Ասում են՝ սեր ունեցողը համբերատար է լինում, քաղցրաբարո, երբեք չի նախանձում, չի գոռոզանում, անպատշաճ վարմունք չի ունենում, չար բան չի խորհում, անիրավության վրա չի ուրախանում, այլ կողմակից է լինում ճշմարտությանը, զիջելով միշտ հավատում է, հույս է տածում, համբերում…

Մեր հերոսուհի Մարգարիտա Աղաջանյանը (անուն-ազգանունը փոխված է իր իսկ խնդրանքով,- հեղ.) այսօր արդեն իրեն լիիրավ երջանիկ է համարում: Ասում է՝ կյանքում հաճախ կարող ես սխալվել, անսխալական մարդ չկա, բայց ամեն մեկը չէ, որ կարող է ընդունել իր սխալն ու իր կատարած սխալներով սովորել:

Մարգարիտային տարիներ առաջվա շքեղ կյանքը խորթ էր թվում: Զգում էր, որ այդ կյանքն իր համար չէր, հետո հասկացավ նախկին ամուսնու ժամանակակից կողմնորոշումներն ու պաշտոնապես բաժանվեց նրանից: Հետաքրքրական է, որ բաժանումից հետո սրտի նոր ընկերն իր գործով փաստաբանն էր:

ՇՔԵՂ ԿՅԱՆՔԻ ՉԵՄ ՁԳՏԵԼ

Մարգարիտա Աղաջանյանը սովորական հայուհի չէ: Նրա խոսքը, շարժուձևը մի քիչ տարբերվող է: Սիրում է անկեղծ մարդկանց, կյանքի ամենակարևոր ձեռքբերումը համարում է դիմացինին չխաբելու սովորությունը:

– Ես ամուսնացել եմ սիրով: Ես և Կարենը (ամուսնու անունը նույնպես փոխված է- հեղ.) ծանոթացել ենք ուսանողական տարիներին: Սիրում էինք իրար, շատ էինք սիրում, ու երբ ավարտեցինք համալսարանը, մեր ծնողները որոշեցին ամուսնացնել մեզ,- ասում է Մարգարիտան,- բայց իմ կյանքը շատ արագ փոխվեց:

Մարգարիտայի ամուսինը՝ Կարենը, համալսարանն ավարտելուց հետո լավ գործի է անցել, կողքից էլ` բիզնեսներ ունեցել:

– Նա ընտանիքին շատ նվիրված մարդ էր, բայց վերջին մեկ տարում 180 աստիճանով փոխվեց, դե, ես էլ մտածեցի՝ երևի սիրուհի ունի: Սկսեցի հետաքրքրվել:

– Բացահայտեցիք, որ ձեր արդեն նախկին ամուսինը համասեռամո՞լ է,- հետևեց մեր տրամաբանական հարցը:

– Չէ՛, շատ երկար ժամանակ ինձնից պահանջվեց հասկանալու, որ իմ ամուսինը ձգտում է արևմտյան սեքսուալությանը, իսկ դա համասեռամոլության հետ կապ չունի: Վերջին մեկ տարում նրա գործերն էլ ավելի լավացան, բայց դրա հետ մեկտեղ իրեն շատ տարօրինակ էր պահում: Շատ ժամանակ էր անցկացնում դրսում ու ամենևին գործով չէր զբաղվում, ընտանեկան նորանոր ծանոթություններ էր ձեռք բերում: Մի անգամ Կարենն ասաց. «Ես կարծում եմ, որ դու սիրեկան ունես ու ինձ «լոխի» տեղ ես դրել»: Ասացի՝  կվիրավորվեմ, եթե մի անգամ էլ նույնը ասի, իրենից բացի իմ կյանքում ոչ ոք չկա: Զարմացավ: Հետո միայն հասկացա նրա զարմանքի պատճառը:

ԹԱՐՄԱՑՈՒՄ՝ ՍԵՌԱԿԱՆ ԿՅԱՆՔՈՒՄ

Մարգարիտան ասում է, որ  մի օր ամուսինն է անկեղծանում ու պատմում այն, ինչին այդքան երկար ժամանակ սպասում էր.

– Մի օր լավ խմած էր ու ասաց. «Դու դե՞մ ես սվինգին, ես սվինգեր եմ դարձել»: Ասացի. «Կար ջան, ոչինչ չհասկացա, կարո՞ղ ես հայերեն խոսել»: Ասաց. «Պատմում եմ ամենասկզբից ու խնդրում եմ չընդհատես: Գիտես, մի հետաքրքիր հարաբերությունների ձև եմ գտել կյանքում, պետք ա նոր հայացքով նայենք կյանքին: Օրինակ՝ սվինգերները հետաքրքիր, լավ մարդիկ են: Նրանք շատ բարոյական ընտանիքներ են, ուղղակի մի բանն ա շատ հետաքրքիր, որ զույգերով կարող են փոխվել, ու էդ շատ ա հետաքրքրացնում կյանքը: Ասենք` մի օր դու քնում ես իմ ընկերոջ հետ, իսկ ես՝ ընկերոջս կնոջ հետ»: Իմ պատասխանը բացասական էր, բայց Կարենն ասաց` մի շտապիր, մտածիր: Մի քանի շաբաթ հետո մեր տուն եկան մեզ հարազատ դարձած ընկերները:

Մարգարիտայի համար ամուսնու ասածն օրինաչափ չէր,  ինքը կարգին հայ աղջիկ է, կարգին ընտանիքում է մեծացել, ու առանձնապես նման կողմնորոշումների կողմնակից չէ, եթե պետք է սիրով զբաղվել, ապա միմիայն ամուսնու հետ:

Նախկին ամուսինը՝ Կարենը, նրան մի քանի անգամ էլ առաջարկել է հանդիպել իր ընկերների հետ ու չի թաքցրել, որ ինքը շարունակում է հանդիպել իր ընկերների կանանց հետ:

– Կարենին ասացի` չէ՛, բացառվում է, ես չեմ կարող հանդիպել քո ընկերների հետ, չեմ կարող սիրով զբաղվել նրանց հետ, որովհետև իմ ամուսինը դու ես, ու էդ իմ համար նորարարություն չի, էդ իմ համար անբարոյականություն ա: Հիշում եմ՝ Կարենը շատ լուռ լսեց ինձ, ու շրջվելով ասաց. «Գիտես, կյանքդ մի օրում հնարավոր ա փոխվի, որովհետև սենց ապրելն անհնար ա դառնում: Ուզո՞ւմ ես հին կյանքիդ վերադառնաս, ֆինանսական դժվարություններ ունենաս, միասին հաշտ, խաղաղ ապրում ենք, ես քեզ ոչ մի բան չեմ պարտադրում ու շատ անկեղծ ասում եմ էն, ինչ անում եմ»,- պատմում է մեր զրուցակիցը:

Ամիսներն անցնում էին, բայց Մարգարիտան չէր կարողանում համակերպվել հարուստ ամուսնու արևմտյան սիրո ձևաչին՝ դա համարելով անբարոյականություն, դավաճանություն:

– Մենք միասին՝ ձեռք ձեռքի տված ենք հասել հաջողության ու նրա հարստությունը միմիայն իրենը չէր: Ճիշտ է մենք աղքատ չենք եղել, միշտ էլ լավ ենք ապրել, բայց գործարարության մեջ ես էլ իմ լուման եմ ներդրել: Մի քանի ֆիրմաներ էլ ես ունեի ու ես էի անմիջապես ղեկավարում,- ասում է Մարգարիտան:- Արդեն պարզից էլ պարզ էր, որ մենք առողջ ընտանիք ունենալ չենք կարող, ու մեծ փողը մեզ իրոք դժբախտացրեց: Ես նրան ասացի, որ ցանկանում եմ դատարանով բաժանվել: Երկու օր տուն չեկավ, երրորդ օրը եկավ, իրեն պահեց սովորականի պես ու ասաց. «Մենք կարող ենք բաժանվել, բայց իմացի՝ ինձնից լավ մարդու էլ չես հանդիպի»: Ես փաստաբան վարձեցի այդ գործընթացները  ճիշտ կազմակերպելու համար:

«Անկախի» այն հարցին՝ բա մյուսներն ինչպե՞ս էին համաձայնվում, ընտանիքներով փոխանակվել, ասում է.

– Գիտես, այդտեղ զուտ ցանկության հարցն էր: Ես էլ կարող էի լսել ամուսնուս ու գնալ էդ քայլին: Վիսկի խմել նա է ինձ սովորեցրել: Ասում էր՝ պետք ա սովորես, քանի որ առիթները շատ են լինելու: Դա ստիպված էի սովորել: Հետո էդ աղջիկներին ձեռք չէր տա չհամաձայնելը, ինչո՞ւ չհամաձայնեին, ի՞նչ, ինձ նման բաժանվեին, հա՞: Նախ՝ նրանք կյանքում չեն աշխատել, փողն իրենց համար զուտ ծախսելու միջոց էր, փողի գինը չիմացող են ու շատ բաներից կզրկվեին: Ամեն մեկը երկու-երեք մեքենա ունի: Ամենահետաքրքիրն էն է, որ ամուսինները մտածում են, թե դա դավաճանություն չի, ուղղակի հետաքրքիր է:

«ՍՎԻՆԳԵՐ» ԱՄՈՒՍՆՈՒՑ ՀԵՏՈ…      

Մարգարիտան չէր կարող մտածել, որ էլ երբեք չի ամուսնանալու, քանի որ դեռ երեխաներ չուներ, ու հնարավորություն կար ամեն ինչ նորից սկսելու:

– Կարենի հետ բաժանվեցինք առանց կռիվների, ամեն ինչ շատ խաղաղ ստացվեց: Գործով փաստաբանն իմացավ, թե ինչու եմ բաժանվում` ասաց. «Դե դա սովորության հարց ա, ես ո՛չ ձեզ եմ մեղադրում, ո՛չ ձեր ամուսնուն»,- պատմում է Մարգարիտան:- Կարենն ինձ թողեց իմ ֆիրմաներից երկուսը, ասաց. «Դա դու ես ստեղծել, ու ես չեմ ուզում դրանք վերցնել: Մի բնակարան էլ կարող եմ նվիրել»: Չուզեցի: Ամեն ինչ ավարտվեց ինչպես պետք էր: Անգամ ամենամտերիմ ընկերուհիները չզանգահարեցին` իմանալու՝ ինչպես եմ, մի անգամ ես զանգեցի, չպատասխանեցին, հասկացա»:

Մարգարիտան ասում է, որ անտարբեր չէր իր գործով փաստաբանի նկատմամբ: Առաջին պաշտոնական քայլն անում է փաստաբանը, Մարգարիտան էլ երկար-բարակ չի մտածում ու համաձայնում է կյանքը կապել իրավաբանի հետ:

– Շատ հետաքրքիր զուգադիպություն է, որ երկու ամուսիններս էլ իրավաբաններ են: Արմենի հետ շատ ավելի հեշտ է, հանգիստ: Նա ճիշտ է, Կարենի պես «ճտպտ» լեզու չունի, բայց շատ է սիրում իր աշխատանքն ու նվիրված ամուսին է,- ասում է Մարգարիտան,- նա ինձ արդեն որդի է պարգևել ու անունն էլ Կարեն է, բայց ոչ թե իմ նախկին ամուսնու պատվին, այլ ներկա ամուսնուս հոր: Իսկ Կարենը կարծես իր խոսքի տերն է, նա դատարանում ասաց, որ ինձնից հետո էլ չի կարող ամուսնանալ, որովհետև ինձից շատ ոչ ոքի չի կարող սիրել: Վերջերս մեր ընդհանուր ընկերներից մեկն ինձ իմիջիայլոց ասաց, որ նա ամուսնանալու մտադրություն չունի:

Միքայել ԱՀԱՐՈՆՅԱՆ

Անկախ

«Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի գավաթ» հանդբոլի միջազգային մրցաշարում մեր երկրի երիտասարդական հավաքականը, առաջ անցնելով Ուկրաինայի ներկայացուցիչներից, Վրաստանի, Ռուսաստանի թիմերից հետո գրավեց 3-րդ տեղը: Չնայած զբաղվածությանը` մեկ օրով Երևան էր այցելել Ռուսաստանի հանդբոլի ֆեդերացիայի գլխավոր քարտուղար Վիկտոր Պոլոտենկոն: Որպես Եվրոպայի հանդբոլի ֆեդերացիայի ներկայացուցիչ, Եվրոպայի գավաթի խաղարկության շրջանակում անցկացվող խաղին ներկա գտնվելու համար, նա Հայաստանի մայրաքաղաքից ուղևորվեց Սերբիա: Իսկ մինչ այդ Պոլոտենկոն  սիրով պատասխանեց «Անկախի» հարցերին:

 – Ինչպիսի՞ն են Ռուսաստանի և Հայաստանի հանդբոլի ֆեդերացիաների համագործակցության հիմնական ուղղությունները:

– Հնարավորն արվում է, որպեսզի ավելի շատ համատեղ միջոցառումներ կազմակերպվեն, երկու երկրների հանդբոլիստները խաղան մրցաշարերում, մրցափորձ կուտակեն: Հայաստանի հանդբոլի ֆեդերացիայի հետ կապերը սերտ են, և կազմակերպության նախագահ Սարգիս Գրիգորյանի հետ զրուցել, նոր ծրագրեր ենք կազմել, պայմանավորվել ենք, որ թիմերը միասին պարապեն, խաղեր անցկացնեն: Եվրոպայի հանդբոլի ֆեդերացիայի հետ համատեղ Հայաստանում սեմինարներ կկազմակերպվեն, որոնց կգործուղվեն ռուսաստանցի մասնագետները: Կօգնենք մրցավարների պատրաստման հարցում: Ի դեպ, Ռուսաստանում քիչ չեն բարձրակարգ հայ մասնագետները: Ճանաչված են նաև մրցավարներ Զոպունյան քույրերը: Նրանք բնակվում են Կրասնոդարում: Կաջակցենք նաև տեսուչների պատրաստման հարցում: Մարզիչների աճեցման խնդիրը մի փոքր ուրիշ է, ավելի դժվար: Բայց գլխավորն այն է, որ Ռուսաստանի, Հայաստանի  պատանիները և աղջիկները միմյանց հետ մրցումների մասնակցեն: Նախընտրելի է, որ Հայաստանին մոտ Ռուսաստանի տարածաշրջանների հետ այդ կապը լինի: Գաղտնիք չէ, որ փոխադրամիջոցներից օգտվելու համար զգալի ծախսեր են պահանջվում: Վրաստանի, Ուկրաինայի ներկայացուցիչները երևանյան մրցաշարին մասնակցելու համար ավտոբուսներով էին ժամանել Հայաստան: Մենք կարող էինք հնարավորություն տալ ինքնաթիռով գալու, բայց տոմսերը զեղչով էինք գնել, քանի որ ֆինանսների պակասը ներկայումս հիմնախնդիրներ է առաջացնում: Մտածում ենք պարբերաբար միջազգային պատանեկան մրցաշարեր կազմակերպել և հրավիրել նախկին Խորհրդային  Միության հանրապետությունների հանդբոլիստների թիմեր: Տոլյատիում այդպիսի մրցաշար է անցկացվելու, շուրջ 5 տասնյակ թիմ է հավաքվելու: 9-16 տարեկանների թիմեր են հանդես գալու: Ցանկալի է, որ Հայաստանի ներկայացուցիչներն էլ խաղան:

 – Ռուսաստանի հանդբոլի ֆեդերացիայի ֆինանսական վիճակը կայո՞ւն է, որո՞նք են հիմնական խնդիրները:

– Ցանկալի է, որ ֆինանսական վիճակն ավելի լավ լինի: Գլխավոր հիմնախնդիրը ֆեդերացիայի հովանավորներ գտնելն է:

 – Ինչքա՞ն է Ռուսաստանի հանդբոլի ֆեդերացիայի բյուջեն: Ինչպիսի՞ն այն պետք է լինի, որ աշխատանքը բնականոն կազմակերպվի:

– Մեր երկում այլ համակարգ է: Հավաքականներին ֆինանսավորում է պետությունը` սպորտի նախարարությունը: Իսկ մյուս հարցերը կարգավորվում են այն միջոցների հաշվին, որոնք հայթայթվում են: Հեռարձակումների խնդիր կա: Ցուցադրության համար ֆեդերացիան է վճարում, քանի որ քարոզչության խնդիր կա: Հետխորհրդային շրջանի մեծ տարբերությունը Արևմուտքի հետ դա է: Եվրոպական երկրներում հեռուստաընկերություններն են վճարում, որպեսզի սպորտ ցուցադրեն, իսկ ներկայումս Ռուսաստանում սպորտի ներկայացուցիչներն են ցուցադրության համար փողեր տրամադրում հեռուստաընկերություններին: Դուք էլ այդ խնդիրն ունեք: Մինչև դա չկարգավորվի, իրավիճակը չի փոխվի: Իսկ Եվրոպայի հանդբոլի ֆեդերացիան պահանջում է, որ տարբեր երկրներում խաղերը պարտադիր հեռարձակվեն: Եվ եթե Հայաստանում կազմակերպվի եվրոպական պաշտոնական ստուգատեսի շրջանակում  մրցաշար, Եվրոպայի հանդբոլի ֆեդերացիան խնդիր է դնելու, որ Հայաստանից հեռարձակման ազդանշան լինի, իսկ դրա համար պետք է վճարի Հայաստանի հանդբոլի ֆեդերացիան: Այս առումով իրավիճակը բարդ է, և շատ բան կախված է զանգվածային լրատվամիջոցներից և հովանավորներից: Ռուսաստանի հանդբոլի ֆեդերացիան պետությունից աջակցության կարգով տարեկան շուրջ մեկ միլիոն դոլար է ստանում: Ռուսաստանի նման խոշոր երկրի համար դա քիչ է, եթե հաշվի առնենք, որ 10 հավաքական կա: Տարբեր տարիքային խմբերի հանդբոլիստների և հանդբոլիստուհիների 3-ական թիմեր ունենք, մարզիկների և մարզուհիների  2-ական թիմ էլ լողափնյա հանդբոլում է: Դրանք մասնակցում են միջազգային բոլոր ստուգատեսներին, և պարզ է, թե ինչպիսի ահռելի ծախսեր են անհրաժեշտ: Դժվար է ասել, թե ինքան փող կպահանջվի աշխատանքը բարձր մակարդակով կազմակերպելու համար, դա կախված է այն հանգամանքից, թե տվյալ տարին ինչ մրցումներ են անցկացվելու: Ցանկալի արդյունքի հասնելու համար ֆինանսներն ինչքան շատ լինեն, այնքան լավ:

