Լրանում է ֆուտբոլի ԽՍՀՄ չեմպիոն և կրկնակի գավաթակիր «Արարատ» ֆուտբոլային ակումբի փառահեղ հաղթանակների 40 տարին: Լեգենդար թիմի հաջողության հոբելյանն արժանապատիվ նշելու հարցում առայժմ անորոշություն է: Այդ և մի շարք այլ հարցերի շուրջ զրուցեցինք «Արարատ» թիմի այն տարիների պետ Հովհաննես Աբրահամյանի հետ:
– Ի՞նչ պարտականություններ ուներ այն տարիներին թիմի պետը:
– Բացի խաղից առաջ թիմի ֆուտբոլիստներին հանձնարարականներ տալուց, զբաղվում էր բոլոր հարցերով: Հնարավորն արվում էր, որպեսզի խաղացողները բարվոք պայմաններում մարզվեն, հանգստանան, վերականգնեն ուժերը, կենցաղային որևէ խնդիր չունենան, մարզական ռեժիմը չխախտեն և այլն:
– Մեր երկրի լավագույն թիմում, կարելի է ասել, աստղեր էին խաղում: Նրանք քմահա՞ճ էին, դժվա՞ր էր այդ ֆուբոլիստների հետ աշխատելը:
– Իհարկե, բոլորն էլ աստղեր էին: Եթե նրանք Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի խաղարկության մրցաշարում հաղթում են (1:0) իր կազմում աշխարհի 5 չեմպիոն ունեցող Մյունխենի «Բավարիային», ապա կասկած չի կարող լինել, որ դա կարող էին միայն բարձրակարգ խաղացողները: Բայց ինքս էլ նախկինում ֆուտբոլիստ էի եղել, մարզիչ, ֆուտբոլը հասկանում էի, և որևէ բարդություն չկար: Եթե ֆուտբոլիստը լավ էր խաղում, որպես խրախուսանք պարգևավճար էի խոստանում, եթե վատ էր խաղում, հայտնում էի, որ ոչինչ էլ չի ստանալու: Արդարամիտ էի, հեղինակություն ունեի, և դա էլ օգնում էր աշխատանքը կազմակերպելուն:
– Ո՞վ էր որոշողը, որ այս կամ այն խաղացողը պարգևավճար պետք է ստանա կամ չպետք է ստանա:
– Որոշողը թիմի գլխավոր մարզիչն էր, սակայն նա միշտ խորհրդակցում էր թիմի պետի հետ: Թիմի պետը գիտեր, թե ինչ հնարավորություններ կան:
– «Արարատի» շատ մարզիչների հետ եք աշխատել: Նրանցից հատկապես ո՞ւմ կառանձնացնեք:
– 10 մարզչի հետ եմ աշխատել: Ամենափառահեղ պատմությունը գրել է Նիկիտա Սիմոնյանը, նրա ղեկավարած տարիներին է «Արարատը» ամենամեծ հաջողություններին հասել: Այդուհանդերձ, որպեսզի լավ թիմ ձևավորվեր, հիմնական աշխատանքը կատարել էր Արտյոմ Ֆալյանը: Նա խստապահանջ էր, կարգապահություն էր սիրում, բայց կարող էր ցանկացած խաղացողի քննադատել: Որոշ մարզիչներ խուսափում էին արդեն ճանաչված ֆուտբոլիստներին կամ օրինակ` այնպիսի անհատականության, ինչպիսին Արկադի Անդրեասյանն է, դիտողություն անել, բայց Ֆալյանը ոչ մեկին բացառություն չէր անում, մտածածն ասում էր: Նա սիրում էր ֆուտբոլը, կարգապահությունը, ճշտապահությունը: Թիմի հիմնական կազմ ընկնելու համար, պետք էր խաղալ, արդարացիորեն այդ իրավունքը նվաճել: Խստապահանջություն կար, և դա լուրջ գրավական էր հաջողության հասնելու համար:
– Այն ժամանակներում տրանսֆերային պատուհան, ֆուտբոլիստների առուվաճառք չկար: Ինչպե՞ս էր կատարվում թիմի համալրումը, խաղացողներն ի՞նչ ճանապարհով էին հրավիրվում:
– Ֆալյանը նոր թիմ ստեղծեց, մի շարք խաղացողներ դրսից հրավիրվեցին: Նամակագրություն կար, բացի այդ, ուսումնամարզական հավաքների ժամանակ այս կամ այն խաղացողին տեսնում էինք Սոչիում, այլ վայրերում ստուգողական խաղեր անցկացնելիս: Այն ժամանակ ֆինանսական գործարքներ չկային: Պարզապես բանակցում էինք, պայմանավորվում, թե հրավիրված ֆուտբոլիստներն ինչքան աշխատավարձ պետք է ստանան: «Արարատի» հիմնական կազմի խաղացողն ամիսը ստանում էր 2500 ռուբլի, փոխարինողների կազմի խաղացողը`1500 ռուբլի: ֆուտբոլիստներին որպես աշխատող տեղավորում էինք տարբեր գործարաններում, նաև լրացուցիչ ֆինանսներ էին հատկացվում: Ֆուտբոլը համարվում էր Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի մարզաձևը, և խաղացողներն իրենց փողերը ստանում էին ժամանակին: Ֆուտբոլիստներ կային, որոնք 4-5 տեղից աշխատավարձ էին ստանում: Լավագույններին արտահերթ ավտոմեքենա էին տրամադրում, բնակարան, կահույք:
– Նիկիտա Սիմոնյանի հետ հե՞շտ էր աշխատել:
– Նա հանդարտ բնավորություն ունի, խաղաղասեր մարդ է, հեշտ էր: Դեպք է եղել, երբ նրան տեղեկացրել եմ, որ առաջատար այսինչ խաղացողը ծախել է խաղը, ասում էր` ոչինչ: Բայց եթե նույն բանը Ֆալյանն իմանար, ապա նա խաղացողի կաշին կքերթեր, մարզակոշիկները հանել կտար և պարտադիր մի քանի շրջան խաղադաշտի շուրջը կվազեցներ:
– Իրո՞ք, այն տարիների՞ն էլ խաղերի առուծախ կար:
– Այն էլ ինչպիսի, պայմանավորված հանդիպումները քիչ չէին: Ուշագրավն այն է, որ հայկական թիմն անգամ այդպիսի պայմաններում, նաև երբ ԽՍՀՄ առաջնությունում ռուսական, ուկրաինական թիմերը գերակշռում էին և իրար օգնում, կարողանում էր ակնառու հաջողությունների հասնել:
– Այդպիսի մի խառը պատմությունում մեկ անգամ նաև Դուք եք հայտնվել: Խոսքն Ալմա–Աթայում կատարվածի մասին է:
– «Արարատը» դժվարին դրության մեջ էր հայտնվել և բարձրագույն խմբում տեղը պահպանելու համար երկու խաղից պետք է երկու միավոր վաստակեր: Դրսում մրցելու էինք Ղազախստանի «Կայրաթի» և Մոսկվայի ԲԿՄԱ-ի հետ: Եվ Ալմա-Աթայում ինձ և թիմի ադմինիստրատոր Աշոտ Մանուկյանին ձերբակալեցին: Նախապատմությունն այսպիսին է: Հույս ունեինք, որ «Կայրաթի» ղեկավարությունը կընդառաջի, սակայն երբ դիմեցինք, որ միավորներ տրամադրեն, մերժեցին: Պատճառաբանությունն այն էր, որ Ղազախստանի Կենտկոմի ղեկավարությունը կարող է պատժել: Ընդ որում, դրանից մեկ տարի առաջ դժվարին դրության մեջ էր «Կայրաթը», և «Արարատը» սեփական հարկի տակ կայացած խաղում միավոր էր նվիրել, որպեսզի այդ թիմը չլքի բարձրագույն խումբը: Ստիպված պայմանավորվեցինք «Կայրաթի» դարպասապահի հետ: Ի նշան երախտիքի 4 հազար ռուբլի պետք է տայինք, որ նա էլ որպես պարգև բաժաներ թիմի խաղացողներին: Փողը պետք է հանձնեինք դարպասապահի աներձագին, բայց վերջինս պայմանավորված ժամին չեկավ: Զանգահարեցինք դարպասապահին: Բայց այդ ժամանակ հեռախոսը վերցնում է նրա համարում գտնվող թիմի մարզիչը, և Մանուկյանը, առանց կասկածելու, ցանկանում է իմանալ, թե ինչու փողերը տանելու համար ոչ ոք չի եկել: Եվ մարզիչն ամեն ինչի մասին հայտնում է ոստիկանությանը: Շուրջ երեք տասնյակ ոստիկան ու զինվորական հայտնվեցին, մեզ տարան ոստիկանական բաժանմունք, մեկ օր պահեցին: Հետո ներկայացավ մի գեներալ և հետաքրքրվեց, թե ինչ է կատարվել: Հայտնեցինք, որ թիմը վտանգավոր իրավիճակում է, խնդրել ենք, որ օգնեն: Ընդ որում, մեկ տարի առաջ նույն հարցում մենք ենք աջակցել «Կայրաթի» ներկայացուցիչներին: Երբ նա լսեց այդ մասին, ցանկացավ ճշտել, ապա խիստ զայրացավ ու հանդիմանեց ղազախական ակումբի թիմի պետին, թե ինչու նա չի ընդառաջել, բարեկամաբար վերաբերվել: Նիկիտա Սիմոնյանը մեզ մոտ էր մնացել, խաղից հետո թիմի հետ չէր մեկնել Մոսկվա: Հետո այդ գեներալն օգնեց, որ մեզ ինքնաթիռի տոմսեր տրամադրեն, և ուղևորվեցինք Մոսկվա: Իսկ «Կայրաթին» պարտվել էինք 0:1 հաշվով:
– Երբ «Արարատը» դարձավ ԽՍՀՄ չեմպիոն և գավաթակիր, ի՞նչ պարգևներ տրամադրվեցին:
– «ԳԱԶ 24» մակնիշի 5 ավտոմեքենա տրամադրվեց, որից մեկն ինձ բաժին հասավ: Մյուսներն էլ «Ժիգուլի» ավտոմեքենաներ ստացան: Պարզապես դրանք գնվում էին արտահերթ, ինքնարժեքով: Նիկիտա Սիմոնյանն էր որոշում, թե ով ինչ արժանիքներ ունի: Ինքը հրաժարվեց «ԳԱԶ 24» ավտոմեքենա գնելուց: Խաղացողները բնակարաններ ստացան, տարբեր օգնություններ:
– Ինչպե՞ս է նշվելու փառահեղ հաջողության հոբելյանը:
– Դեռ պարզ չէ, մի քանի օր առաջ «Արարատի» վետերանների ակումբի նախագահ Սերգեյ Պողոսյանի հետ էի զրուցում: Ինքս «Արարատի» վետերանների թիմի մարզիչն եմ: Նա էլ չգիտեր, թե ինչ պետք է արվի: Փաստորեն, ոչ ոք չի ցանկանում, որ 40-ամյակն արժանիորեն նշվի: Ստիպված ենք դիմել երկրի նախագահ Սերժ Սարգսյանին: Ժամանակ չի մնացել: Հանդիսությունը նախատեսվում է հոկտեմբերի 12-ին: Ի դեպ, դա նաև Սիմոնյանի ծննդյան օրն է: Նրա հետ խոսել եմ, ասել եմ, որ ցանկանում ենք հաղթանակների տարեդարձը հանդիսավորությամբ նշել, բայց դեռևս անորոշ վիճակ է: Ընդ որում, Հանրային խորհրդի տուրիզմի, առողջ ապրելակերպի և կուրորտների ենթահանձնաժողովում, որի նախագահն է Կառլեն Հարությունյանը, քննարկվել է և հավանության արժանացել, որ հոբելյանի առթիվ Երևանի «Հրազդան» մարզադաշտի հարևանությամբ հուշարձանախումբ տեղադրվի, որում կերտված կլինեն փառաբանված թիմի խաղացողները և մարզիչները: Դա աշխարհում ընդունված է: Այդ քայլը կնպաստի, որ նոր սերնդի մարզիկները ոգևորվեն և ֆուտբոլը զարգանա: Ի դեպ, արձանախումբը պատրաստվում է: Պետք է նաև ցուցահանդես բացվի: Սիմոնյանին ցավով տեղեկացրի, որ այդ ամենին «տորմուզ է» տրվել: Կառլեն Հարությունյանը զբաղվում է այդ հարցով, սակայն երևում է` նրա ուժը չի պատում: Հանձնաժողով է ստեղծվել, դիմել են նաև Հայաստանի սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարար Յուրի Վարդանյանին: Մերժում չի եղել, սակայն ոչինչ չի էլ արվում:
– Հնարավոր է, որ Վարդանյանը չի ցանկանում խառնվել ֆուտբոլային հարցերին: Գաղտնիք չէ, որ Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի ղեկավարությունն ինքնիշխան է և որևէ միջամտություն պարզապես անթույլատրելի է համարում:
– Երևի այդպես է: Ֆեդերացիան խոստացել է օգնել: Բայց օգնելը մի բան է, հանդիսավոր նշելը` մեկ այլ: Նշելու համար կարելի է վետերանների մեկ խաղ կազմակերպել և ամեն ինչ դրանով ավարտել: Մինչդեռ ծրագրով շատ բան է նախատեսվում: Պետք է Սիմոնյանը գա, հրավիրվելու են նաև ԱՄՆ-ում բնակվող արարատցիները, տարբեր հյուրեր և այլն: Բայց եթե չի նշվելու, ինչպե՞ս կարող են նրանք գալ: Փաստորեն, լեգենդար թիմի հոբելյանը նշող չկա:
Հոնի պտուղն արժեքավոր է համարվում կենսաբանական իմաստով.պարունակում է գլյուկոզա ու ֆրուկտոզա, խնձորաթթու, կիտրոնաթթու դաբաղանյութեր, պեկտիններ: Հարուստ է վիտամիններով, երկաթի, կալիումական, կալցիումի, մագնեզիումի ու ծծմբական աղերով:
մարդիկ չէին տանում,- ասում է նա,-պաստառներ, որոնց վրա գրված էր, թե ի՜նչ բարերարի հետ մենք գործ ունենք, ի՜նչ լավ գործ է նա արել, մարդկանց աշխատանքով է ապահովել և այլն և այլն: Ամո՛թ է, շա՛տ ամոթ, որ մենք իջել ենք այս մակարդակի: Մենք այլևս այն ազգը չենք, որ 88-ին մեր արժանապատվության համար կանգնած էինք հրապարակում`մոռանալով մեր հացի խնդիրը»:
