ Եվրասիական միությունում, թե՛ հայկականացված Վրաստանում, այլ կապրի Եվրոպայում»: Սա Վրաստանի էքսցենտրիկ նախագահի առաջին նման հայտարարությունը կամ արտահայտությունը չէ: Ամեն անգամ, երբ նրան հայկական արմատներ են վերագրվում, մի «հետաքրքիր» բան հորինում է ու հայտարարում, ինչը դժգոհություն է առաջացնում Վրաստանի հարևաններից որևէ մեկի մոտ: 

Դա Սահակաշվիլու հերթական չմտածված արտահայտությո՞ւնն էր

«Սահակաշվիլու համար այդ տիպի հայտարարությունը նորություն չէ, նա շուտ-շուտ է անում այդպիսի հայտարարություններ, ընդ որում` ոչ միայն Հայաստանի վերաբերյալ: Օրինակ` նույնը կարող է ասել Ուկրաինայի կամ մեկ այլ երկրի մասին, մի անգամ էլ ասել է` «մենք նորմալ ազգ ենք, ղազախների և ուզբեկների նման չենք» և այլն: Սահակաշվիլին այնքան էլ չի կարողանում իր խոսքերը վերահսկել: Երկրորդ` Սահակաշվիլին չի կարողանում ընդունել Վրաստանի դերը միջազգային ասպարեզում  և անձամբ իր  դերը` որպես վրաց քաղաքական գործչի, այլ ոչ թե միջազգային նշանակություն ունեցող անձի: Դրա համար նա փորձում է ինչ-որ միջազգային կատեգորիաների համար խոսել, ասես նրա ելույթներն ուղղված են ոչ թե Վրաստանի ներքին լսարանին, այլ ուրիշ երկրներին ու գործիչներին»,- Սահակաշվիլու հայտարարության կապակցությամբ նշում է Վրաստանի հարցերով փորձագետ Հրանտ Միքայելյանը:

Փորձագետը հիշեցրեց, որ մի քանի ամիս առաջ էլ նույն կերպ Միխայիլ Սահակաշվիլին  խոսել է  Ադրբեջանի մասին, այնտեղից նեղացածության դրսևորումներ նկատեց ու հետո նորից կարծես ինչ-որ չափով մեղմեց իրավիճակը:

Բայց Վրաստանի նախագահի այս հայտարարությունը` «հայկականացված արտաքին քաղաքականության» մասին, ըստ մասնագետների, այլ հիմնավորումներ ունի: Մասնավորապես` արդեն մի տարի է, ինչ Վրաստանում իշխանափոխություն է եղել, և եթե ուշադիր նայում ենք,  նա վերջին տարին այսպիսի բազմաթիվ «հուզիչ» ելույթներ ու հայտարարություններ է ունենում, հատկապես երբ արտասահմանում է գտնվում:

«Նա անընդհատ փորձում է իր ելույթներով ու հայտարարություններով հակադրվել Վրաստանի գործող իշխանություններին: Վերջին հայտարարությունը, որը վերաբերում է Հայաստանին ու հայկականությանը, իհարկե, կարելի է դասել հենց այդ շարքը, Վրաստանի նոր իշխանություններին հակադրվելու քայլերի շարունակությունն է: Որովհետև, ինչպես հիշում ենք, երբ Իվանիշվիլին հունվարին ժամանեց Հայաստան, կարծիք հայտնեց, որ Վրաստանը կարող է Հայաստանի օրինակով իրականացնել արտաքին քաղաքականությունը: Այսինքն` լավ հարաբերություններ ունենալ ու ձգտել Եվրոպային` եվրաինտեգրացիա զարգացնել, միաժամանակ լավ  հարաբերություններ ունենալ Ռուսաստանի հետ: Եվ Սահակաշվիլու այս խոսքերն ու արտահայտությունները հիմնականում կարելի է հենց դրա հետ կապել: Ինչպես նաև` ընդհանուր առմամբ տարածաշրջանում ընթացող գործընթացների հետ»,- այս կապակցությամբ նշեց Վրաստանի հորցերով մեկ այլ փորձագետ` Ալիկ Էրոյանցը:

Ըստ փորձագետի դիտարկումների, Սահակաշվիլին ներկայումս չի կարող նախագահ լինել և ավարտում է իր պաշտոնավարման ժամկետը, բավականին ընկել է նրա վարկանիշը թե՛ երկրի ներսում, թե՛ երկրից դուրս: Եվ նրա այդ բոլոր հայտարարություններն ուղղված են արտաքին աշխարհին և երկրի ներսում հասարակությանը ցույց տալու համար, որ դեռ ուժեղ է, դեռ կարող է և ապագայի համար քաղաքական դիվիդենտների պաշար է դիզում: Այդ քայլը նա, ըստ մասնագետի, անում է հատկապես Թուրքիայի ու Ադրբեջանի աչքը շոյելու համար, քանի որ տարածաշրջանում նրա հիմնական համակիրները Ադրբեջանի գործող նախագահն ու Թուրքիայի բարձր ղեկավարությունն են:

«Վերջին շրջանում նա ոչ այնքան հակահայկական, որքան պրոթուրքական ու պրոադրբեջանական հայտարարություններով է հանդես եկել` դարձյալ հակադրվելով Վրաստանի վարչապետ Բիձինա Իվանիշվիլուն, որը, իհարկե, փոխեց երկրի արտաքին քաղաքականության ուղղվածությունը: Այսինքն` փորձեց բարելավել հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ, որի ընթացքում Վրաստանի գործող իշխանությունները հայտարարում էին, որ Ադրբեջանին որպես էներգետիկ բնագավառում Ռուսաստանի այլընտրանքի պետք է դիտել: Համագործակցությունը ոչ այնքան ակտիվ է ընթանում Թուրքիայի հետ, ինչպես Սահակաշվիլու թիմի իշխանության ժամանակ էր և այլն: Այսինքն` Սահակաշվիլին հետագայի համար քաղաքական պաշար է հավաքում ու փորձում է Ադրբեջանի ու Թուրքիայի համակրանքը պահել»,- նշեց Ալիկ Էրոյանցը:

Բոլոր դեպքերում երկրի ղեկավարը մեկ այլ երկրի անվան հետ կապված նման հայտարարություն չպետք է անի. դա գեղեցիկ չէ: Ու շատ բնական է, որ այս հայտարարությունը շարժում է հայերի զայրույթը ոչ միայն Հայաստանում, այլև հենց բուն Վրաստանում: Այստեղ կարևոր է հասկանալ, թե սա ինչ հետևանքներ կարող է ունենալ թե՛ Վրաստանի արտաքին ու ներքին քաղաքականության, թե՛ Վրաստանի հասարակական կարծիքի և թե՛ հայ-վրացական հարաբերությունների վրա:

«Իմ կարծիքով` նրա այս հայտարարությունը ոչ մի լուրջ հետևանք ունենալ չի կարող, որովհետև Սահակաշվիլին Վրաստանի նախագահն է լինելու մինչև հոկտեմբերի 27-ը. տեխնիկապես` մինչև տարեվերջ: Այդ ընթացքում նա, ամեն դեպքում, կփորձի այնպես անել, որ իրեն հիշեն: Այսինքն` մինչև իր պաշտոնավարման ժամկետի վերջը էլի կփորձի խոսել: Դրա համար չպետք է նրան ուշադրություն դարձնել, որովհետև հիմա դա ոչ մի հետևանք չի ունենա,  առավել ևս, որ Վրաստանում նրան առանձնապես չեն էլ լսում»,- համոզմունք հայտնեց Հրանտ Միքայելյանը:

Եթե Սահակաշվիլին նոր ընտրվելիս լիներ կամ դեռ պաշտոնավարման ժամանակ ունենար, կամ նրա թիմի իշխանության օրոք լիներ այս հայտարարությունը, ապա դրան կարելի էր լուրջ վերաբերվել: Սակայն ներկա փուլում մի քիչ իրավիճակն այլ է, քանի որ գործող իշխանությունները բոլորովին այլ արտաքին քաղաքականություն են իրականացնում: Իհարկե, որոշակի հակահայկական նիշ կա Վրաստանի նախագահի հայտարարության մեջ, բայց նրա հակահայկական կեցվածքն առաջին անգամ չէ, որ դրսևորվում է:

Օրինակ` Սահակաշվիլին մի քանի օր առաջ շնորհավորեց Ալիևին երրորդ անգամ «վերընտրվելու»,  «պատմական հաղթանակի» կապակցությամբ:

«Նա անընդհատ խոսում էր ժողովրդավարությունից, եվրոպական արժեքներից և կարծես այսպիսով եվրոպական արժեքների սկզբունքներին դավաճանում է` շնորհավորելով մի մարդու` մի երկրի նախագահի, որը նույն ժողովրդավարության չափանիշներով բավականին ցածր մակարդակ է դրսևորում: Այնպես որ սա ևս մեկ անգամ իր վրա ուշադրություն հրավիրելու հերթական միջոց էր: Չեմ կարծում, թե նպատակադրված ու պատրաստված էր այդ խոսքն ասել, ուղղակի պահի տակ հարմար գտավ, որ պետք է ասի ու ասաց»,- ասաց Ալիկ Էրոյանցը` հավելելով, թե Սահակաշվիլու խոսքերը Վրաստանում հակահայկականության ալիք չեն կարող բարձրացնել:

Նեապոլում կայացած ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության ընտրական մրցաշարի շրջանակում  Իտալիայի հավաքականի հետ անցկացրած խաղից հետո, որն ավարտվել է 2:2 հաշվով, Հայաստանի ընտրանու և Մոսկվայի «Սպարտակի» հարձակվող Յուրա Մովսիսյանը ցավ է հայտնել, որ մեր թիմն այդ խաղում չի կարողացել հաղթել: Բան այն է, որ մերոնք երկու անգամ հաշվի մեջ առաջ էին, սակայն այդպես էլ չկարողացան առավելության հասնել հեղինակավոր մրցակցի նկատմամբ:

Ի դեպ, ափսոս էր, որ մի շարք լավ խաղացողներով համալրված մեր թիմն ընտրական մրցաշարում վատ արդյունք ցույց տվեց, չարդարացրեց մարզասերների սպասելիքները, ընդ որում, միակն էր, որը պարտվեց ակնհայտ հետնապահ Մալթայի ընտրանուն, այն էլ` սեփական խաղադաշտում:

Իտալիայում անցկացված B խմբի վերջին տուրի խաղում հանդիպման 5-րդ և 70-րդ րոպեներին գեղեցիկ գոլերի հեղինակներ դարձան Յուրա Մովսիսյանը և Դորտմունդի «Բորուսիայի» կիսապաշտպան Հենրիխ Մխիթարյանը: Իսկ տանտերերից 25 և 76-րդ րոպեներին աչքի ընկան Ֆլորենցին և Բալոտելլին: Ընդ որում, մերոնք գնդակներ բաց թողեցին մեր պաշտպանների կոպիտ սխալների հետևանքով:

Հանդիպումը դիտարժան էր, երկու թիմերը բաց ֆուտբոլ էին խաղում, կարևորը, որ մերոնք չէին զիջում Եվրոպայի փոխչեմպիոն իտալացիների թիմին, որը մրցաշարում վստահորեն իր համար ապահովել էր առաջին տեղը: Փաստը խոսուն է և վկայում է այն մասին, որ մերոնք կարող էին խմբից դուրս գալ և պայքարը շարունակելու իրավունք ստանալ:

Հայաստանի հավաքականում մի շարք բարձրակարգ ֆուտբոլիստներ կան, որոնք, գրավելով դարպասը,կարող են ցանկացած մրցակցի տրամադրությունը փչացնել: Այլ հարց է, թե հաջողության հասնելու համար ինչպես է օգտագործվում այդ ներուժը:

Ի դեպ, Վարդան Մինասյանի գլխավորած թիմն այս մրցաշարում 4 անընդմեջ պարտություն  էր կրել` կրկնելով նախկինի չարաբաստիկ ռեկորդը: Եվ եթե մեր երկրի հավաքականի նախկին գլխավոր մարզիչներ Բեռնար Կազոնին, Հենկ Վինսմանը, Յան Պոուլսենն այդպիսի ձախողումներից հետո ազատել էին զբաղեցրած պաշտոնը, ապա Մինասյանի ներկայացրած հրաժարականը մերժել էին Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի նախագահ Ռուբեն Հայրապետյանը և ՀՖՖ-ի գործկոմը:

Մինչդեռ երկու կարծիք լինել չի կարող, որ Հայաստանի հավաքականին ավելի բարձրակարգ մարզիչ է պետք, նաև այնպիսի մեկը, որն ինքնուրույն կարող է որոշել, թե ով կարող է հրավիրվել հավաքական: Գաղտնիք չէ, որ ունենք տարբեր երկրներում խաղացող հայ ֆուտբոլիստներ, որոնք ավելի բարձր կարգ ունեն, քան Հայաստանի հավաքականի մարզաշապիկը կրողներից ոմանք: Բայց ավելի արժանավորները տարբեր պատճառներով սև ցուցակ են ընկել, իսկ Մինասյանը չի հանդգնում նրանց հրավիրել թիմ: Ստացվում է, որ հավաքականը ոչ թ համազգային է, այլ` սեփականաշնորհված:

Ինչևէ, միայն աշխարհի առաջնության ավարտից հետո կխոսվի հավաքականի մասին, այսինքն` երբ օրակարգային կդառնա Եվրոպայի առաջնության ընտրական մրցաշարի մասնակցության հարցը: Իսկ առայժմ հայկական ֆուտբոլում տևական պարապուրդ է սպասվում, քանի որ մեր երկրի ակումբային ֆուտբոլն այնքան ցածր մակարդակ ունի, որ գրեթե հետաքրքրություն չի ներկայացնում:

Այսպիսով, ընտրական մրցաշարերի արդյունքով որոշվել են Բրազիլիայում 2014-ին կայանալիք աշխարհի առաջնության եզափակիչ փուլի 32 մասնակիցներից 21-ը: Ուղեգրեր ունեն հետևյալ երկրների հավաքականները` Բրազիլիա (կազմակերպիչ), Ճապոնիա, Ավստրալիա, Իրան, Կորեա, Հոլանդիա, Իտալիա, Կոստա Ռիկա, ԱՄՆ,  Արգենտինա, Բելգիա, Շվեյցարիա, Գերմանիա, Կոլումբիա, Ռուսաստան, Բոսնիա- Հերցեգովինա, Անգլիա, Իսպանիա, Չիլի, Էկվադոր, Հոնդուրաս: Եվրոպայից ևս 4 մասնակից կորոշվի անցումային խաղերից հետո:

Վիճակահանությունը կկատարվի հոկտեմբերի 21-ին: Խաղերն անցկացվելու են նոյեմբերի 15-ին և 19-ին: Դրանց կմասնակցեն Պորտուգալիայի, Հունաստանի, Խորվաթիայի, Ուկրաինայի, նաև Ֆրանսիայի, Շվեդիայի, Ռումինիայի, Իսլանդիայի հավաքականները:

Բացի այդ, ևս 5 մասնակից կլինի Աֆրիկայից: Ուրուգվայի հավաքականը, որը Հարավային Ամերիկայի մրցաշարում 5-րդն է ճանաչվել, անցումային խաղ կանցկացնի Հորդանանի ներկայացուցիչների հետ: Մեքսիկայի հավաքականն էլ կմրցի Նոր Զելանդիայի թիմի հետ:

ԱՂՅՈւՍԱԿ