 – Հայաստանում գործարարները խուսափում են հանդբոլը զարգացնելու համար փողեր ներդնելուց: Ռուսաստանո՞ւմ էլ նույն պատկերն է:

– Պետությունից չդժգոհելու խնդիր չկա, քանի որ ղեկավար այրերի համար այդ ամենն ավելի տեսանելի է: Ցավալին այն է, որ մեխանիզմ չկա, որպեսզի հովանավորները շահագրգռված լինեն սպորտին օգնել, փողեր ներդնել: Այդ պարագայում ինչպե՞ս կարող է խաղային մարզաձևերի պրոֆեսիոնալ ակումբը գոյատևել: Խաղերի քանի՞ տոմս է պահանջվում վաճառել, որպեսզի թիմերը փող ունենան: Ենթադրենք` հազար հանդիսական է հավաքվում, դա հարցի լուծում չէ: Նախկին խորհրդային հանրապետություններում սպորտը սոցիալական բաղադրիչ էր համարվում: Մինչդեռ ներկայումս սպորտը պրոֆեսիոնալ է դարձել, մարդիկ դրա միջոցով փորձում են վաստակել:

 – Նախագիծ կար հետխորհրդային երկրների, դրանց հարակից երկրների հետ համատեղ լիգա ստեղծելու: Այն ուժի մե՞ջ է մնում:

– Չորս տարի առաջ էր, որ այդ մասին խոսակցություններ սկսվեցին: Բայց կրկին հովանավորների խնդիր կա: Եթե բասկետբոլում, տափօղակով հոկեյում հովանավորների օգնությամբ լիգաներ են ստեղծվել, ապա հանդբոլում դա դժվար է: Գաղափարը կա, մնում է: Բարդ է այն իրագործելը: Հարց է, թե  ով պետք է վճարի, ասենք, Տաշքենդից ինքնաթիռով Տալլին ուղևորվող թիմի ծախսերը, կամ էլ Դուշանբեի թիմն ինչպես, ինչ միջոցներով պետք է հասնի Երևան և այլն:

– Ձեր կարծիքով` ներկայումս Հայաստանում հանդբոլն ի՞նչ մակարդակ ունի:

– Խնդիրները նույնն են, որոնք կան նաև մեր երկրում: Ինչքան հաճախակի հանդիպեն, միասին պարապեն, խաղան Հայաստանի և Ռուսաստանի ներկայացուցիչներն իրար հետ, այնքան արագ էլ մարզաձևը երկու երկրներում կզարգանա: Ռուսաստանը ներկայումս հանդբոլի առաջատար երկիր չէ: Հետ ենք մնացել, և այդ մասին աներկյուղ ասում եմ: Հետ ենք մնացել մարզիչների, խաղացողների պատրաստման հարցերում: Եվրոպան շատ է առաջ գնացել, հեռացել է, իսկ մենք մնացել ենք նույն վիճակում: Հայաստանի ներկայացուցիչներն էլ համանման խնդիրներ ունեն: Օրինակ` երևանյան միջազգային մրցաշարն անցկացվում է «Դինամո» մարզասրահում, որի դահլիճը հանդբոլ խաղալու համար փոքր է: Հայաստանի երիտասարդական հավաքականը հանդիպումներ է անցկացնելու այստեղ, իսկ հունվարին խաղալու է Ռումինիայում կայանալիք Եվրոպայի առաջնության ընտրական մրցաշարում, ուժերն է չափելու տանտերերի, Թուրքիայի հավաքականների հետ: Դժվար է լինելու այն առումով, որ Ռումինիայում միջազգային չափանիշներին համապատասխանող մարզասրահում են խաղերն անցկացվելու: Ստացվում է, որ Հայաստանի հավաքականն առաջին անգամ է միջազգային չափանիշներին համապատասխանող դահլիճում մրցելու: Ընդ որում, Ռումինիայի հավաքականից վախենում է անգամ Ռուսաստանի ընտրանին:

 – Ռուսաստանի հավաքականի առաջատարներից է Սամվել Ասլանյանը, որը «Չեխովսկիե մեդվեդի» ակումբից տեղափոխվել է ուժեղ նոր թիմ: Նա իրեն ինչպե՞ս է զգում «Պերմսկիե մեդվեդի» թիմի կազմում:

– Առաջինը Մոսկվայի մարզի թիմ է: Եվ փոխվել է քաղաքանությունը, պրոֆեսիոնալ ակումբն այլևս պետական աջակցություն չի ստանում: Ինչպես հայտնի է, այդ թիմում էին հանդես գալիս Ռուսաստանի հավաքականի բոլոր հանդբոլիստները: Այժմ այդ խաղացողները կարողություններն են փորձում արտասահմանյան տարբեր ակումբներում: Հնարավոր է, որ դա ավելի լավ է: Ժամանակը ցույց կտա: Մեծ մասը տեղափոխվել է Մակեդոնիա և խաղում է մի թիմում, որը ռուսաստանցի գործարար է հովանավորում: Ստացվում է, որ այդ երկրում փողեր ներդնելը հանդբոլում ավելի ձեռնտու է, քան Ռուսաստանում: Ընդ որում, նա ֆինանսավորում է հանդբոլիստների և հանդբոլիստուհիների թիմեր: Դա որոշ առումով վիրավորական է: Ինչ վերաբերում է Ասլանյանին, ապա նոր թիմում նա պետք է կրկին փորձի իրեն առաջատար դրսևորել:

 – Ռուսական թիմերում կա՞ն հայ խաղացողներ: Արգելքներ չե՞ն ծագի, եթե ոմանք ցանկանան խաղալ Հայաստանի դրոշի ներքո:

– Ոչ մի խնդիր չկա: Երջանիկ կլինի ամեն հայ, եթե ազգային թիմի պատիվը պաշտպանի: Այդպիսի հնարավորությունն օգտագործելուց հրաժարվել չի կարելի:

Գագիկ Բեգլարյան

Անկախ

2013 թվականը ավարտվում է, նշանակում է, որ պետք հանրագումարի բերվեն մրցաշրջանի արդյունքները, նաև հրապարակվեն Հայաստանի տասը լավագույն մարզիկների անունները: Վերջինս Հայաստանում խորհրդանշական բնույթ ունի,  մարզիկների համար պարգև չի նախատեսված, սակայն հեղինակավոր է, քանի որ որոշվում է մարզական լրագրողների շրջանում անցկացված հարցման արդյունքով: Բայց վերջին տարիներին հրապարակումներին հաջորդում է մեծ աղմուկը: Ընդ որում, բարձրաձայնում, տեսակետներ են հայտնում ավելի շատ նրանք, ովքեր կապ չունեն սպորտի ու մարզական լրագրության հետ:

Փաստն այն է, որ սահմանված չափորոշիչներով հրապարակվում է լավագույնների ցանկը, նախապատվությունը տրվում է օլիմպիական մարզաձևերի, տարածում ունեցող մարզաձևերի ներկայացուցիչներին: Իսկ մնացածն այնքանով է կարևոր, որ Հայաստանի սպորտի պետական կառույցը հնուց ի վեր այդ քվեարկության արդյունքը համարում  է նախընտրելի:

Ուշագրավն այն է, որ վերջինս տասնամյակներ շարունակ անցկացնում է Հայաստանի մարզական լրագրողների ֆեդերացիան, մի կազմակերպություն, որի մասին քիչ բան է հայտնի, քիչ  էլ խոսվում է: Բայց  կա սահամանված կարգ: Նախապես հրապարակված մարզիկների անունների հիման վրա էլ քվեարկությանը մասնակցում են որոշակի փորձ, լրագրության ոլորտում աշխատող կամ աշխատած մարզական լրագրողները: Ընդ որում, ոչ բոլոր ցանկացողներին է  թույլատրվում քվեարկել, պետք է որոշակի մասնագիտական աշխատանքի ստաժ ունենալ: Եվ յուրաքանչյուր քվեարկող ներկայացնում է լավագույնների տասնյակի իր տարբերակը: Առաջին տեղում հայտնվողին տրվում է 10 միավոր, երկրորդ տեղում գտնվողին` 9 միավոր, և այդպես շարունակ: Տասնյակը եզրափակող մարզիկը ստանում է 1 միավոր: Ապա հանրագումարի են բերվում արդյունքները, և ամենից շատ միավորներ վաստակած մարզիկը ճանաչվում է լավագույնը:

Թվում է, թե ամեն ինչ պարզից էլ պարզ է, բայց քվեարկությունից հետո վեճերն անպակաս են: Հավանականությունը քիչ է, որ նույն բանն այս տարի էլ չի կրկնվի:

Եվ ահա, Հայաստանի սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարությունը նախաձեռնություն է հանդես բերել: Եվ որպեսզի հարվածի թիրախ չդառնա, գերատեսչությունը խորհրդակցություն է հրավիրել, թե ինչպես կարելի է որոշել լավագույններին, որպեսզի ավելորդ խոսակցություններ չլինեն:

Ինքնին հասկանալի է, որ դա անելն անիմաստ էր, քանի որ հասարակական կազմակերպությունն է որոշողը:

Առաջարկվել էր սահմանել չափորոշիչների և միավորների սահմանման նոր կարգ: Բայց պարզ չէր, թե ինչպես պետք է միավորներ ստանան  խաղային մարզաձևերի ներկայացուցիչները, նաև արտասահմանյան ակումբների պատիվը պաշտպանող մեր ֆուտբոլիստները: Արդյոք, նրանք կարո՞ղ են հավակնել Հայաստանի լավագույն մարզիկների շարքում տեղ գրավելուն, եթե ազգային հավաքականի կազմում առանձնապես  աչքի չեն ընկել:

Ի վերջո, ժամեր տևած քննարկումներն անպտուղ էին: Տարվա լավագույն մարզիկի որոշման հարցում այդպես էլ ոչ մի փոփոխություն չկատարվեց: Այդուհանդերձ, մեկ նորամուծություն արվեց. որոշվեց, որ այդ կոչմանը հավակնող թեկնածուների ցանկը պետք է ներկայացնի Հայաստանի սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարությունը:

Ի դեպ, նախկինում թեկնածուների ցանկ չէր էլ ներկայացվում, իսկ հետագայում դա արվում էր, որպեսզի քվեարկողները կողմնորոշվեն և աղաղակող փաստեր չգրանցվեն:

Ինչևէ, եթե նախարարությունն է թեկնածուների ցանկը ներկայացնելու, ուրեմն ստացվում է, որ նախաձեռնությունը ոչ թե հասարակական կազմակերպությանն է, այլ գերատեսչությանը: Ինքնին հարց է ծագում, թե ինչու նախարարությունը չի հրապարակում մարզիկների լավագույն տասնյակը: Թերևս գլխացավանքից, անախորժ հարձակումներից խուսափելու համար:

Գագիկ Բեգլարյան

Անկախ

Ավելորդ մազերի հեռացումը ժամանակին ցավոտ խնդիր էր միայն կանանց համար, այսօր այն  անհանգստացնում է նաև տղամարդկանց: Մազահեռացման տարատեսակ միջոցների դիմել են  դեռևս հնագույն պետություններում` Պարսկաստանում, Հին Հունաստանում, Հին Հռոմում:

Այսօր էլ դա հոգս է: Բոլոր դարերում էլ մարդիկ փորձել ու հիմա էլ փորձում են ազատվել աչքին անհաճո մազերից: Խոսենք, ուրեմն, մազահեռացման միջոցների ու եղանակների մասին:

Մարդու մարմնի 65%-ը մազածածկ է: Շատերը բաց գույնի մազեր ունեն, գրեթե անտեսանելի, ինչը տպավորություն է ստեղծում, թե կան մարդիկ, որոնք զուրկ են ավելորդ մազից: Պարզապես մարդկանց մի մասի մազերը հագեցած գույն ունեն, դրանից էլ ավելի տեսանելի են: Բայց, եթե տղամարդկանց  մեծ մասի համար մազածածկույթի առկայությունը խնդիր չէ, կանանց այդ հանգամանքը տհաճություն է պատճառում, քանի որ մաքրության պակասի ու հետամնացության տպավորություն է թողնում: Առնաձնապես  անդուր տպավորություն է ստեղծում դեմքի մազածածկույթը, որը նույնիսկ ամենասիրունիկ դեմքը կարող է փչացնել:

Մազերը հիմնականում բուսնում են երեք գոտիներում` կզակին, այտերին ու վերին շուրթին: Ի՞նչն է պատճառը, որ դեմքի մազածածկույթն առատանում է: Ամենապարզ բացատրությունը կնոջ օրգանիզմում տեստոստերոնի ավելցուկն է: Մեկ ուրիշ պատճառ է հակաբեղմնավորիչների պարբերական կիրառումը, ինչն ազդում է հորմոնալ ֆոնի վրա: Մազածածկույթի ավելացմանը նպաստում է նաև սթրեսը կամ երկարատև տառապագին հիվանդությունը:  Երբեմն մազերը կոշտանում  ու գույնը փոխում են հղիության, սեռահասունացման կամ դաշտանադադարի շրջանում:

Կանայք այդ մազերից ազատվելու հազարումի միջոց գիտեն:

Յուրաքանչյուր կին գեթ մեկ անգամ երազած կլինի այդ մազերից ու դրանց պատճառած հոգսից ընդմիշտ ազատվելու մասին:

Դեմքի մազերի հեռացումն աշխատատար գործողություն է կողքից դիտողի համար: Կանանց մեծ մասը գրեթե ամեն օր ունելիով հոնքերն է կարգի բերում ու շտկում: Դա ամենահասարակ միջոցներից է, որը  հնարավորություն է տալիս պարզապես շատ կարճ ժամանակ մոռանալ խնդրի մասին: Մազի աճմանը զուգընթաց` հոգսը կրկին գլուխ է բարձրացնում:

Ունելիով մազերը կարելի է հեռացնել միայն որոշ դեպքերում. երբ այլընտրանք չկա: Ունելիով մազահեռացումը բացասական ազդեցություն է ունենում մազի կառուցվածքի վրա, վնասում է մազապարկը: Բացի այդ, հնարավոր է, որ ունելուց մաշկի վրա հետքեր մնան: Նման մեթոդը խորհուրդ է տրվում կիրառել միայն այն դեպքում երբ մազերը նոսր են: Սակայն հարկ է նշել, որ ունելիով հեռացված մազի տեղում աճում է նորն ու ավելի հաստը:

Մազերը սափրելով կամ մազահեռացնող սարքով վերացնելը հատկապես տղամարդկանց համար լավ է, սակայն ոչ կանանց համար, քանի որ դեմքի մազերի հեռացումն այդ սարքով (դեպիլյատոր), փոխում է մազի կառուցվածքը, այն կոշտանում է ու մգանում: Այսինքն` մազերը դառնում են հաստ ու տեսանելի: Դեպիլյատորով մեկ անգամ մազերը հեռացնելով` ասես մեկընդմիշտ դառնում ես  այդ սարքի գերին ու պոցեդուրան կատարում անընդհատ:

Մոմով կամ էլ շաքարով մազահեռացումը արդյունավետ է դեմքի մաշկի մաքրության տեսանկյունից: Նման պրոցեդուրաներն օգնում են հանելու մազն իր մազապարկով: Այդ եղանակով հեռացված մազի տեղում աճում է նորը, սակայն ավելի նուրբ ու բարակ, փշրվող ու աննկատ: Մոմով կամ շաքարով մազահեռացումից  հետո նոր  մազեր կարող են բուսնել միայն մեկ ամիս անց:

Միջոցները բազում են, սակայն ո՞րն է դրանցից ամենաարդյունավետը:

Քսուքով մազահեռացում. սա ամենաանվտանգ միջոցն է: Քսուքը մազարմատի վրա չի ազդում ու չի փչացնում մազի կառուցվածքը: Սակայն մի թերություն ունի այս մեթոդը. հետո մազերն արագ են սկսում աճել: Քսուքով մազահեռացումից առաջ անպայման կարդացեք հրահանգները ու փորձեք այն մաշկի վրա:

Ռիվանոլը  դեղամիջոց  է, որը կիրառվում է ախտահանման ու վերքերի ապաքինման  համար: Այն մոխրադեղին գույն ունի, օգնում է աստիճանաբար հեռացնելու մազերն ու նվազեցնելու աճը:

Մազահեռացման նպատակով կիրառվում է ռիվանոլի 1%-անոց լուծույթը, որը պետք է քսել մազածածկույթի վրա օրական  մեկ անգամ: Մի քանի անգամ քսելուց հետո մազերի հետքն անգամ չի մնա:

Ռիվանոլը և՛ մազերը կհեռացնի, և՛ մաշկը կդարձնի նուրբ, թավշյա ու փափուկ: Այս դեղամիջոցի հատկությունների շնորհիվ մաշկի վրա ոչ մի հետք չի մնա, սակայն, մինչև այն կիրառելը  լավ կլինի թեսթ անցկացնեք մաշկի տեսանելի հատվածներում:

Թելով մազահեռացում

Ամենագործուն մեխանիկական եղանակն է թելով մազահեռացումը: Նման մեթոդի համար օգտագործվում է պինդ բամբակյա թել: Այս մեթոդը ցավոտ է, սակայն բավականին արդյունավետ:

Լազերային մազահեռացում

Սա հարմար է ինչպես հատուկենտ մազահեռացման, այնպես էլ խիտ մազածածկույթից ազատվելու նպատակով: Մազահեռացման ժամանակ լազերի ազդեցությամբ մազը տաքանում ու մեռնում է: Սակայն բոլոր մազերը միանգամից չեն աճում, ուստի միանգամից էլ մեկ գործողությունով բոլոր մազերից անհնար է ազատվել: Որոշ մազեր սաղմնային վիճակում գտնվում են  մաշկի մեջ, ուստի 3-4 շաբաթից  գործողությունը հարկ է կրկնել:

Մազահեռացումը սոդայով

Սոդայով մազահեռացման համար հարկավոր է մի հասարակ միջոց պատրաստել.1 ճաշի գդալ սոդայի վրա լցնել 1 բաժակ եռման ջուր, հովացնել, ապա այդ լուծույթի մեջ թաթախված թանզիֆով կամ բամբակով տրորել մազածածկ մաշկը, հնարավորության դեպքում` թողնել գիշերը, իսկ առավոտյան հեռացնել: Մի քանի սեանսից հետո մազերը կթափվեն:

Բայց եթե չոր մաշկ ունեք, ապա նման պրոցեդուրան ձեզ համար չէ, քանի որ սոդան կարող է մաշկն էլ ավելի չորացնել:

Անկախ

Մենք  երևի դժվարանանք պատասխանել, թե ինչու ենք առավոտյան նախընտրում ուտել այս կամ այն մթերքը:  Երեկ շոկոլադ էինք ուզում, իսկ այսօր` թթու վարունգ: Ի՞նչն է նման ցանկություն առաջացնում: Գիտնականները վստահաբար ասում են, որ դա պայմանավորված է հանքանյութերի ու վիտամինների անբավարարությամբ:

Փորձագետներից ոմանք կարծում են, որ օրգանիզմի վարքագիծը հոգեբանություն է. հաճախ մարդկանց մեջ ածխաջրային կախում է առաջանում, ոմանք նախընտրում են բարձրկալորիական սնունդը: Ոմանք էլ տառապում են շատակերության համախտանիշով, ժամանակ առ ժամանակ շատ են  ուտում: Նման մարդիկ դժվարությամբ են կարգավորում սնունդ ընդունելը, չեն կարողանում դադարեցնել ուտելը կամ նվազեցնել սննդի քանակը:

Գիտականորեն ապացուցված է, որ ուտելիս ուղեղում հաճույքի հորմոն է մշակվում:  Դա հատկապես վերաբերում է  շոկոլադին ու համային սուր որակներով մթերքներին:

Մասնագետներն ասում են, որ հաճույքի հորմոնը հենց այնպես չի մշակվում. դա ևս մեկ միջոց է պայքարելու սթրեսի, տագնապի կամ էլ ընկճախտի դեմ: Կանանց համային հակումների տատանումների վրա ազդում է նաև դաշտանային փուլը: Իսկ աղի սնունդ ընդունելու ցանկությունը  կարող է պայմանավորված լինել օրգանիզմում նատրիումի կամ քլորի անբավարարությամբ` կապված շոգ եղանակին քրտինքի կամ մեզի հետ դրանց դուրսբերման փաստով:

Երբ ցանկանում եք ինչ–որ առանձնահատուկ բան ուտել

– եթե շոկոլադ եք ուզում թթուն ձգում է, ապա մագնեզիումի անբավարարություն կա:  Այդ նյութերի պարունակությամբ հարուստ են ընկույզը, արևածաղիկը (չբոված), մրգերը, լոբազգիները, ընդեղենը:

– Եթե քաղցրի անզուսպ պահանջ ունեք, ապա դա կարող է հուշել քրոմի անբավարարության մասին: Առաջարկվում է այդ բացը լրացնել հետևյալ մթերքներով. բրոքքոլի, խաղող, պանիր, հավ, հորթի լյարդ:

– «Ցամաք» հաց ուտելու պահանջը ազոտի անբավարարության դեպքում է առաջանում. առաջարկվում են սպիտակուցի բարձր պարունակությամբ հետևյալ մթերքները. ձուկ, միս, ընկույզ, լոբազգիներ:

– Եթե թեյ ու սուրճ եք ուզում, ապա դա նշանակում է, որ ֆոսֆորի անբավարարություն ունեք. ուրեմն` հավ, տավարի միս, լյարդ, ձուկ, ձու, կաթնամթերք. լոբազգի ու ընդեղեն:

– Եթե անընդհատ ուտելու ցանկություն ունեք, ապա դա կրեմնիումի պակասի մասին է խոսում, հետևաբար օգտագործեք արևածաղիկ, ընկույզ, խուսափեք ռաֆինացված օսլայով մթերքից:

– Եթե ախորժակի բացակայություն ունեք, նշանակում է, որ  B¹ վիտամինի անբավարարություն հետ գործ ունեք, որը կարելի է լրացնել  ընկույզով, լոբազգիներով, լյարդով:

– B² վիամինի անբավարարությունը կարելի է լրացնել թյունոս ձկնով, տավարի մսով, թռչնամսով, խոզամսով, արևածաղկով, ընդեղենով ու լոբազգիներով:

– Սառույց կրծելու պահա՞նջ է առաջանում, նշանակում է, որ երկաթի անբավարարություն ունեք:

– Ցանկանում եք վառած սնո՞ւնդ ընդունել, ուրեմն ածխաջրերի պակաս ունեք, որոնցով հարուստ են թարմ մրգերը:

– Ծխելու ցանկություն է առաջանում, եթե երբեք չեք ծխել կամ էլ շատ վաղուց եք ծխել, ուրեմն դա կրեմնիումի անբավարարության մասին է խոսում:

Հայտնի մարդիկ և նրանց սննդային հակումները

Շատ հայտնի մարդիկ տարօրինակ հակումներ են դրսևորում:

Դերասան Նիկոլաս Քեյջը հրաժարվել է խոզի մսից, քանի որ իր կարծիքով` այդ կենդանիների բեղմնավորումը շատ «կեղտոտ է ու տգեղ»: 2010-ին The Sun թերթին տված հարցազրույցում նա խոստովանել է, որ իրեն դուր չի գալիս նման զզվելի ձևով բեղմնավորվող կենդանու միսը:

Ռենե Զելվեգերը  խոստովանել է, որ իր սննդաբաժնի հիմնական մասը սառույցն է: «Ես հաճույքով եմ ուտում սառույցը, քանի որ, որքան էլ տարօրինակ է, դա ինձ հագեցնում է, ընդ որում, այլևս ոչ մի բանի կարիք չեմ ունենում: Դրա շնորհիվ էլ կարողանում եմ կառուցվածքս պահպանել»:

Մարկ Ցուկերբերգի  համար 2011-ը մսի դրոշի ներքո անցավ, ընդ որում, ինչպես ինքն է խոստովանել` «սնվել է բացառապես իր սպանած կենդանիների մսով»: Իսկ հիմա նա բուսակեր է:

Սթիվ Ջոբսը կարող էր մի քանի շաբաթ անընդմեջ նույն մթերքն ընդունել, ասենք` միայն գազար կամ խնձոր: Նույնիսկ ասում են, որ նա այնքան էր չարաշահել գազարը, որ մաշկը գազարագույն երանգ էր ստացել: Ասում են` նա լոգանք էլ էր շաբաթական մեկ անգամ ընդունում:

Սթիվեն Քինգը հերթական սարսափ պատմությունը ստեղծելուց առաջ պետք է չիզքեյք ուտի: Նա խոստովանել է, որ զզվում է լպրծուն ուտելիքից:

Հենրի Ֆորդը շատ էր սիրում սննդի մեջ իր  բակում աճած մոլախոտերն օգտագործել: Նա մարմնին վերաբերվում էր այնպես, ինչպես իր ստեղծած ավտոմեքենաներին. կարծում էր, որ ինչպես ցանկացած մեխանիզմի, մեր օրգանիզմին նույնպես վառելիք է անհրաժեշտ, որը կարելի է վերցնել շրջապատից: Այդ է պատճառը, որ նա երբեք չի գնացել մթերային խանութ, այլ գերադասում էր սնվել իր հողում աճած խոտաբույսերով` էկոլոգիական վառելիքով, որն աճում էր ձեռքի տակ:

Playboy-ի հիմնադիր Հյու Հեֆները, անկախ իր գտնվելու վայրից, ուտում է այն, ինչը պատրաստում է իր շեֆ-խոհարարը: Նա իր մոդելներին տանում է շքեղ ռեստորաններ, սակայն երբեք չի ուտում այն սնունդը, որն իր խոհարարը չի պատրաստել:

Անկախ

Այսօր տեղի է ունեցել ՀՀ կառավարության հերթական նիստը, որը վարել է ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը:
Նիստից առաջ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանն անդրադարձել է կառավարության շենքի առջև Երևանի «Ոսկու շուկայի» աշխատողների բողոքի ակցիային. «Նախորդ շաբաթ «Վաղարշ և որդիներ» ընկերության աշխատակիցները կառավարության շենքի առջև բողոքի ակցիա էին կազմակերպել: Սա առաջին դեպքը չէ, դրա համար եմ ես անդրադառնում այս խնդրին: Ոսկու շուկայի աշխատակիցները, կառավարության շենքի մոտ պարբերաբար ցույցեր են կազմակերպում, և բողոքի պատճառները շատ տարբեր են: Ես ծանոթացել եմ տեղեկանքի հետ, որն ինձ ներկայացրել է էկոնոմիկայի նախարարության շուկաների վերահսկողության տեսչությունը: Այն տեղեկատվությունը, որը զետեղված է այդ տեղեկանքի մեջ, բացարձակապես չի համապատասխանում ԶԼՄ-ների տարածած տեղեկությանը: Միևնույն ժամանակ, տեսչության պետն ինձ հայտնեց, որ պետական ծրագրով դեկտեմբերի տասին նրանք պլանավորում են համալիր ստուգում իրականացնել ոսկու շուկայում: Մենք որդեգրել ենք այն սկզբունքը, որ տեսչական ստուգման ժամանակ նվազագույնի հասցնենք տնտեսվարող սուբյեկտին պատճառվող անհարմարությունները: Հաշվի առնելով այս հանգամանքը, մեր տարբեր տեսչական մարմինների գործողությունները պետք է համադրելի դարձնենք, որպեսզի այնտեղ հաճախակի ստուգում չանենք:
Բողոքները, որ ստանում ենք ոսկու շուկայի աշխատակիցներից կամ հաճախորդներից, շատ բազմազան են ` սկսած աշխատանքային պայմաններից, այնտեղ ստեղծված հակահրդեհային և սանիտարական վիճակից. հաճախորդները բողոքում են, որ ձեռք են բերում իրեր, որոնց վրա դրոշմ չկա, որակի վերաբերյալ կան լուրջ կասկածներ: Այս խնդիրը մեզ համար կարևոր է, որովհետև յոթ հազար մարդ է աշխատում ոսկու շուկայում, որտեղ մենք պետք է զգուշավոր լինենք և շատ լավ պետք է պատկերացնենք, թե ինչ խնդիրների ու ռիկսերի ենք առնչվում: Հանձնարարում եմ էկոնոմիկայի նախարարության շուկաների վերահսկողության տեսչությանը, առողջապահության նախարարության տեսչություններին և գործակալություններին, արտակարգ իրավիճակների նախարարության տեսչությանը, պետական եկամուտների կոմիտեին, որպեսզի համատեղ ծրագրով սկսեն այդ ստուգումը, որ ծրագրված է էկոնոմիկայի նախարարության շուկաների վերահսկողության տեսչության կողմից, որպեսզի նրանք գործ ունենան ստուգման մեկ գործընթացի հետ, և մենք վերջնականապես հասկանանք, թե ինչու են մեր քաղաքացիները պարբերաբար բողոքում, որպեսզի հասկանանք, թե ինչ է կատարվում այդ շուկայում, ինչ ռիսկեր կան, ինչու են պարբերաբար մեր քաղաքացիները բողոքում: Մենք մեր քաղաքացիներին հրապարակայնորեն տեղյակ կպահենք ստուգման արդյունքներին, բացահայտումներին ու այն ռիսկերին, որոնք ցավոք սրտի դրսևորվում են` առաջացնելով նրանց արդարացի դժգոհությունը»:
Այնուհետև հաստատվել է նիստի օրակարգը և կառավարությունը ձեռնամուխ է եղել հարցերի քննարկմանը:

ՀՀ 2014թ. պետբյուջեի ընդունման գործընթացը մոտենում է վերջնագծին

Ղեկավարվելով ՀՀ սահմանադրության 70-րդ հոդվածով` ՀՀ կառավարությունը որոշել է առաջարկել ՀՀ Ազգային Ժողովի նախագահին 2013թ. դեկտեմբերի 10-ին ժամը 12:00-ին գումարել ՀՀ Ազգային Ժողովի արտահերթ նստաշրջան: Օրակարգում առաջարկվել է ընդգրկել 2014թ. պետբյուջեի քննարկման շարունակությունը, «Պետական կենսաթոշակների մասին», «Զբաղվածության մասին» և ևս մի շարք օրենքներում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու օրենքների նախագծերը:
ՀՀ կառավարությունն ի գիտություն է ընդունել ՀՀ ֆինանսների նախարարության մշակած «ՀՀ 2014թ. պետբյուջեի կատարումն ապահովող միջոցառումների մասին» կառավարության որոշման նախագծի տեքստային մասի նախնական տարբերակը և ՀՀ 2014թ. պետբյուջեի կատարման եռամսյակային համամասնությունների խոշորացված ցուցանիշների նախագիծը:
ՀՀ պետական կառավարման հանրապետական և տարածքային կառավարման մարմինները, անկախ հանձնաժողովների ղեկավարները պետք է քննության առնեն նշված փաստաթղթերը և անհրաժեշտության դեպքում մինչև 2013թ. դեկտեմբերի 13-ը ՀՀ ֆինանսների նախարարություն ներկայացնեն հիմնավորված առաջարկություններ առաջարկված ցուցանիշները լրամշակելու վերաբերյալ, ինչպես նաև 2014թ. պետբյուջեի միջոցների հաշվին իրականացվելիք գնումների անվանացանկերը:
ՀՀ կառավարությունը հաստատել է էլեկտրոնային ձևով իրականացվող գնումների կատարման կարգը, որի համաձայն ՀՀ www.armeps.am կայքի միջոցով իրականացվող էլեկտրոնային գնումների համակարգի բարեփոխման շրջանակում նախատեսվում է 2014թ. հունվարի 1-ից ՀՀ հանրապետական գործադիր մարմինների, տարածքային կառավարման մարմինների և պետության հիմնարկների կողմից բաց ընթացակարգով և շրջանակային համաձայնագրերի միջոցով գնումն իրականացնել էլեկտրոնային ձևով:

ԿԲ-ն կվարի հաշվեկշռի, միջազգային ներդրումային դիրքի և արտաքին պարտքի վիճակագրությունը
ՀՀ կառավարությունը հավանություն է տվել «ՀՀ կենտրոնական բանկի մասին» օրենքում և Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքում լրացումներ կատարելու օրինագծերի փաթեթին, որի ընդունման դեպքում ԿԲ-ին կփոխանցվի հաշվեկշռի, միջազգային ներդրումային դիրքի և արտաքին պարտքի վիճակագրության վարման գործառույթը:
Կառավարության հավանությունն է ստացել «Լիցենզավորման մասին» օրենքում լրացում կատարելու օրենքի նախագիծը, որի ընդունումը թելադրված է ՀՀ կառավարության գործունեության ծրագրում կարևորված բնակելի շինարարության խթանման և գործարար միջավայրի բարելավման պահանջով: Նախագծի ընդունմամբ հնարավորություն կտրվի տնտեսական եղանակով կառուցել անհատական բնակելի տներ, օժանդակ կառույցներ, ՓՄՁ գործունեության օբյեկտներ` տնտեսելով նախահաշվային արժեքի 35 տոկոսը և նպաստելով քաղաքաշինության բնագավառի տնտեսության էական աճին: «Սա այն կարևորագույն նախաձեռնություններից է, որը բարելավելու է բիզնես միջավայրը, – շեշտել է վարչապետը: – Քանի որ մենք շինարարության ոլորտում հետընթաց ունեցանք, շինարարական գործընթացները մեզ մոտ երկար են տևում և ծախսատար են: Մի օրենսդրական նախաձեռնություն էլ ՀՀ ԿԱ անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտեն է ներկայացրել, որն Ազգային ժողովում է, և մենք նաև ներառեցինք արտահերթ նիստի օրակարգ. այն նույնպես ոլորտի շինթույլտվությունների հետ կապված ժամկետների կրճատում և պարզեցում է բերելու, ինչպես այս նախաձեռնությունը»:
Նիստում քննարկվել է «Հասարակական կազմակերպությունների մասին» օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու օրենքի նախագիծը, որն օրենսդրական նախաձեռնության կարգով ներկայացրել է ՀՀ Ազգային Ժողովի պատգամավոր Արտակ Դավթյանը: Նա առաջադեմ է 50 և ավելի տարի գործող ստեղծագործական միությունները գրանցելիս պահպանել «ստեղծագործական միություն» անվանումը և իրավահաջորդությունը: Կառավարությունը նպատակահարմար է համարել նշված կազմակերպությունների անվանումներում սահմանել «ստեղծագործական միություն» բառերի օգտագործումը` պահպանելով «հասարակական կազմակերպություն» իրավական ձևը (օրինակ` «Հայաստանի գրողների ստեղծագործական միություն» հասարակական կազմակերպություն): Մատնանշվել են նաև օրենսդրական տեխնիկայի կանոնները չպահպանելու օրինակներ: Գործադիրը նախագիծն ընդունելի կհամարի իր ներկայացրած առաջարկության ընդունման դեպքում:
Քննության է առնվել «Պետական նպաստների մասին» օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու օրենքի նախագիծը, որն օրենսդրական նախաձեռնության կարգով ներկայացրել են ՀՀ Ազգային Ժողովի մի խումբ պատգամավորներ: Նրանք առաջարկում են մինչև երկու տարեկան երեխայի խնամքի նպաստ ստանալու իրավունքը տարածել նաև չաշխատող ծնողներից մեկի կամ միակ ծնողի, որդեգրողի, խնամակալի վրա` մինչև երեխայի երկու տարեկանը լրանալը (ներկայումս նպաստ ստանալու իրավունքը տարածվում է միայն աշխատող ծնողների վրա): Կառավարությունը նպատակահարմար չի համարել նախագծի ընդունումը, քանի որ փոփոխությունը կառաջացնի մոտ 16 միլիարդ դրամի լրացուցիչ ֆինանսական միջոցների անհրաժեշտությունը, որը նախատեսված չէ ինչպես ՀՀ 2014թ. պետբյուջեի նախագծով, այնպես էլ ՀՀ 2014-2016թթ. պետական միջնաժամկետ ծախսերի ծրագրով:
Վերը նշված օրենքների նախագծերը և կառավարության եզրակացությունները սահմանված կարգով կներկայացվեն ՀՀ Ազգային Ժողով:

Հաշվի են առնվում պարտադիր կուտակային բաղադրիչի հաշվարկման առանձնահատկությունները
2014թ. հունվարի 1-ից սկսում է գործել կենսաթոշակային համակարգի պարտադիր կուտակային բաղադրիչը, որի հաշվարկման հիմքում դրված են «բազային եկամուտ» և «պայմանագրային եկամուտ» հասկացությունները: Հաշվի առնելով պարտադիր կուտակային վճարների հաշվարկման առանձնահատկությունները, անհրաժեշտ է հստակեցնել դրա բազայի որոշ մեխանիզմներ: Այդ նպատակով ՀՀ կառավարությունը իր նախկին որոշումներից մեկում կատարել է փոփոխություններ և լրացում` սահմանելով իրավական այն հիմքը, որով հարկային մարմինները կհաշվարկեն բազային և պայմանագրային եկամուտները, ինչպես նաև պարտադիր կուտակային վճարները:
Հաջորդ որոշմամբ սահմանվել է առաքվող կամ տեղափոխվող արտադրանքը, ապրանքն ուղեկցող հաշվարկային փաստաթղթերի էլեկտրոնային եղանակով դուրս գրման կարգը, որը կգործի 2014թ. հունվարի 1-ից:
Կառավարության որոշմամբ կիրառության մեջ են դրվել Հայաստանում արտադրվող և Հայաստան ներմուծվող ծխախոտի արտադրանքի և ալկոհոլային խմիչքի դրոշմավորման համար «2014» թվագրմամբ «Ծխախոտ» և «Ալկոհոլային խմիչք» տեսակների ակցիզային դրոշմանիշները: Սահմանվել է, որ «2011», «2012» և «2013» թվագրմամբ ակցիզային դրոշմանիշների առկայության դեպքում ծխախոտի արտադրանք և ալկոհոլային խմիչք արտադրողներին և ներկրողներին կարող են տրամադրվել նաև «2011», «2012» և «2013» թվագրմամբ ակցիզային դրոշմանիշներ:
Գործադիրը 2013թ. պետբյուջեում կատարել է վերաբաշխում, փոփոխություններ և լրացումներ` իր նախկին որոշումներից մեկում և ՀՀ քաղաքաշինության նախարարությանը հատկացրել մոտ 11.5 մլն դրամ` Երևանի Ա. Խաչատրյանի տուն-թանգարանի տանիքի վերակառուցման և ներքին հարդարման, ինչպես նաև շուրջ 20 կրթական, մարզական և մշակութային օբյեկտների տեխնիկական վիճակի ուսումնասիրման աշխատանքի իրականացման նպատակով:

Եվրամիությունը կաջակցի միջուկային անվտանգության արդյունավետ մշակույթի ձևավորմանը

ՀՀ կառավարությունը համաձայնություն է տվել ՀՀ կառավարության և Եվրոպական հանձնաժողովի միջև «Աջակցություն միջուկային ոլորտը կարգավորող հայաստանյան մարմնին (ՄԿՀՄ)» ծրագրի ֆինանսավորման համաձայնագրի կնքման առաջարկությանը: Ծրագրի հիմնական նպատակներից է ՄԿՀՄ-ի, վերջինիս տեխնիկական աջակցություն տրամադրող կազմակերպության (ՏԱԿ) և միջուկային և ռադիացիոն անվտանգության աջակցության կենտրոնի (ՄՌԱԱԿ) հզորացումը: Ակնկալվում է, որ ծրագրի արդյունքով հավելյալ արևմտյան մեթոդաբանություն և գործելակերպ կներմուծվի նախանշված բնագավառները: Ծրագրի ընդհանուր արժեքն է 1 մլն եվրո, իրականացման ժամկետը` 96 ամիս:
Կառավարությունն իր նիստում հաստատել է «Իրան-Հայաստան 400 կՎ լարման էլեկտրահաղորդման օդային գծի` ՀՀ տարածքով անցնող հատվածի շինարարության աշխատանքների նկատմամբ հարկային և մաքսային վճարների արտոնություն սահմանելու մասին» օրենքով սահմանված արտոնության կիրառման կարգը: Մինչ օրս արտոնության կիրառության համապատասխան ընթացակարգ սահմանված չէր:
Գործադիրը հաստատել է ՀՀ հողերի ագրոքիմիական հետազոտության և բերրիության բարձրացման միջոցառումների ծրագիրը: Դրա իրականացումը հնարավորություն կտա ունենալ երկրի 170 համայնքի հողերի սննդատարրերով ապահովածությունն արտացոլող ագրոքիմիական քարտեզներ և մշակաբույսերի պարարտացման գիտականորեն հիմնավորված երաշխավորագրեր, որոնց միջոցով պարարտանյութը խնայողաբար և նպատակային կօգտագործվի, կբարձրանան հողի բերրիությունը և մշակաբույսերի բերքատվությունը:
Կառավարությունն ընդունել է «Հայջրմուղկոյուղի», «Լոռի-ջրմուղկոյուղի», «Շիրակ-ջրմուղկոյուղի» և «Նոր ակունք» ՓԲԸ-ների մասնավոր կառավարման գործընթացի շարունակությունն ապահովելու որոշում: Դրա իրականացմամբ կբարելավվեն բաժանորդներին մատուցվող ջրամատակարարման և ջրահեռացման ծառայությունները, կարդիականացվեն ջրատեխնիկական կառուցվածքները, ավելի արդյունավետ կօգտագործվի խմելու ջուրը:

Կառավարության աշխատակազմում ստեղծվում է հակակոռուպցիոն ծրագրերի մոնիտորինգի բաժին

Գործադիրն իր նախկին որոշումներից մեկում կատարել է փոփոխություն և լրացումներ և ՀՀ կառավարության աշխատակազմում ստեղծել հակակոռուպցիոն ծրագրերի մոնիտորինգի բաժին: Դրա անհրաժեշտությունը բխում է ՀՀ հակակոռուպցիոն ռազմավարության 2009-2012թթ. միջոցառումների ծրագրի 2011թ. արդյունքի մոնիտորինգի առաջին կիսամյակի հաշվետվությունից: Բաժինը կհամալրվի կառավարության աշխատակազմի թափուր հաստիքային միավորների հաշվին` առանց ֆինանսական լրացուցիչ միջոցների ներգրավման: Նույն որոշմամբ աշխատակազմի ազգային փոքրամասնությունների և կրոնի հարցերի վարչությունը վերակազմակերպվել է բաժնի:
Նիստում լրացում է կատարվել կառավարության նախկին որոշումներից մեկում և ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության աշխատակազմում ստեղծվել զորահավաքային նախապատրաստության բաժին: Հաստիքները համալրվում են նախարարության աշխատողների թվաքանակի սահմանում:
Կառավարությունը «Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարան» ՊՈԱԿ-ին թույլատրել է «Glob Education (GB) LTD» ՍՊԸ-ի և Հայաստանի Հանրապետության հետ մասնակցելու «Հայաստանի բրիտանական բիզնես դպրոց» ՓԲԸ հիմնադրմանը: Վերը նշված ՍՊԸ-ի գործընկերները բրիտանական չորս բուհեր են, որոնցից Քարդիֆի Մետրոպոլիտեն համալսարանը համագործակցելու է Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանի հետ: Համատեղ բիզնես դպրոցի մագիստրոսական ծրագիրն իրականացվելու է անգլերեն: Ծրագիրն հաջողությամբ ավարտած ուսանողներին կտրվի Քարդիֆի Մետրոպոլիտեն համալսարանի և Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանի մագիստրոսի դիպլոմ:
Կառավարության որոշմամբ Վեդի քաղաքում համապատասխան տարածք է հատկացվել ՀՀ արդարադատության նախարարության դատական ակտերի հարկադիր կատարման ծառայության Արարատի մարզային բաժնի աշխատակիցների աշխատանքային պայմանների բարելավման համար:
Լսողության խնդիր ունեցող անձանց պետական հավաստագիր տրամադրելու միջոցով եվրոպական արտադրության լսողական սարքեր ձեռք բերելու նպատակով կառավարությունը ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությանը հատկացրել է 8 մլն դրամ:

Այլ հարցեր

ՀՀ կառավարության որոշմամբ «Ապառաժ» ՍՊԸ-ին թույլատրվել է մինչև 2014թ. դեկտեմբերի 31-ը Հայաստան ներմուծել սահմանված տեսակների և քանակի պայթուցիկ նյութեր և պայթեցման միջոցներ, որոնք երկրում չեն արտադրվում և կիրառվելու են ընդերքօգտագործման ոլորտում:
Նիստի ավարտին վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը հանրապետության բոլոր սոցիալական աշխատողներին շնորհավորել է իրենց մասնագիտական տոնի առթիվ, մաղթել նոր հաջողություններ:

Պուտինը եկավ Հայաստան ու գնաց, բայց այդ այցի հետ կապված մանրամասները դեռ երկար կքննարկվեն հայ իրականության մեջ: Ըստ պաշտոնական  տեղեկությունների` ստորագրվեցին երկկողմ համագործակցության զարգացմանն ու խորացմանն ուղղված փաստաթղթեր քաղաքական, տնտեսական և ռազմական համագործակցության, միջուկային անվտանգության, էներգետիկայի, կրթության և զբոսաշրջության հարցերի վերաբերյալ:

 Մասնավորապես` ՀՀ և ՌԴ միջև մինչև 2020 թ. երկարաժամկետ տնտեսական համագործակցության ծրագրի իրականացման շրջանակներում 2014-2017 թթ. միջոցառումների ծրագիրը, Հայաստանի Հանրապետություն բնական գազի, նավթամթերքների և չմշակված բնական ալմաստների առաքման ոլորտում համագործակցության վերաբերյալ, ՀՀ բնական գազի առաքման ժամանակ գների ձևավորման կարգի վերաբերյալ, «ՀայՌուսգազարդ» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի առուվաճառքի և հետագա գործունեության պայմանների մասին,  միջուկային անվտանգության բնագավառում համագործակցության մասին, զինվորական սուրհանդակափոստային կապի ոլորտում համագործակցության մասին համաձայնագրերը:

Հաստատվեց ՀՀ և ՌԴ ԱԳՆ-ների միջև 2014-2015 թթ. խորհրդատվությունների ծրագիրը, ստորագրվեց կրթության և գիտության նախարարությունների միջև 2014-2015 թթ. միջնակարգ ընդհանուր կրթության ոլորտում համագործակցության ընդլայնման և զարգացման հետագա միջոցների մասին հուշագիրը, ՀՀ կառավարության և «Գազպրոմ» բաց բաժնետիրական ընկերության միջև ՀՀ կառավարության կողմից «ՀայՌուսգազարդ» փակ բաժնետիրական ընկերությանը փոխհատուցում տրամադրելու մասին համաձայնագիրը, ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության և ՌԴ զբոսաշրջության դաշնային գործակալության միջև 2014-2016 թթ. համատեղ գործողությունների ծրագիրը:

Կայացան նաև 2014-2018 թթ. «ՀայՌուսգազարդ»-ի և «Գազպրոմ էքսպորտ»-ի բաց բաժնետիրական ընկերության միջև ՀՀ բնական գազ ներմուծելու գործարքն ու «Օյլ Տեխնո ԼՊ» ընկերության և «Ռոսնեֆտ Գլոբալ Թրեյդ Ս.Ա.» ընկերության միջև համատեղ ձեռնարկություն ստեղծելու մասին համաձայնագիր և բաժնետիրական համաձայնագիր:

«Այս համաձայնագրերը կլրացնեն ավելի քան 2 հարյուր միջպետական պայմանագրեր և համաձայնագրեր ընդգրկող մեր հարաբերությունների իրավապայմանագրային բազան: Այս շաբաթ Հայաստանի խորհրդարանը կվավերացնի ամռանը ստորագրված «Ռազմատեխնիկական համագործակցության զարգացման մասին» պայմանագիրը, որը լայն հնարավորություններ է բացում Ռուսաստանի պաշտպանական ձեռնարկություններում ներքին գներով սպառազինության և ռազմական տեխնիկայի ձեռքբերման համար: Դրանից հետո երկկողմ կամ ՀԱՊԿ ձևաչափով այլևս ոչ մի փաստաթուղթ չի մնա, որը վավերացված չլինի հայկական կողմից»,- ասել է Սերժ Սարգսյանը:

ՀՀ նախագահը հայ-ռուսական միջտարածաշրջանային երրորդ համաժողովում  ունեցած իր ելույթում, բացի նման հարցերի ժամանակ նշվող ընդհանրական ու ոչինչ չասող «հաշվետվություններից», մի ուշագրավ ակնարկ էլ արեց. «Հայաստանն ամենահարմար և կարճ ճանապարհն է Իրանի և Պարսից ծոցի երկրների շուկա դուրս գալու համար: Մենք ընդունել ենք ազատ տնտեսական գոտիներ ստեղծելուն ուղղված անհրաժեշտ օրենսդրական ամբողջ փաթեթը, ինչը Հայաստանը դարձնում է ներդրումների համար ավելի գրավիչ, այդ թվում` արտահանմանն ուղղված»,- նշեց Սերժ Սարգսյանը:

Այս արտահայտությունն ուշագրավ է այնքանով, որ դեռևս շաբաթներ առաջ նման միտք էր արտահայտել ՀՀ-ում ՌԴ նախկին դեսպան Վյաչեսլավ Կովալենկոն  Երևան-Մոսկվա- Մինսկ տեսակամուրջի ժամանակ` նշելով, որ Հայաստանն էլ ՄՄ-ին կարող է դեպի Իրան ամենակարճ ու հուսալի ճանապարհն ապահովել: Այս միտքը, ինչպես արդեն տեսանք, շրջաբառվել է նախագահականում ու դառնում է ՄՄ մյուս անդամների այն հարցի պատասխանը, թե ինչ կարող է տալ Հայաստանը ՄՄ-ին:

Դիվանագիտության մեջ չասված խոսքերն ավելի կարևոր են

Սա գրեթե այն ամենն էր, ինչ վերաբերում էր այցի պաշտոնական կողմին: Բայց սովորաբար նման այցերի դեպքում կարևոր է ոչ միայն պաշտոնական` արարողակարգային ընթացքը, այլև` մանրուքները:

Եվ այսպես, դեկտեմբերի 2-ի վաղ առավոտյան Երևանի կոնտրոնում բացվեց հայ-ռուսական բարեկամության «Միասնության խաչ» հուշարձանը: Թեև նախապես նշվում էր, որ հուշարձանը պետք է բացեն ՀՀ և ՌԴ նախագահները, բացեցին ՀՀ վարչապետն ու ՌԴ տրանսպորտի նախարարը, որոնք նաև հայ-ռուսական միջկառավարական հանձնաժողովի համանախագահներն են: Ընդ որում, հուշարձանի բացմանը ներկա էր նաև ՀՀ նախագահը տարբեր նախարարների, գերատեսչությունների ղեկավարների հետ միասին: Բացման հանդիսության ժամանակ էլ ՀՀ վարչապետը ռուսերեն ելույթ ունեցավ: Այս երևույթը, ինչպես մեզ հետ զրույցում ասաց Կանադայում ՀՀ-ի նախկին դեսպան, «Մոդուս Վիվենդի» կենտրոնի տնօրեն Արա Պապյանը, ընդունելի չէր, որովհետև ելույթ ունեցողը ՀՀ վարչապետն էր:

«Այդ պրոտոկոլ կոչվածում, որը դարերով ձևավորվել է, իրավահավասարության խնդիր կա, սեփական լեզվի նկատմամբ հարգանքի խնդիր կա: Այսինքն` մեր վարչապետը ուզում էր ցույց տալ, որ ռուսերե՞ն գիտի: Ռուսերեն ելույթ ունենալը ընդունելի չէ, որովհետեւ այդ հուշարձանի բացումն արարողակարգային իրադարձություն էր, ուստի արարողակարգային բոլոր նորմերը պետք է պահպանվեին: Խորը սիմվոլիզմ կա այդ ամենի մեջ»,- նշեց Արա Պապյանը:

Բայց այդ դիվանագիտական «ապտակը» դեռ վերջինը չէր դիվանագիտական օրակարգով գերհագեցած օրվա ընթացքում: Երկրորդ «ապտակը» Հայաստանը ստացավ Պուտինի այցի բուն օրակարգից: ՌԴ նախագահը, ինչպես և հայտարարվել էր, Հայաստանում էր պետական այցով: Բայց այդ այցը սկսվեց ոչ թե Երևանից, այլ Գյումրիից: Ու տպավորություն ստեղծվեց, որ դա ոչ թե պետական այց է, այլ աշխատանքային:

«Ես սովորել եմ տարբեր դիվանագիտական ակադեմիաներում, նաև Ռուսաստանի դիվանագիտական ակադեմիայում, ու կան պետական արարողակարգի համապատասխան դասագրքեր: Այն, ինչ  ինձ սովորեցրել են ռուսները, այն է, որ պետական` պաշտոնական այցերն ունեն որոշակի արարողակարգ: Այն է` այցելություն մայրաքաղաք, դիմավորում` տարբեր զորատեսակների շքերթով, նաև մայրաքաղաքում հատուկ նստավայրի հատկացում և այլն: Այսինքն` կան որոշակի բաներ, որ պետք է պահպանվեն: Այդ ամբողջից պրոտոկոլային որևէ նորմ չի պահպանվել»,- ասաց Արա Պապյանը` հավելելով, որ բնավ գեղեցիկ չէր, երբ մեր նախագահը Ռուսաստանի ինչ-որ տրանսպորտի նախարարի հետ միասին բացում էր այդ արձանը ու շեշտեց, որ եթե նախագահը ներկա էր այդ արարողությանը, ուրեմն Հայաստանը ներկայացված է եղել ամենաբարձր մակարդակով:

Այս փաստն առավել ցցուն է դառնում, երբ հիշում ենք հատկապես,  որ Մոսկվայում հայկական եկեղեցու բացման ժամանակ ներկա չէին ՌԴ նախագահն ու վարչապետը, նույնիսկ` Մոսկվայի քաղաքապետը:

Մի խոսքով, դիվանագիտական այսպիսի նվաստացումներից հետո Պուտինը Գյումրիում` «Ռուսաստան: Հայաստան: Մաքսային միություն» միջտարածաշրջանային երրորդ համաժողովի շրջանակներում, անդրադառնալով Մաքսային միությանը Հայաստանի անդամակցության ցանկությանը, հայտարարեց, որ «դա հայ ժողովրդի, իշխանությունների սուվերեն ընտրություն էր», ու հավելեց, որ Ռուսաստանը կօգնի ՀՀ-ին ՄՄ-ին առավելագույնս արագ անդամակցելու հարցում:

Այս «մանրուքին» իր երեկվա համարում անդրադարձել է նաև ռուսական թերթերից մեկը`նշելով, թե այդ հայտարարության ժամանակ Սերժ Սարգսյանը ժպտում էր:

Իր ելույթում Վլադիմիր Պուտինը մի նուրբ «կատակ» էլ արեց. «Ռուսաստանը չի պատրաստվում հեռանալ Կովկասից: Ընդհակառակը` Ռուսաստանը փորձելու է ուժեղացնել իր դիրքերը տարածաշրջանում` հիմնվելով տարածաշրջանի երկրների, այդ թվում` Հայաստանի հետ բարիդրացիական հարաբերությունների վրա»:

Այս ակնարկի կապակցությամբ քաղաքագետ Լևոն Մելիք-Շահնազարյանը նշեց, թե երբեք գաղտնիք չի եղել, որ 1803 թվականից սկսած` Ռուսաստանը համաձայն չէ և չի ուզեցել հեռանալ Հարավային Կովկասից: Իսկ այն, որ չի ուզում հեռանալ, ամենևին չի նշանակում, թե ուզում է մեզ տիրել:

«Ես դա հասկանում եմ աշխարհաքաղաքական իմաստով: Այդ իմաստով Հայաստանին էլ ձեռնտու չէ, որ Ռուսաստանը հեռանա մեր տարածաշրջանից: Համենայն դեպս, պետք է հիշել 1993 թվականը, երբ թուրքական զորքերը մոտեցել էին մեր սահմանին, և միայն Ռուսաստանի հայտարարությունն ու ՌԴ պաշտպանության նախարարի դիրքորոշումը կասեցրեցին Թուրքիայի հնարավոր հարձակումը Հայաստանի վրա: Այսօր էլ Ռուսաստանն ինչ-որ չափով, ես կասեի` մեծապես, մեր տարածաշրջանում խաղաղության երաշխավոր է»,- ասաց Լևոն Մելիք-Շահնազարյանը:

Նմանատիպ արտահայտությունները սովորաբար ունենում են նաև հասցեատեր կամ հասցեատերեր: Այս դեպքում հասցեատերերի մասին կարելի է կռահել: Նախ` առաջին հասցեատերը հենց Հայաստանն է, որը մինչև սեպտեմբերի 3-ն իր հայացքը համառորեն հառել էր Արևմուտքի ուղղությամբ: Երկրորդ, ինչպես նշեց լևոն Մելիք-Շահնազարյանը, ընդունված երևույթ է, որ պետությունների առաջին դեմքերն օգտվում են այն հանգամանքից, թե որ տարածքում են խոսում ու այդ տարածքի հարևան պետություններին կամ իշխանություններին ինչ ազդանշաններ են ուղարկում: Իսկ այս դեպքում թուրքական լրատվամիջոցներն արդեն անդրադարձել են Պուտինի Գյումրի գալուն և նմանատիպ հայտարարություններին  ու նշել, որ դրանք ավելի շատ ուղղված են Թուրքիային և Ադրբեջանին:

«Պուտինը չէր կարող ոչինչ չասել, ոչ մի ազդանշան չուղղել այն երկրներին ու երկրների ղեկավարություններին, որոնք Ռուսաստանի հետ, համենայն դեպս, գաղափարախոսական հակառակորդներ են: Այսինքն` առաջին հերթին ուղղված էր նրանց: Բայց, մյուս կողմից, ուղղված էր նաև մեզ: Հարցն այն է, թե ինչ իմաստով ենք ուզում հասկանալ այդ հայտարարությունը, փոխգործակցության ու դաշնակիցներ լինելու կոնտեքստո՞ւմ, թե՞ Հայաստանի դեմ, որը տվյալ դեպքում ես կհամարեի սխալ»,- տեսակետ հայտնեց Լևոն Մելիք-Շահնազարյանը:

Գևորգ ԱՎՉՅԱՆ

Անկախ

Նախորդ շաբաթ Հայաստանի համար մի կարևորագույն իրադարձություն եղավ, որը սկզբում առկայծեց հայկական քաղաքական երկնակամարում, բայց հետո խամրեց «Մեծն Ռուսիո ծագող արևի» շողերի ներքո:

Նոյեմբերի 28-29-ը կայացավ ԵՄ Արևելյան գործընկերության քաղաքականության եզրափակիչ գագաթнաժողովը: Այդ գագաթнաժողում, երևի հիշում է երկրագնդի ցանկացած անկյունում ապրող ամեն մի հայ, պետք է Հայաստանը ԵՄ-ի հետ ասոցացման և խորն ու համապարփակ ազատ առևտրի համաձայնագրեր ստորագրեր:  Սակայն սեպտեմբերի 3-ից` Սերժ Սարգսյանի` Մաքսային միությանը Հայաստանի միանալու ցանկության մասին հայտարարությունից հետո, բնականաբար, չեղյալ է հայտարարվել: Չնայած իշխանության որոշ ներկայացուցիչներ դեռ սին հույսեր էին ներշնչում, թե գուցե նման համաձայնագրեր կստորագրվեն:

Հայկական վերլուծական շրջանակներում էլ, մինչև բուն գագաթнաժողովի նախօրեն, երբ հայտնի դարձավ, որ Սերժ Սարգսյանը կմասնակցի դրան, տարբեր տեսակետներ էին շրջանառվում, որ եթե Սերժ Սարգսյանը գնա, ուրեմն ինչ-որ փաստաթուղթ իրոք պետք է ստորագրվի, իսկ եթե չգնա, ապա ոչ մի փաստաթղթի ստորագրում էլ նախատեսված չի եղել:

Վիլնյուսյան գագաթнաժողովից ընդամենը 1 շաբաթ առաջ ՀՀ-ում Ֆրանսիայի արտակարգ և լիազոր դեսպան Անրի Ռենոն միայն այս կապակցությամբ լրագրողներին հայտնեց, որ Եվրամիության համապատասխան պաշտոնյաները դեռևս քննարկում են, թե Վիլնյուսի գագաթնաժողովում Հայաստանի հետ Եվրամիությունն ինչ փաստաթուղթ է ստորագրելու:

Նա նշեց, որ Հայաստանը հստակ հայտնել է Եվրամիության հետ հարաբերությունները զարգացնելու և խորացնելու մասին իր ցանկությունը, Եվրամիությունն էլ իր բաժին  պատրաստակամությունն է հայտնել, այն է` Հայաստանի հետ շարունակել համագործակցել և խորացնել այդ համագործակցությունը: Որպես դիվանագետ` նա ավելին ասել չէր էլ կարող: Բայց արդեն այդ ժամանակ պարզ էր, որ ԵՄ-ն Հայաստանի հետ որևէ լուրջ կամ ՀՀ իշխանություններին հաճո փաստաթուղթ կստորագրի միայն այն դեպքում, երբ Հայաստանի հետագա եվրաինտեգրման առումով թեկուզ չնչին հույսեր ունենա:

Գագաթնաժողովի ժամանակ իր ելույթում Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը հայտարարեց, որ Եվրոպական մոդելով Հայաստանի պետականության կառուցումն ու ամրապնդումը Հայաստանի  գիտակցված ընտրությունն է եղել, և այդ գործընթացն այլևս անշրջելի է:

«Մեր գլխավոր նպատակն է Եվրոպական միության հետ ձևավորել այնպիսի գործուն կառուցակարգեր, որոնք, մի կողմից, արտացոլում են մեր սոցիալ-քաղաքական և տնտեսական հարաբերությունների խորքային բնույթը, մյուս կողմից` համատեղելի են համագործակցության այլ ձևաչափերի հետ: Արևելյան գործընկերությունը պետք է բնական կամուրջ դառնա` տարածելով տնտեսական ինտեգրումը Ատլանտյանից մինչև Խաղաղ օվկիանոս: Այս իմաստով մենք հանձնառու ենք հետևողական ջանքեր գործադրել առավել ընդգրկուն` բաժանարար գծերից զերծ Եվրոպա կառուցելու ուղղությամբ: Ակնկալիքները վիլնյուսյան այս գագաթնաժողովից մեծ են: Մենք այս գագաթնաժողովը դիտում ենք որպես Եվրոպայի միության հետ մեր հարաբերություններն առավել իմաստավորված և իրատեսական հիմքերով զարգացնելու կարևոր հանգրվան»,- նշեց Սերժ Սարգսյանը:

Մի խոսքով` ոչ մի լուրջ ու կշիռ ունեցող փաստաթուղթ էլ չստորագրվեց Վիլնյուսում, այլ ընդամենը` պրոտոկոլային` գագաթնաժողովի եզրափակիչ փաստաթուղթը և Հայաստան-Եվրոպական միություն հռչակագիրը, որոնք նման նշանակություն չունեն:

Բնականաբար կյանքը շարունակվում է, առավել ևս, որ Ռուսաստանն էլ այդ ամբողջ ընթացքում լուռ ու հանգիստ դիտորդի կարգավիճակում չէր, որ հետևում էր մեր երկրի շուրջ զարգացող գործընթացներին:

Գևորգ Ավչյան

Անկախ

ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի` Հայաստան կատարած այցի ժամանակ, ի թիվս 12 համաձայնագրերի, ՀՀ և ՌԴ կառավարությունների միջև ստորագրվեց Հայաստանի Հանրապետություն բնական գազի, նավթամթերքների և չմշակված բնական ալմաստների առաքման ոլորտում համագործակցության վերաբերյալ, Հայաստանի Հանրապետություն բնական գազի առաքման ժամանակ գների ձևավորման կարգի վերաբերյալ, «ՀայՌուսգազարդ» փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի առուվաճառքի և հետագա գործունեության պայմանների մասին, ինչպես նաև ՀՀ կառավարության ու  «Գազպրոմ» ԲԲԸ–ի միջև` ՀՀ կառավարության կողմից «ՀայՌուսգազարդ» փակ բաժնետիրական ընկերությանը փոխհատուցում տրամադրելու մասին համաձայնագիրը և 2014-2018 թթ. Հայաստանի Հանրապետություն բնական գազ ներմուծելու «ՀայՌուսգազարդ» փակ բաժնետիրական ընկերության և «Գազպրոմ էքսպորտ» բաց բաժնետիրական ընկերության միջև  գործարքը: 

Այս ամենի արդյունքում հայտարարվեց, որ դեպի Հայաստան միակողմանի` Ռուսաստանից նավթամթերքի, գազի, ադամանդի հումքի ներմուծման համար սահմանված մաքսատուրքերը չեն գանձվի և Հայաստանը, օրինակ, գազ կստանա ներռուսաստանյան գներով: Այսինքն` ավելի էժան:

Այդ ուրախ լուրը սկսեցինք բերնեբերան տարածել, մի փոքր, նույնիսկ, ոգևորություն նկատվեց, թե գազը Հայաստանում կէժանանա և այլն: Ավաղ:

Առաջինն այս մասին հանրությանը հայտնեց ՀՀ նախագահի աշխատակազմի ղեկավար Վիգեն Սարգսյանը` նշելով, որ Հայաստանում սպառողների համար գազի սակագինը ստորագրված հայ-ռուսական համաձայնագրերի գործողության արդյունքում փոփոխությունների չի ենթարկվի: «Գազի առումով մենք երեկ ունեցանք շատ կարևոր պայմանավորվածություն: Մենք ֆիքսեցինք 5 տարով գազի մատակարարման սակագնի հաշվարկման ֆորմուլան, և դա շատ կարևոր է, որովհետև նախկին 5 տարվա ընթացքում մենք 5 անգամ գնի փոփոխություն ենք ունեցել: Եվ թեև դա սպառողի համար ամեն անգամ չի արտացոլվել գնի բարձրացմամբ, բայց ամեն անգամ որոնվել են ճանապարհներ, որոնցով հնարավոր է եղել փոխհատուցել դա` առանց սպառողի շահերին հարվածելու»,- նշել է Վիգեն Սարգսյանը:

Հենց Վիգեն Սարգսյանն էլ լրագրողների միջոցով հանրությանը տեղեկացրեց, որ նախորդ տարիների ընթացքում գազի սակագնի բարձրացման հետևանքով լրացուցիչ բեռ է ստեղծվել տնտեսության, բյուջեի համար, որը ռուսական կողմին փոխհատուցվել է «Հայռուսգազարդ» ընկերության 20 տոկոսը ռուսական կողմին փոխանցելու ձևով:

Նրա խոսքով` Հայաստանի կառավարությանը պատկանող մասնաբաժինը ռուսական կողմին փոխանցվել է` փոխհատուցելու համար գազի գնի այն տարբերությունը, որը գոյանում էր սահմանի վրա հաշվարկվող մատակարարման գնի և սպառողի համար հաշվարկված գնի միջև:

Ռուսաստանը հիշյալ համաձայնություններով զրոյացնում է գազի արտահանման մաքսատուրքը, այսինքն` Հայաստանն այսուհետ ձեռք կբերի բանակցված սակագնից մոտ 30 տոկոսով էժան գազ,  սակայն Հայաստանի տարածքում իրացման սակագները չեն վերանայվի:

Հարց է առաջանում` ինչո՞ւ: 2013 թ. ապրիլի 1-ից ռուսական գազը Հայաստան է առաքվում 270 դոլարով (1000 խմ-ի համար): 2013 թ. հուլիսի 7-ից բնակչության համար 1 խմ գազի սակագինը բարձրացրել է 18, իսկ խոշոր գազասպառողների համար` 14 տոկոսով: Բնակչությանը մատակարարվող գազի սակագինը դրանից հետո սահմանվեց 156 դրամ` 1 խմ-ի համար: Այդ սակագինը սահմանելիս հաշվի էր առնվել, որ կառավարությունը սուբսիդավորելու է «ՀայՌուսգազարդի» կողմից սահմանին ձեռք բերվող գազի գնի 30 տոկոսը: Այսինքն` վերջնական սպառողների համար սակագին հաշվարկելիս հիմք ընդունվեց ոչ թե 1000 խմ գազի համար 270 դոլար, այլ 189 դոլար գինը` նախկին 180 դոլարի փոխարեն: Այսինքն` շարքային քաղաքացիների համար գազի սակագնի հաշվարկներ կատարելիս ի սկզբանե վերցված է եղել 1000 խմ-ի համար 189 դոլար գինը, քանի որ գնի մնացած մասը` 30 տոկոսը, պետք է սուբսիդավորեր կառավարությունը:

Եվ դեռ այն ժամանակ արդեն կասկածներ էին հնչում, թե որտեղից պետք է կառավարությունը գտնի համապատասխան միջոցներ գազի գնի 30 տոկոսը սուբսիդավորելու համար: Ու հենց այդ ժամանակ էլ պաշտոնապես հաստատվեց այն տեղեկատվությունը, որ հայկական կողմը այդ 30 տոկոս սուբսիդավորման համար անհրաժեշտ միջոցները «հայթայթելու», ինչպես նաև առաջիկա 5 տարիներին գազի գինն անփոփոխ պահելու համար պետք է «Գազպրոմին» հանձնի «Հայռուսգազարդ»-ում իր ունեցած 20 տոկոս բաժնեմասը:

Այսինքն` երբ ռուսական կողմը հայտարարում է, որ չեն գործի գազի արտահանման համար մաքսատուրքերը, որոնք կազմում են ՀՀ առաքվող գազի գնի 30 տոկոսը, դա նշանակում է ընդամենը, որ կառավարությունն իր բաժին սուբսիդավորումն այլևս չի կատարի, ոչ թե հասարակությանը մատակարարվող գազի սակագինը 30 տոկոսով կէժանանա:

Եվ այսպես` Երևանում պայմանագիր ստորագրվեց «ՀայՌուսգազարդ»-ում Հայաստանի ունեցած վերջին 20 տոկոս բաժնեմասը ռուսական կողմին վաճառելու վերաբերյալ: Ու հետաքրքիրն այն է, որ այս լուրը ևս ՀՀ ազգաբնակչությունն իմացավ ոչ թե ՀՀ համապատասխան մարմիններից կամ պաշտոնյաներից, այլ ռուսական «Գազպրոմ» ընկերության ղեկավար Ալեքսեյ Միլլերից  (Հրազդան ՋԷԿ-ի 5-րդ էներգաբլոկի բացման արարողության ժամանակ):

Մեզ մնում է մխիթարվել, որ գազի գինը չի նվազի, բայց նաև առաջիկա 5 տարիներին չի  ավելանա, ինչպես նշում էր նախագահի աշխատակազմի ղեկավարը:

Բայց պարզվում է, որ «չի թանկանա» եզրույթն էլ հարաբերական է: ՌԴ էներգետիկայի նախարարության միջազգային համագործակցության դեպարտամենտի պետի տեղակալ Միխայիլ Պլեշկինը Yerkir.am-ի հետ զրույցում այս առումով նշել է. «Ինչքան ես գիտեմ, այն գինը, որը հայտարարվեց, թե կգործի Հայաստանին մատակարարվող գազի համար, կպահպանվի և հետագայում կփոփոխվի միմիայն  ինֆլյացիայով պայմանավորված դեպքերում»:

Ռուս պաշտոնյայի կարծիքով` ամեն դեպքում Հայաստանին մատակարարվող ռուսական գազի գինն ավելի բարձր չի լինի, քան ներռուսաստանյան գներն են:

Գևորգ Ավչյան

Անկախ

«Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքի 16 հոդվածում թվարկված են համայնքի ավագանու իրավասությունները, որոնցից կարելի է առանձնացնել մի քանիսը: Այսպես, համայնքի ավագանին հիշյալ օրենքով սահմանված կարգով`

• ընդունում է իր կանոնակարգը «Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀօրենքի պահանջներին համապատասխան,
• հաստատում է համայնքի զարգացման ծրագիրը,
• հաստատում է համայնքի բյուջեն, բյուջեի` համայնքի ղեկավարի առաջարկած փոփոխությունները և բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվությունը,
• վերահսկում է համայնքի բյուջեի կատարումը և համայնքի ստացած վարկերի ու այլ ներգրավված ֆինանսական միջոցների օգտագործումը,
• նախաձեռնում և օրենքով սահմանված կարգով նշանակում է տեղական հանրաքվե,
• վերահսկողություն է իրականացնում համայնքի ղեկավարի կողմից իր լիազորությունների իրականացման նկատմամբ,
• դատական կարգով կարող է վիճարկել համայնքի ղեկավարի` օրենքին և իրավական այլ ակտերին հակասող որոշումները,
• որոշում է համայնքի ղեկավարի վարձատրության չափը,
• որոշում է կայացնում առաջարկություն ներկայացնել մարզպետին, համայնքի ղեկավարին պաշտոնանկ անելու վերաբերյալ,
• որոշում է կայացնում միջհամայնքային միավորումներ ձևավորելու մասին, ինչպես նաև առաջարկություն է ներկայացնում պետական լիազորված մարմին` այլ համայնքների հետ միավորվելով նոր համայնք ստեղծելու վերաբերյալ,
• որոշում է կայացնում ավագանու անդամի լիազորությունների վաղաժամկետ դադարեցման վերաբերյալ,
• օրենքով սահմանված դեպքերում սահմանում է տեղական հարկերի, տուրքերի և վճարների տեսակներն ու դրույքաչափերը,
• սահմանում է համայնքի կողմից մատուցվող ծառայությունների դիմաց գանձվող վճարների դրույքաչափերը,
• որոշում է կայացնում համայնքային նշանակության փողոցների, պողոտաների, հրապարակների, զբոսայգիների, համայնքային ենթակայության կրթական, մշակութային և այլ հիմնարկների ու կազմակերպությունների անվանման և վերանվանման վերաբերյալ.
• իր որոշմամբ վավերացնում է Հայաստանի Հանրապետության և այլ պետությունների համայնքների հետ համագործակցելու մասին պայմանագրերը: Համայնքների գործունեությունը համակարգելու, ինչպես նաև ընդհանուր շահերը ներկայացնելու և պաշտպանելու նպատակով որոշում է կայացնում համայնքների հիմնադրած միություններին անդամակցելու և դրանց անդամության վճարները մուծելու մասին,
• որոշում է կայացնում համայնքի զինանշանի վերաբերյալ,
• համայնքի ղեկավարի ներկայացմամբ որոշում է ընդունում աշխատակազմի և բյուջետային հիմնարկների կանոնադրությունները, աշխատակիցների քանակը, հաստիքացուցակը և պաշտոնային դրույքաչափերը հաստատելու վերաբերյալ,
• Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված դեպքերում և կարգով որոշում է ընդունում համայնքի հողերի օգտագործման սխեմաները հաստատելու մասին,
• օրենսդրությամբ սահմանված կարգով տեղական ինքնակառավարման մարմինների սահմանադրական իրավունքները խախտող պետական մարմինների նորմատիվ ակտերի՝ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությանը համապատասխանության հարցերով կարող է դիմել Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական դատարան,
• քննարկում և որոշում է կայացնում համայնքում տեղական ինքնակառավարմանը բնակիչների մասնակցության կարգը հաստատելու վերաբերյալ.

Համայնքի ավագանին իրականացնում է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ և օրենքով սահմանված այլ լիազորություններ:

Պատրաստեց  Ավետիք ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԸ

Անկախ

Ընտանիքը. Երկշաքիլավորներ
Հայրենիքը. Հարավային Ամերիկայի արևադարձային հատվածը:
Սա անձրևային անտառներին հատուկ ծառ է և բնական պայմաններում հասնում է 25մ բարձրության, ծածկված է  ճյուղերի ծայրերին աճող սրածայր տերևներով: 1-2 մետր  երկարությամբ ցողունները հայտնվում են  անմիջապես   մուգ շագանակագույն  կեղևից` ծածկելով ծառի բունը և հիմնական ճյուղերը: Այդ երևույթը կոչվում է բնածաղկում (հունարեն` ծառի բուն և լատիներեն` ծաղիկ բառերից: Սա անմիջապես բնի և հաստ ճյուղերի վրա ծաղիկների, ապա նաև պտղի առաջացումն է բութագրում) և հատուկ է արևադարձային որոշ պտուղների, ինչպիսիք են ջեքֆրութը, կուպուասուն և ուրիշներ:

Զարմանալի տեսարան է.մոմանման ծաղիկներով կախված ցողուններ, որոնք ունեն վարդագույն և դեղնավուն երանգներ, քաղցր  բույր և որոնց վրա հավաքվում  են չղջիկները:

Նարնջագույն, կարմիր կամ վարդագույն հոտավետ մոմանման ծաղիկները աճում են ցողունին` կազմելով մինչև 3մ երկարությամբ վրձնանման ծաղկաբույլ: Այնուհետև ձևավորվում են 20սմ տրամագծով կլոր պտուղները, որոնք կախվում են երկար,  փայտացած ծաղկաբերների վրա:

Ծառի անգլիական անվանումը` Cannonball Tree է, որը թարգմանաբար նշանակում է “թնդանոթի արկերի ծառ”, ինչը ցույց է տալիս ծառի արտաքին տեսքը և պտուղների մեծությունը, ինչպես նաև ծառի տակ զբոսնելու վտանգը:  8-9 ամիս հասունանալուց  հետո նրանք ընկնում են և հաճախ գետնին կպնելուց կոտրվում են` բացելով տհաճ հոտով, սպիտակ, դոնդողանման մրգամիսը:Որոշ տվյալների համաձայն`  այդ պտուղները կարելի է ուտել, սակայն նաև կարծիք կա, որ դրանք ալերգիա են առաջացնում: Պտուղների ամուր կեղևից պատրաստում են տարբեր տնային պարագաներ:

Միշտ էլ հետաքրքիր է իմանալ, թե Ամերիկայի հայկական համայնքն ինչպես է դիտարկվում օտարների կողմից: Այդ պատկերն ավելի գրավիչ է դառնում, երբ գնահատականը տրվում է ամերիկացի դիվանագետի կողմից մի ներքին զեկույցում:

«Վիկիլիքսը»  մեծ թվով ամերիկյան կառավարական գաղտնի փաստաթղթեր է հրապարակել, այդ թվում` Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանատան հեռագրերն ուղղված Միացյալ Նահանգների պետդեպարտամենտին: Այդ զեկուցագրերից մեկը, 2009 թվականի նոյեմբերի 17-ի թվագրությամբ, դեսպան Մարի Յովանովիչի «գաղտնի» զեկույցն է, որն ընդգրկում է 2009 թվականի նրա շրջայցը` Լոս Անջելես, Բոստոն, Նյու Յորք և Վաշինգտոն քաղաքներ:

Ահա դեսպանի զեկույցի որոշ ուշագրավ հատվածներ` «Սփյուռքի համայնքների ներգրավման փորձը. Հայաստան» վերնագրով.

1. Հայ Առաքելական եկեղեցու թեմը «Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի իշխանության ներքո է», մինչդեռ Կիլիկիո Առաջնորդարանը «ճանաչում է Հայոց կաթողիկոսի իրավասությունը, որը գտնվում է Անթիլիասում, Լիբանան: Սա միայն վարչական նպատակներով է, սակայն, Կիլիկիո Առաջնորդարանը ճանաչում է Հայաստանի Էջմիածնի Կաթողիկոսի աստվածաբանական գերակայությունը: Կիլիկիո Առաջնորդարանը կապված է Հայ հեղափոխական դաշնակցության (ՀՅԴ)/դաշնակների հետ. այն հիմնադրվել է 1890 թվականին և կազմում է Ամերիկայի հայկական համայնքի երեք խոշորագույն հատվածներից մեկը և իր բնույթով պահպանողական է»: Զեկույցում բացատրվում է, որ «ՀՅԴ-ն/դաշնակները երկու նպատակ ունեն. 1915 թվականի հայերի ջարդերը Թուրքիայում որպես ցեղասպանություն ճանաչումը և արևելյան Թուրքիայում ավանդական հայկական տարածքների վերականգնումը»: Վստահաբար կարելի է ասել, որ Թուրքիայի կառավարությանը դուր չի գա, որ ամերիկյան դիվանագետը Թուրքիայի հատվածները ներկայացրել է որպես «ավանդական հայկական տարածքներ»: Բացի այդ, զեկույցում նշվում է, որ ՀՅԴ-ն «աջակցում է կանանց օժանդակ միությանը հայտնի որպես Հայ օգնության միություն (ՀՕՄ), ի լրումն երիտասարդական և մշակութային միություններին և ԱՄՆ-ում գործեղ խոշոր լրատվամիջոցներին, ներառյալ` թերթեր, ռադիո և հեռուստատեսություն»:

2. Զեկույցում ամերիկահայ կաթոլիկները ներկայացված են որպես «ամենափոքր կրոնական դավանություն…. Հայ կաթոլիկ եկեղեցին աջակցում է քիչ թվով դպրոցների և մանկատների, բայց գրեթե ոչ մի գործունեություն չի ծավալում Հայաստանում»:

3. «Հայ բողոքական համայնքը համարվում է ամենահին հայկական համայնքը Միացյալ Նահանգներում և այդ համայնքի անդամները շատ ակտիվ են իրենց` Ամերիկայի հայ ավետարանչական ընկերակցությամբ»:

4. «Հայկական բարեգործական ընդհանուր միությունը» (ՀԲԸՄ) հիմնադրվել է 1906 թվականին, երկրորդ խոշոր հատվածն է և ամենամեծ բարեգործական կազմակերպությունը հայկական համայնքում…. Նրանք կապված են Ռամկավար ազատական կուսակցության (ՌԱԿ) հետ, նաև հայտնի են որպես ռամկավարներ, որն ակտիվ է (բայց լուսանցքային) Հայաստանում, Սփյուռքի ամերիկյան համայնքում և Միջին Արևելքում, ինչպես Լիբանանում»:

5. «Հնչակները կամ Սոցիալ դեմոկրատ հնչակյան կուսակցությունը երրորդն է հայկական համայնքի քաղաքական կազմակերպությունների խմբում և ամենասակավաթիվը: Այն գործում է որպես քաղաքական ակումբ Կալիֆորնիայում և հրատարակում է շաբաթաթերթ»:

6. Զեկույցում թվարկվում են նաև «անկախ կազմակերպություններ, որոնք քաղաքական բնույթ չունեն», ինչպես Ամերիկայի հայկական համագումարը [ԱՀՀ], Լինսի հիմնադրամը, Գաֆեսչյան հիմնադրամը և Թուֆենկյան հիմանդրամը: Հետաքրքիր է, որ Ամերիկայի Հայ Դատի հանձնախումբը (ANCA) տեղադրված է այս կատեգորիայում, չնայած որ զեկույցն ընդունում է, որ Հայ Դատի հանձնախումբը «ընդհանուր առմամբ ճանաչվում է որպես դաշնակցականների լոբբիստական կազմակերպություն»:

7. Զեկույցը մարդասիրական խմբում ընդգրկել է Հայ օգնության ֆոնդը, «Հայաստան» համահայկական հիմադրամը, Հայաստանի մանուկների հիմնադրամը, Ջինիշյան հիմնադրամը, Հայկական ակնաբուժական ծրագիրը և Հայաստանի ծառատունկ ծրագիրը, սակայն չի նշում Միացյալ հայկական հիմնադրամի մասին, որը 700 միլիոն դոլարի մարդասիրական օգնություն է հասցրել Հայաստան 1988 թվականի երկրաշարժից ի վեր:

8. Դեսպան Յովանովիչը Հայաստանի սփյուռքի նախարարությունը և Ազգային մրցունակության հիմնադրամը ներկայացնում է որպես Հայաստանի կառավարության կողմից Սփյուռքի հետ կապ հաստատելու օրինակներ:

9. Զեկույցում հայկական Սփյուռքը քննադատվում է «Հայաստանում ժողովրդավարության, ընտրական բարեփոխումների և քաղաքացիական հասարակության զարգացմանը» չաջակցելու համար: Սակայն, այնտեղ նշվում է, որ ամերիկահայերը ֆինանսական օժանադակություն են ցուցաբերում երկու վերլուծական կենտրոնների՝ Ռազմավարական և ազգային հետազոտությունների հայկական կենտրոնին և Սիվիլիթաս հիմնադրամին:

Դեսպան Յովանովիչի զեկույցի առավել հետաքրքիր բաժինը վերաբերում է Հայ-թուրքական արձանագրություններին: Նա պնդում է, որ ամերիկահայ կազմակերպությունները «սևեռուն ուշադրություն են դարձնում Հայաստանի արտաքին քաղաքականության որոշումներին և արագորեն համախմբում են իրենց աջակիցներին ընդդեմ Հայաստանի կառավարության, եթե Սփյուռքի խմբերը գտնում են, որ կառավարությունը չի գործում Հայաստանի լավագույն շահերից ելնելով: Շատ խմբեր դեմ են հանդես եկել կառավարության տարածաշրջանային հաշտեցման ջանքերին, այն հիմնավորմամբ, որ նման հաշտեցումը չի ընդգրկում Լեռնային Ղարաբաղի եռացող հակամարտության լուծումը կամ ճանաչում, որ Օսմանյան կայսրությունն իրագործել է 1915 թվականի ցեղասպանությունը: Այլ կազմակերպություններ, ինչպիսիք են Ամերիկայի հայկական համագումարը և ՀԲԸՄ-ը, հրապարակայնորեն աջակցել են կառավարության քաղաքականությանը, ուղղված տարածաշրջանային համագործակցությանն ու Կովկասում Հայաստանի մեկուսացմանը վերջ դնելուն: 2009 թվականի սեպտեմբերին, ԱՀՀ-ը, ՀԲԸՄ-ը, Արևելյան և Արևմտյան թեմերի եկեղեցիները և ռամկավարները հանդես եկան հայտարարությամբ, որով աջակցում էին նախագահ Սարգսյանի` Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման արտաքին քաղաքականությանը»:

Չնայած դեսպանի զեկույցը պարունակում է հետաքրքրական տեղեկություններ, սակայն այն ճշգրիտ և համապարփակ ձևով չի բնութագրում ամերիկահայ համայնքի ողջ պատկերը:

Թարգմանությունը` Ռուզաննա Ավագյանի

«Կախովի» այգիներ, գեղեցիկ շատրվաններ: Այդպիսին էր ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանյանի երազանքը ներկայիս Կասկադ համալիրի առնչությամբ, որտեղ այսօր գտնվում է Գաֆեսճյան արվեստի կենտրոնը: Նա ցանկանում էր միմյանց կապել քաղաքի հյուսիսային և կենտրոնական հատվածները` քաղաքի պատմականորեն բնակելի և մշակութային կենտրոնները, ջրվեժների ու պարտեզների հսկայական կանաչ տարածքով, որը պետք է «գահավիժեր» քաղաքի ամենաբարձր բլուրներից մեկից: Սակայն  դա չիրագործվեց մինչև 1970-ականների վերջը: Այդ երազանքը կյանքի կոչեց Երևանի գլխավոր ճարտարապետ Ջիմ Թորոսյանը (շինարարությունը մեկնարկեց 1980-ականներին` խորհրդային իշխանության օրոք, բայց  դադարեցվեց 1988 թ. Հայաստանում տեղի ունեցած երկրաշարժի և 1991 թ. Խորհրդային Միության փլուզման հետևանքով): Թորոսյանի նախագիծը ներառում էր Թամանյանի նախնական նախագիծը, բայց և ուներ նոր գաղափարներ. մոնումենտալ արտաքին աստիճաններ, ներսի երկար շարժասանդուղքներով թունել, բակերի և բացօթյա պարտեզների բարդ ցանց և այլն: Ջերարդ Լ. Գաֆեսճյանը, համագործակցելով ՀՀ կառավարության և Երևանի քաղաքապետարանի հետ, 2002 թ. նախաձեռնեց Կասկադի վերականգնումը: Յոթ տարվա ընթացքում հուշահամալիրը հիմնովին վերանորոգվեց՝ վերածվելով արվեստի կենտրոնի:

Ներկայացնում ենք «Անկախի» բացառիկ հարցազրույցը  կենտրոնի գործադիր տնօրեն Վահագն Մարաբյանի հետ:

– Պարոն Մարաբյան, ո՞րն է «Գաֆէսճեան» արվեստի կենտրոնի առաքելությունը:

– 2009 թ. նոյեմբերին բացված ԳԱԿ-ի առաքելությունը ժամանակակից արվեստը ՀՀ-ում ցուցադրելն ու աշխարհին հայկական մշակույթի լավագույն նմուշները ներկայացնելն է: «Գաֆէսճեան» արվեստի կենտրոնի ցուցահանդեսները հիմնականում ներկայացնում են կենտրոնի հիմնադիր Ջերարդ Գաֆեսճյանի հարուստ հավաքածուն: Ավելի քան հինգ հազար նմուշ պարունակող այդ հավաքածուն հատկապես հարուստ է ժամանակակից գեղարվեստական ապակեգործության նմուշներով, որոնց մեջ առանձնանում են հանրահայտ չեխ քանդակագործներ Ստանիսլավ Լիբենսկու և Յարոսլավա Բրիխտովայի ստեղծագործությունները: Դրանք  հեղափոխեցին ապակու կիրառությունը` այն վերածելով գեղարվեստական նոր արտահայտչամիջոցի: Հավաքածուում ներկայացված են նաև անվանի արվեստագետներ Դեյլ Չիհուլիի, Բոհումիլ Էլիասի, Պավել Հլավայի, Յարոմիր Ռիբակի, Իվանա Շռամկովայի, Բերտիլ Վալիենի, Լինո Թալիապիետրայի, Մարկ Պեյզերի և Հիրոշի Յամանոյի աշխատանքները: Հավաքածուն ներառում է նաև գծանկարչության, գեղանկարչության և քանդակագործության ոլորտների անվանի արվեստագետների` Ֆերնանդո Բոտերոյի, Արշիլ Գորկու, Ջենիֆեր Բարթլեթի, Լին Չեդուիքի, Բարրի Ֆլանագանի, Ժաումե Պլենզայի և Ֆրանսուա Քսավիե Լալանի հանրահայտ ստեղծագործությունները:

–  Եվ արդարացնո՞ւմ է:

– Այո: Դրա ապացույցը մեր բազմաթիվ ցուցադրություններն են: Ունենում ենք նաև ժամանակավոր ցուցադրություններ և համագործակցում ենք մեր քույր թանգարանների հետ: Վերջերս համագործակցեցինք Հարություն Կալենցի թանգարանի հետ՝ մեր մոտ ցուցադրելով նրա հրաշալի աշխատանքները: Դրանից առաջ համագործակցել ենք Երևանի պատմության թանգարանի հետ. ցուցադրությունը կոչվում էր «Երևան. հայացք ապագայից»: Ցուցադրեցինք Սարյան, Բաշինջաղյան և այլն: Բացի այդ, «Գաֆէսճեան» արվեստի կենտրոնն առաջարկում է բացառիկ հնարավորություններ բիզնես հանդիպումների, գիտաժողովների, շնորհանդեսների, հյուրասիրությունների և այլ միջոցառումների կազմակերպման համար:

– Ինչպե՞ս կգնահատեք զբոսաշրջիկների այցելության թիվը վերջին տարիներին:

– Այցելությունները գնահատում ենք տարեկան 1 միլիոնից ոչ պակաս: Ամեն տարի շատ զբոսաշրջիկներ ենք ունենում, հատկապես` ամռանը: Եվ թիվն ավելանում է:

– Քանի՞ սրահ ունեք:

– Ինն են: Առաջին հարկում գտնվող առաջին պատկերասրահում ապակյա աշխատանքներ են ներկայացված: Դա փոփոխվող ցուցասրահ է, քանի որ ներկայացնում ենք ընտրված նմուշներ, որոշակի ժամանակ անց (մոտ 1 տարի) դրանք պահեստավորում ենք և նորն ենք ցուցադրում: Մուտքն անվճար է: Դրան հաջորդում է թանգարանի խանութը, որտեղ նմուշները և՛ ցուցադրվում, և՛ վաճառվում են: Երրորդ սրահը նվիրված է Գրիգոր Խանջյանի բացառիկ որմնանկարներին: Նա 8 տարի պատի վրա պատկերել է պատմական դեպքերը 250 ք.մ. մակերեսով այս ընդարձակ սրահում: Այն նախատեսված է նաև միջկառավարական հանդիպումների համար (օրինակ՝ տեղի է ունեցել Հավաքական անվտանգության գագաթնաժողովը և այլն): Մյուս հարթակում Սասունցի Դավթի սրահն է, և այդպես շարունակ: Բոլոր սրահներն էլ բացառիկ են, և դռները բաց են բոլորի համար ամեն օր, բացի երկուշաբթի օրերից: «Գաֆէսճեան ընտանիք հիմնադրամը» մեծ ներդրումներ է կատարել ոչ միայն այստեղ, այլև Հայոց ցեղասպանության թանգարանում և այլ ծրագրերում:

– Կազմակերպում եք նաև ֆիլմերի ցուցադրություններ: Դիտելու համար պետք է վճարե՞լ:

– Մեզ մոտ ցուցադրություններն ուղղորդվում են նաև կրթական ծրագրերով թե՛ երեխաների, թե՛ մեծահասակների համար: Տարիքային սահմանափակումներ չկան: Անդրադառնում ենք հայ և  համաշխարհային արվեստագետներին, մեծերին: Օրինակ՝ ներկայացրել ենք Սոս Սարգսյանի համազգային թատրոնը, Ջիմ Թորոսյանին, հանդիպում արվեստի հետ և այլն: Փորձում ենք դրանք զուգորդել մեր ցուցադրությունների հետ: Հրավիրվում են մասնագետներ, որոնք դասախոսություններ են կարդում, միաժամանակ ցուցադրվում են տեսանյութեր: Այդ դասախոսություններն անվճար են, սակայն պետք է նախապես գրանցվել: Նույն կրթական ծրագրերի շրջանակներում ընդգրկում ենք նաև կամավորների:

– Յուրաքանչյուր չորեքշաբթի կազմակերպվում են նաև դասական համերգներ: Դրանց մո՞ւտքն էլ է անվճար:

–  Համերգներն անվճար չեն, սակայն կամավորներն ունեն բազում առավելություններ:

– Ինչո՞վ են կամավորներն օգտակար լինում:

– Նրանց համար տարեկան վճարի զեղչեր են արվում, հատուկ միջոցառումների են հրավիրվում և այլն:

– Ի՞նչ ակտիվություն է ունեցել ԳԱԿ–ը 2011-2013 թթ.:

– Շատ ակտիվ ենք եղել: Իրականացրել ենք բազմաթիվ ծրագրեր, նորություններ, ցուցադրություններ, կրթական  ծրագրեր և այլ կարևոր միջոցառումներ, որոնք իրենց բազմազանությամբ տարբերվել են նախորդից:

– Ի՞նչ դժվարությունների եք հանդիպում ամենօրյա աշխատանքում:

– Ծայրահեղ հետաքրքիր և հաճելի աշխատանք է սա: Հախուռն է, բազմապրոֆիլ, որ նաև պահանջում է մեծ ջանքեր: Երբ տեսնում ես վերջնարդյունքը, մեծ բավականություն ես ստանում, ու ցանկացած հոգնածություն անցնում է:

– 2014 թ. համար ի՞նչ ծրագրեր ունեք:

– Անցած երկու շաբաթվա ընթացքում երկու մեծ ցուցադրություն ունեցանք. մեկը «Բնության հրաշքները» ցուցադրությունն էր, որը բնական հանքաքարերով, թանկարժեք, կիսաթանկարժեք քարերով էր հագեցած, մյուսը «Դագարգյու» հավերով ցուցադրությունն էր: Դրանք  կցուցադրվեն մինչև 2013 թ. վերջը: 2014-ին էլ ենք հանդես գալու անակնկալներով, բայց անակնկալը անակնկալ չի լինի, եթե հիմա այդ մասին խոսեմ:

 Հարցազրույցը` Ելենա ՉՈԲԱՆՅԱՆԻ

 Անկախ

Ավիացիոն ոլորտի ազատականացումը վերջին շրջանում դարձավ հանրությանը հետաքրքրող   գերխնդիր: Թերթի նախորդ համարում ևս անդրադարձ է արվել «բաց երկնքի քաղաքականությանը»: Այն բոլոր տնտեսական ցուցանիշները, որոնք մեջբերվում են կառավարության ներկայացուցիչների կողմից, թերևս առիթ են տալիս մտածելու, որ հայ ավիացիոն ոլորտի բարեփոխման արդյունքում շահելու է թե՛ սովորական ուղևորը, թե՛ պետությունը:

Երկար ժամանակ բանակցություններ էին ընթանում ՀՀ կառավարության ներսում` հասկանալու համար` մեզ պե՞տք է արդյոք ազգային փոխադրող, թե ոչ: Վերջապես քննարկումներն ավարտվեցին ի շահ հանրության: Այսինքն` շուկայի ազատականացման արդյունքում սպասվում են մի շարք փոփոխություններ: Եթե նախկինում խնդիր էին չվերթների և երթուղիների սակավությունն ու օդային հաղորդակցության սահմանափակումը, ավիատոմսերն էին թանկ, թանկ էր նաև օդանավակայանի կողմից մատուցվող ծառայությունների թիվը, իսկ ուղևորներից շատերը դեպի Եվրոպա ուղևորվելու համար ավիատոմս էին ձեռք բերում հարևան Վրաստանից, ապա ՀՀ Ազգային մրցունակության հիմնադրամի տնօրեն Արման Խաչատուրյանը վստահեցնում է, որ նման խնդիրների ուղևորներն այլևս չեն բախվի: Նշենք, որ ՀՀ կառավարությունը ամիսներ առաջ հանաձայնագիր է կնքել հիմնադրամի և «McKisney» միջազգային խորհրդատվական ընկերության հետ` իրականացնելու ավիացիոն ոլորտին ուղղված բավական լուրջ մի ծրագիր:

Արման Խաչատուրյանը հիշեցնում է, թե նախկինում ինչպես էր աշխատում քաղավիացիան և սահմանափակ գործառույթներ իրականացնում: Ավիափոխադրումներ իրականացնելու համար կնքվում էին միջկառավարական համաձայնագրեր համապատասխան պետությունների հետ, որոնք, սակայն, չէին գործում: Այդ համաձայնագրերով սահմանվում էին երթուղիներ, նշանակվում էին համապատասխան ավիաուղիներ այդ չվերթներն իրականացնելու համար, սահմանվում էին ինքնաթիռների չվերթների հաճախականությունը և այլն: Այսինքն` քաղավիացիայի կողմից կիրառվում էին սահմանափակումներ երթուղիների շահագործման ուղղությամբ: Բոլոր միջկառավարական համաձայնագրերի մեջ ամրագրված են այն դրույթները, որոնց համաձայն` կողմերը պատրաստակամ են արդարացի և հավասար հնարավորություններ ապահովելու իրենց շահագործողների համար:

Սակայն, ըստ բանախոսի, հարց է ծագում, թե ինչպես կարող էր Հայաստանը փոխադրողների համար ապահովել նման պայմաններ, երբ երկրի ներսում չկար ազգային կամ ներքին փոխադրող: Տեսականորեն չէին կիրառվում կնքված համաձայնագրերը, և սահմանափակվում էր օդային կապակցվածությունը:

«Բաց երկնքի» քաղաքականության պարագայում արտերկրյա ավիաընկերությունների և փոխադրողների համար իսպառ վերացվում են բոլոր սահմանափակումները: Այսինքն` ստեղծվելու է ազատ կարգավորվող միջավայր, և որակավորում ունեցող բոլոր ընկերությունները չվերթներ են իրականացնելու իրենց կողմից սահմանված ժամերին և իրենց նախընտրած պարբերականությամբ: Ամբողջովին ազատականացվելու է այս ոլորտը թե՛ ներքին, թե՛ միջազգային ավիափոխադրող ընկերությունների համար»,- նշում է ՀԱՄՀ-ի տնօրենը:

Տարանջատվելու են նաև ոլորտում քաղաքականություն մշակող և այն իրականացնող մարմինների լիազորությունները: Մինչդեռ քաղաքականության մշակումը, իրականացումը և տեխնիկական վերահսկողությունը վերապահված էր միայն քաղավիացիայի վարչությանը: Այսինքն` քաղավիացիայի ոլորտում բոլոր գործառույթները կենտրոնացված էին մեկ կառույցի ներքո: Ուստի կառուցվածքային բարեփոխումներ են նախատեսվում նաև այս դաշտում:  «Անհրաժեշտ է ստեղծել պարզ, թափանցիկ և կարգավորված  բիզնես միջավայր և այնպիսի կարգավորիչ մարմին, որը կիրառի թափանցիկ գործիքներ դաշտի գործունեության համար: Այս գործոնը հնարավորություն կտա բոլոր որակավորված ընկերություններին հստակ պլանավորելու իրենց գործառույթները ավիափոխադրումների շուկայում»:

Նշենք, որ  «McKisney»-ին ավիացիոն ոլորտում գործող համաշխարհային հեղինակություն ունեցող ամենախոշոր ընկերություններից է, և ծրագրի իրականացման փուլում ընդգրկված են եղել աշխարհի 15 լավագույն փորձագետներ: Այն բավական խորը և համապարփակ ծրագիր է և պահանջում է խորհրդատուների լայն շրջանակ և տարբեր մասնագետների ընդգրկվածություն: Ծրագիրը միտված է նաև երկրի տնտեսության զարգացմանը, և Ա. Խաչաատուրյանը վստահեցնում է, որ մրցունակության պարագայում որոշ ուղղություններով ավիատոմսերի սակագները գուցե  նվազեն նույնիսկ մինչև 50 տոկոսով:

Կարևոր է նաև սպասարկման աշխարհագրությունը: «Մենք գիտենք, որ Հայաստանը սահմանափակ երթուղիներով է կապակցված արտաքին աշխարհի հետ, և ուղևորների համար այս գործոնը լուրջ խնդիր է:  Շատ կարևոր  է միաժամանակ և՛ հարմարավետության և՛ սպասարկման աշխարհագրության բարելավումը: Ծրագրով նախատեսված է ունենալ ոչ միայն ցանցային փոխադրողներ, այլև բյուջետային ավիաընկերություններ, որոնք մատուցում են բարձրակարգ ծառայություններ առավել մրցունակ գներով», – հավելեց Ա. Խաչատուրյանը:

Փաստորեն, բիզնես որոշումները կայացնելու են հենց գործող ընկերությունները, և պետությունը անհիմն սահմանափակումներ չի կիրառելու: Ազատականացման առանցքն այն է, որ պետությունը չի միջամտելու բիզնես գործառույթների և բիզնես որոշումների կայացմանը, այլ միայն կարգավորելու է բիզնես միջավայրը:

Բարեփոխումներն արդեն մեկնարկել են: Ավիաընկերությունների գործունեության պլանավորման և հստակեցման համար անհրաժեշտ է մոտ 6 ամիս, որպեսզի այդ ժամանակահատվածում կարողանան սպասարկել նոր երթուղիներ և լուծել բոլոր տեխնիկական խնդիրները: Առաջիկա ամիսներին միայն պարզ կդառնան այն ընկերությունների անունները, որոնք ցանկություն են հայտնել համագործակցել մեր ավիացիոն ոլորտի հետ:

«Նրանց մուտքից անմիջապես հետո ուղևորներն անմիջապես կզգան էական բարելավումներ թե՛ աշխարհագրության ընդլայնման, թե՛ սակագների էժանացման, թե՛ որակյալ ծառայությունների և թե՛ չվերթների գրաֆիկային հարմարավետության տեսանկյունից»:

Ի՞նչ չափորոշիչներով են մուտք գործող ընկերությունները լիցենզավորվելու: Ա. Խաչատուրյանն ասում է, որ կառավարությունը  խրախուսելու է անխտիր բոլորի մուտքը: Եթե տվյալ ընկերությունները լինեն  միջազգայնորեն ճանաչված և լիցենզավորված իրենց ավիացիոն իշխանությունների կողմից, ապա շուկան բաց կլինի բոլորի համար: «Հայաստանը բաց է լինելու ավիացիոն բիզնեսի համար, և մենք խրախուսելու ենք բոլոր հետաքրքրված և որակավորված ընկերությունների մուտքը: Շուկան ամբողջովին ազատականացված է նաև տեղական փոխադրողների համար, սակայն գործելու են հստակ չափորոշիչներ: Եթե նախկինում խոսվում էր երեք ավիաընկերության մասին, ապա այժմ այդ որոշումն ուժի մեջ չէ, դաշտում կարող են գործել անսահամանափակ տեղական փոխադրողներ»:

Մինչ այս ավիափոխադրող ընկերությունները շատ էին դժգոհում «Զվարթնոց» օդանավակայանի կողմից մատուցվող ծառայությունների թանկ գներից, ինչն էլ հանգեցնում էր ավիատոմսերի ինքնարժեքի բարձրացման: Մրցունակության հիմնադրամի տնօրենը նշում է, որ իրենք իսկապես գնահատել են օդանավակայանի կողմից մատուցվող ծառայությունների բոլոր սակագները, որոնք 10-20 տոկոսով բարձր են շատ երկրների համեմատ: Ըստ նրա` ծրագրի արդյունքում վերանայվելու են նաև գործող սակագները: Նա համոզված է, որ չվերթների ավելացման և օդանավակայանի ծանրաբեռնվածության արդյունքում հնարավոր է, որ ծառայության գները ևս նվազեն: Իսկ թե ուղևորները ոլորտում երբ շոշափելի կզգան էական բարելավումներ, Ա. Խաչատուրյանն ասում է` մի քանի ամսից:

Լ.Ն

Անկախ

Լոռու մարզում գտնվող այս փոքրիկ քաղաքն իրավամբ կարելի է համարել Հայաստանի հյուսիսային դարպասները, քանզի Ախթալան ամենահյուսիսային քաղաքային բնակավայրն է: Ախթալայում ընդամենը 3000 մարդ է ապրում, բայց քաղաքն աշխարհին շատ բաներով է հայտնի:

Ախթալայում է գտնվում Կովկասի ամենահին գործարանը` լեռնահարստացման կոմբինատը, որ ստեղծվել է 1763 թ.: Ախթալայի պղնձի արտադրությունը հազարամյակների պատմություն ունի: Այդ է վկայում նաև քաղաքի միջնադարյան անունը` Պղնձահանք: Համաձայն մի ավանդույթի` մ.թ.ա. II դարում Ախթալա է այցելում հայոց Արտաշես Ա Աշխարհակալ արքան և մտնում է պղնձի քուրաներ, որպեսզի տեսնի աշխատող վարպետների գործը: Վարպետներից մեկը, տեսնելով արքայի ձեռքի գեղեցիկ մատանին, քուրայից պղնձի հալած շիթ է բարձրացնում, օդում կլոր շրջան գծում և ստանում արքայի մատանու նման մի մատանի: Հիացած թագավորն իր մատանին նվիրում է հմուտ վարպետին:

Դեռևս XIX դարի վերջին Ախթալայում պեղումներ կատարեց ֆրանսիացի լեռնային ինժեներ Ժակ դը Մորգանը, որ այստեղ պեղեց շուրջ 210 քարարկղային դամբարաններ և նրանցում հայտնաբերեց պղնձեդարյան քաղաքակրթության նմուշներ` զենքեր, զարդեր, կենցաղային իրեր:

Առհասարակ, Ախթալայի տարածքում մարդը բնակվել է հազարամյակներ առաջ: Դրա վկայություններն են Ախթալայի տարածքում հայտնաբերված և Լոռու մարզում միակ ժայռապատկերները, որոնք թվագրվում են մ.թ.ա. մոտ III հազարամյակով:

Ախթալայի պղնձով են պատրաստված Ամերիկայի Ազատության արձանը, որ ֆրանսիացիները նվիրեցին ամերիկյան ժողովրդին, Վենետիկի Սուրբ Մարկոսի տաճարի ճակատի չորս ձիերի քանդակը. այն առաջին դարում հայոց Տրդատ Ա թագավորն է նվիրել Հռոմի Ներոն կայսրին:

Բացի այդ, այսօր ախթալացիները հավատում են, որ իրենց համաքաղաքացին է եղել Ֆրանսիայի մարշալ և նախագահ դը Գոլը, քանզի 1880-ականներին նման ազգանունով հանքային ինժեներ է աշխատել Ախթալայում: Տեղացիները համոզված են, որ նա էլ եղել է Ֆրանսիայի ապագա նախագահի հայրը:

Ախթալան նաև Հայաստանի ամենաբազմամարդ բնակավայրն է. այստեղ ժամանակին 18 ազգերի ներկայացուցիչներ են բնակվել: Ախթալա-Պղնձահանքը միջնադարում բազմամարդ բնակավայր էր. դրա վկայությունն են քաղաքի տարածքում պահպանված չորս ամրոցները: XV դարում տարածքում հայտնի էր նաև Վարդաշեն գյուղը:

Սակայն միջնադարյան ծաղկուն այս բնակավայրը ավերակների կույտի վերածվեց 1386 թ. Լենկ-Թեմուրի հորդաների կողմից, երբ նրանք գրավեցին քաղաքը և սրակոտոր արեցին բնակչությանը:

Ախթալա անվան ծագման տարբերակներից մեկն էլ դրա հետ է կապված. ախտալի` ախտով լեցուն, քանզի Թեմուրի զորքի հեռանալուց հետո բնակավայրն իսկապես ավերակների կույտ է հիշեցրել:

Այս ամենի հետ Ախթալայի այցեքարտը  Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին է:

Ախթալայի եկեղեցին 1188 թ. կառուցել է Լոռու Կյուրիկյան Կյուրիկե Գ արքայի կուսակրոն դուստրը` Մարիամը և այդ մասին խաչքարի վրա թողել է հետևյալ արձանագրությունը.

«Ես, Մարիամ, դուստր Կիւրիկէի, կառուցեցի զՊղնձահանացս հողհատի սուրբ Աստվածածինս, որ երկրպագենք: Յաղաւթս յիշեցեք, թւին ՈԼԷ էր»:

Եկեղեցին կառուցված է թերակղզու ձև ունեցող բարձր սարավանդի վրա, ուր տեղակայված է Ախթալայի X դարում կառուցված ամրոցը: Ամրոցի կառուցումը վերագրվում է Լոռու Դավիթ Ա Անհողին թագավորին: Այս ամրոցը ՀՀ տարածքում ամբողջական պահպանված եզակի ամրոցներից է` իր եռաշարք պարիսպներով, բուրգերով, աշտարակներով: Ամրոցի տարածքում է գտնվում նաև Հայաստանում պահպանված եզակի մի շինություն` Իվանե և Ավագ Զաքարյանների երկհարկանի պալատը, որը, իրավամբ, Հայաստանի տարածքում պահպանված միակ արքայական պալատն է: Ամրոցում` պալատի դիմաց, պահպանվել է նաև բաղնիքը, որի պատերը ծեփապատ են, երևում են կավե և երկաթե խողովակները:

Ախթալայի ամրոցը` որպես պաշտպանական կառույց, գործել է մինչև XVIII դարը: Այն ավերվեց 1782 թ. Ավարիայի Օմար խանի ձեռքով, ապա գրավվեց և վերջնականապես ավերվեց 1795 թ. պարսից Աղա Մուհամմեդ խանի կողմից:

Ախթալան Կյուրիկյան թագավորների դրամահատարանն էր: Այստեղ է հատվել Հայաստանի տարածքում միակ հայատառ դրամը, որ պատկանում է Լոռու Կյուրիկե Բ արքային: Հետագայում` Լոռու թագավորության անկումից հետո, Ախթալան դարձավ վրաց Բագրատունի թագավորների դրամահատարանը: Այն գտնվում է հենց ամրոցի և եկեղեցու տարածքում, իսկ գանձարանը` եկեղեցուց ոչ հեռու գտնվող Լենկ-Թեմուրի բերդ կոչված անառիկ ամրոցում:

Սբ. Աստվածածին եկեղեցին առանձնանում է իր գեղեցիկ, վեհ տեսքով: Այն կենտրոնագմբեթ կառույց է: Եկեղեցու շենքը զարդարում են վիթխարի մոնումենտալ խաչերը, որոնք ամենամեծն են Հայաստանի տարածքում: Եկեղեցին եզակի է իր որմնանկարներով: Այստեղ են գտնվում Հայաստանում մոնումենտալ որմնանկարչության ամենամեծ կտորները` շուրջ 960 քմ, որոնք թվագրվում են XIII դարով: 1216 թ. Ախթալայի եկեղեցում է պահպանվել Նորավանքի աստվածընկալ սուրբ խաչը, որ շատ վեճերի ու երկպառակությունների տեղիք է տվել:

Իվանե Զաքարյանի կողմից Ախթալայի եկեղեցու ձեռքբերումից հետո այն վերածվեց քաղկեդոնական տաճարի: Ախթալան դարձավ եպիսկոպոսանիստ և համարվում էր Հայաստանում քաղկեդոնականության կենտրոնը: Այստեղ է գործել միջնադարյան հայ նշանավոր քերական և թարգմանիչ Սիմեոն Պղնձահանեցին, որի աշխատություններն այժմ էլ պահպանվում են մատենադարանում: Այստեղ են ամփոփված Իվանե և Ավագ Զաքարյանների աճյունները: Ախթալայի եկեղեցին ունի իր ուխտի օրը: Ամեն տարի սեպտեմբերի 20-ին այստեղ հազարավոր ուխտավորներ են հավաքվում աշխարհի տարբեր անկյուններից:

Ախթալայում են նկարահանվել Ս. Փարաջանովի «Նռան գույնը» ֆիլմի մի քանի հատվածներ:

Ախթալան Հայաստանի միակ բնակավայրն է, որտեղ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի զոհերի հուշարձան չկա: Քաղաքի բնակիչներից քչերն են մասնակցել պատերազմին, քանզի բնակչության հիմնական մասը աշխատել է կա՛մ Ախթալայի հանքերում, կա՛մ երկաթգծում:

Ախթալայում ամեն տարի սեպտեմբեր ամսին անց է կացվում ավանդական խորովածի փառատոնը:

Վահե Անթանեսյան

Անկախ

«Եղեգան փող». այսպես է կոչվում դպրոցական ամսագիրը, որն արդեն պատրաստ է հրատարակության  և  մի  քանի օրից  կներկայացվի Երևանի Ռաֆայել Իշխանյանի անվան թիվ 153 դպրոցի աշակերտների ու ծնողների դատին:

Ամսագիրը  հրատարակվում է դպրոցի մանկավարժական կազմի և աշակերտական խորհրդի անդամների ջանքերով:  Դպրոցի մասնագիտացված կրթական աջակցությունների գծով տնօրենի տեղակալ, ամսագրի  խմբագիր  Անահիտ Դուրգարյանն ասում է, որ նյութերի հեղինակները դպրոցի աշակերտներն են, որոնց, բնականաբար, օգնում են հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչները. «Երբ երեխային արժևորում ես,  համարձակություն ես ներշնչում, շատ ավելի լավ է աշխատում: Երբեք չենք ասում` ընդունակ չես, չես կարող: Երեխաներն էլ իրար մեջ մրցում են, թե ով ավելի լավ նյութ կգրի, որպեսզի իր նյութը հայտնվի թերթում»:

Դպրոցի տնօրեն Անուշ Սարգսյանն ասում է, որ թերթի հրատարակումով նախ և առաջ նպատակ ունեն դպրոցական անցուդարձից տեղյակ պահել թե աշակերտներին, թե ծնողներին: Այդ իսկ պատճառով  թերթի համար ընտրել են «Եղեգան փող» անվանումը, քանի որ այն դպրոցի կյանքն է լուսաբանում, «դպրոցի եղեգան փողն է»:

Նախկինում դպրոցը թերթ հրատարակելու փորձ ունեցել է: Ըստ այդմ, Սարգսյանն ասում է, որ պահանջարկը մեծ է, ծնողներից յուրաքանչյուրը ցանկանում է ժամանակին տեղեկանալ, թե ինչ է կատարվում դպրոցում, որտեղ իր երեխան է սովորում: Պարզապես աշակերտների թվաքանակով թերթը տպելը ծախսատար է, ուստի կտպեն այնքան, որքան դպրոցի միջոցները կբավարարեն: Հույս ունեն, որ «Եղեգան փողը» լույս կընծայվի երկու ամիսը մեկ, չնայած ասելիքը շատ է, և ամեն ինչ լուսաբանելու համար շաբաթական պարբերականությունը հազիվ բավարարեր:

Թերթն ունի մի քանի բաժիններ, որոնք կոչված են թե՛ կրթելու ընթերցողին, թե՛ տեղեկացնելու դպրոցի կյանքից:

Խորագրերից մեկը երեխաներին տեղեկացնելու է, թե դպրոցին հարակից փողոցներն ում անունով են կոչված, երբվանից և ինչու, նաև ներկայացնելու է անվանակրի վաստակը, կենսագրությունը:

Անահիտ Դուրգարյանն ասում է, որ նման միտք առաջացել է, երբ աշակերտներից մեկը չի իմացել, թե իր բնակության փողոցն ում անունով է: «Երեխան պիտի իմանա գոնե իր բնակավայրի կենսագրությունը:  Այս խորագրով  երեխայի մեջ ձևավորվելու է հետաքրքրասիրություն, որը  փողոցից անցնելու է մեկ այլ ոլորտ, օրինակ` երաժշտություն լսելիս էլ պիտի փորձի հասկանալ, թե ով է հեղինակը, որ գործն է հնչում, ինչ բովանդակություն ունի: Այսինքն` սրանով փորձում ենք այդ անտարբերության քողը երեխայից մի կողմ  տանել»,- ասում է Անուշ Սարգսյանը:

Հաջորդ խորագիրը կոչվում է «Մեր թոթովանքները»: Այստեղ զետեղվում են դպրոցի շնորհաշատ աշակերտների ստեղծագործությունները` բանաստեղծություններ, արձակ գործեր, անգամ կտավների լուսանկարներ: Սարգսյանի խոսքով` խորագրի անվանումը  պատահական չէ. ներկայացվածը երեխաների առաջին քայլերն են, թոթովանքներն արվեստի ոլորտում. «Ստեղծագործող երեխային գոնե խթան պիտի տանք,  ուշադրության կենտրոնում պահենք, որպեսզի երեխան հասկանա, որ իր աշխատանքը նկատել ու գնահատել են»:

Ամսագրում  տեղ է հատկացված նաև տարբեր մրցույթներում դպրոցի աշակերտների արձանագրած հաջողությունները լուսաբանելուն: Առաջիկա համարում, օրինակ, կներկայացվեն դպրոցի  կարատեի երեք չեմպիոնները, որոնք վերջերս են մրցանակի արժանացել տարբեր տարիքային խմբերում:

«Չեմպիոնների դպրոց ենք առանց սպորտդահլիճի»,- արձանագրում է Սարգսյանը:

Թերթի առանցքային նպատակներից է լինելու  Ռաֆայել Իշխանյան անձի, քաղաքացու ճանաչումը. « Երեխան պիտի իմանա, թե ում անվան դպրոցում է սովորում, ինչու է դպրոցն անվանակոչվել Ռաֆայել Իշխանյանի անունով, ի վերջո,  սովորի, որպեսզի անցյալի բազմաթիվ սխալները չկրկնի, ապագան պիտի լինի սխալների ուղղման, դաս քաղելու ապագա»:

Թերթի առաջին համարում կներկայացվի Իշխանյանի կենսագրությունը,  նաև տարվա կտրվածքով Իշխանյանին նվիրված միջոցառումների ծրագիրը: Ըստ այդմ, տարրական դասարաններում աշակերտները վայելչագրության տետրերում կարտագրեն Ռաֆայել Իշխանյանի մտքերը, որոնք թևավոր խոսքերի են վերածվել` վայելչագրության մրցույթի նյութ դառնալով: Սարգսյանն ասում է, որ այսպիսով երեխաները, մի կողմից,  Իշխանյան են սովորում, մյուս կողմից` վայելուչ գրելու արվեստին են տիրապետում:

Միջին դասարաններում շեշտը կդրվի ուղղագրության ուսուցման վրա, ինչի համար կկիրառվի Ռաֆայել Իշխանյանի «600 բառ» գրքույկը: Մի քանի դասարանների կհանձնարարվի սերտել որևէ բաժին, ապա ուղղագրությունից կմրցեն միմյանց հետ, որից հետո նաև կհանձնարարվի բառերի բացատրությունը ներկայացնել  հոմանիշներով: «Այսպես խաղը վերածվում է գիտելիքների բազայի հարստացման մի յուրատեսակ մեթոդի»:

Նախատեսվում է նաև Ռաֆայել Իշխանյանի «Պատկերազարդ  պատմություն հայոց» նոր հրատարակված  գրքի շնորհանդես-միջոցառում իրականացնել  դպրոցում, որտեղ գրքից վերցված պատմական դրվագները  կներկայացվեն թատերականացված ձևով:

Իսկ Իշխանյանի ծննդյանը նախորդող շաբաթվա ընթացքում  դասղեկական ժամերը կանցկացվեն Իշխանյանի անվան սենյակում, որտեղ աշակերտները ևս մեկ անգամ կկարողանան մոտիկից ծանոթանալ նրա  վաստակին ու գաղափարներին:

Ամսագրի խորագրերից մեկն էլ լուսաբանում է դպրոցի համագործակցությունը ծնողների հետ: Այս տարվա սեպտեմբերին աշակերտական խորհուրդն առաջարկել  և մանկավարժական խորհուրդն էլ հավանության է արժանացրել դասղեկական ժամերին որոշակի պարբերականությամբ տարբեր մասնագիտությունների տեր ծնողների հրավիրելը, որպեսզի դասաժամը նրանք վարեն: Ծնողներն աշակերտներին են ներկայացնում իրենց մասնագիտության յուրահատկությունները, խորհուրդներ տալիս ոլորտով հետաքրքրվողներին:  Նախաձեռնությանը միացել է նաև դպրոցի հոգեբանը, որ տարբեր թեմաներով քննարկումներ է կազմակերպում դպրոցականների հետ:

«Սա  խթան է մասնագիտական կողմնորոշման համար, որովհետև հիմնական դպրոցի առաքելությունն է նաև աշակերտի մասնագիտական կողմնորոշումը, քանի որ երեխան ավագ դպրոց գնալիս արդեն  պիտի կողմնորոշված լինի, թե  որ մասնագիտացված խումբը պիտի գնա և ինչ ոլորտ է նախընտրում: Ահա սա երեխաներին կողմնորոշելու ձևերից մեկն է»,- ասում է Սարգսյանը` հավելելով, որ սա նաև ամրապնդում է ծնող-դպրոց կապը:

Ամսագրի վերջին էջը հատկացված է վիկտորինային: Այստեղ ներառված են հարցեր, որոնց պատասխաններն աշակերտները կարող են գտնել «Պատկերազարդ պատմություն հայոց» գրքում: Առաջիկա համարում, օրինակ` աշակերտից կպահանջվի իմանալ, թե որն է հայերի մարդաբանական տեսակը, ինչ առանձնահատկություններ ունի, ինչպես էին հայկական լեռնաշխարհն անվանում Միջագետքի հին բնակիչները` աքքադացիները, Արտաշեսյան արքայատոհմի որ թագավորն էր, որ գլուխ չխոնարհեց Կլեոպատրայի առջև և գլխատվեց, ով է Տիգրան  Մեծին կնքել Արքայից արքա տիտղոսով և այլն:

Հայկուհի Բարսեղյան

Անկախ

Նախորդ համարում «Անկախն» անդրադարձել է, թե Հայաստանում խորհրդարանական ու արտախորհրդարանական փոքրիշատե հայտնի ու հեղինակավոր կուսակցություններն ինչ միջոցներ են ունեցել 2012 թ.: Այժմ նայենք, թե որ կուսակցությունն իր ունեցած միջոցներն ինչպես է ծախսել, ինչ գործունեության համար, ինչ ուղղություններով և այլն:

 Կուսակցությունների ճնշող մեծամասնությունը փող չունի, որ ծախսի

Այսիպիսով, ՀՀԿ-ն 2012 թ., ըստ հայտարարագրած միջոցների ու ծախսերի, ունեցել է 442 մլն 11 հազար դրամ հայտարարագրված ֆինանսական միջոցներ: Այս գումարներից կուսակցությունը վճարել է 150 մլն 572 հազար դրամ ֆիզիկական անձանց`աշխատավարձերի, չօգտագործված արձակուրդների փոխհատուցման և նպաստների տեսքով, 40 մլն 204 հազար դրամ սոցվճարումներ է կատարել, 4 մլն 840 հազար դրամ տարածքի վարձակալության համար է վճարել, 21 մլն 995 հազար դրամ ծախսել է կոմունալ վճարումների, 13 մլն 101 հազար դրամ` հարկեր-տուրքերի համար: Եվս 1 մլն 5 հազար դրամ ՀՀԿ-ն ծախսել է գույք ձեռք բերելու համար և 122 մլն 327 հազար դրամ` ներկայացուցչական ու անհատույց տրված ակտիվների համար: Ընդհանուր առմամբ կուսակցության ծախսերը կազմել են 354 մլն 44 հազար դրամ: Այսինքն` կուսակցության ամենամեծ հայտարարագրված ծախսերն ուղղված են եղել աշխատավարձերի ու արձակուրդների փոխհատուցմանը և ներկայացուցչական ու անհատույց ակտիվներին:

ԲՀԿ-ն 2012 թ. համար հայտարարագրել է 58 մլն 106 հազար դրամ դրամական մուտքեր: Կուսակցությունը աշխատավարձերի, ծառայությունների մատուցման վճարումների համար ծախսել է 1 մլն 892 հազար դրամ, 564 հազար դրամ սոցիալական վճարումներ է կատարել, 2 անգամ 10-ական մլն և մեկ անգամ 150 հազար  դրամով դահլիճ է վարձակալել, 4000 դրամ պետտուրք է մուծել, 40 հազար դրամ ծախսել է «Էկոնոմիկա» հանդեսի ձեռքբերման համար, 2 մլն 500 հազար դրամ` վկայականներ ձեռք բերելու և 7 մլն 286 հազար դրամ` համակարգչային տեխնիկա ձեռք բերելու համար: Կուսակցությունը 286 հազար դրամ ծախսել է հայտարարություններ հրապարակելու համար, 700 հազար` ինտերնետ կայք պատրաստելու, 218 հազար դրամ` ինտերնետի վճարումների ու էլի մի քիչ գումար` այլ մանր-մունր ծախսերի համար: Հայտարարագրված համեմատաբար խոշոր ծախսերից է 15 մլն դրամը` ընտրությունների մասնակցելու նպատակով օրենքով թույլատրված հիմնադրամի հաշվի համալրումը: Ընդհանուր առմամբ կուսակցությունը 2012 թ. ծախսել է 49 մլն 173 հազար դրամ գումար:

ՕԵԿ-ը, ըստ լրացված հայտարարագրի, 2012 թ. ունեցել է 16 մլն 710 հազար 900 դրամ: Կուսակցությունը ծախսել է 15 մլն 719 հազար 600 դրամ, որից աշխատավարձերի համար վճարել է 1 մլն 125 հազար 600 դրամ, կոմունալ վճարների և վարձակալության համար` 9 մլն 383 հազար դրամ, գործուղումների ու տրանսպորտային ծախսերի համար` 1 մլն 192 հազար դրամ և ևս 718 հազար դրամ` հարկերի, տուրքերի համար: 3 մլն 301 հազար դրամ էլ այլ ծախսեր է ունեցել:

ՀՅԴ-ն 2012 թ. ունեցել է 58 մլն 840 հազար 900 դրամ: Կուսակցության ծախսերը կազմել են 59 մլն 634 հազար 900 դրամ: Կուսակցությունը 14 մլն 958 հազար դրամ ծախսել է աշխատավարձերի համար, 3 մլն 887 հազար դրամ` սոցիալական վճարների ու կենսաթոշակների, 3 մլն 617 հազար դրամ` գույքի վարձակալության և մոտ 9 մլն 600 հազար դրամ` կոմունալ վճարումների համար: Կուսակցությունը նաև 2 մլն 700 հազար դրամի հարկեր-տուրքեր է մուծել: 9 մլն 816 հազար դրամ կուսակցությունը ծախսել է գործուղումների վրա, 11 մլն 897 հազար դրամ` ԱԺ ընտրությունների քարոզարշավի, 2 մլն 100 հազարի ամսագիր է տպել, 490 հազար դրամով կայք է պատրաստել, մոտ 200 հազար դրամի թերթ է բաժանորդագրվել և այլ մանր ծախսեր: Կուսակցության ընդհանուր ծախսերը կազմել են 59 մլն 634 հազար դրամ:

ՀԱԿ կուսակցության հայտարարագրած ընդհանուր դրամական միջոցները կազմել են 5 մլն 259 հազար 700 դրամ: Կուսակցությունն աշխատավարձեր ու այս կարգի այլ ծախսեր չի ունեցել, սոցիալական կամ գույքի վարձակալության վճարումներ չի արել, 941 հազար դրամի կոմունալ վճարումներ է արել, 179 հազար 500 դրամ մուծել հարկեր-տուրքերի համար և 1 մլն 944 հազար դրամ ծախսել ներկայացուցչական, Եվրոպայի լիբերալ-դեմոկրատական և բարեփոխումների կուսակցության անդամավճարի, ՀԺԿ-ին բյուջետային փոխանցումների ու այլ ծախսերի համար: 2012 թ. կուսակցությունն, ընդհանուր առմամբ, ծախսել է 3 մլն 65 հազար դրամ գումար:

«Ժառանգություն» կուսակցության ընդհանուր դրամական միջոցները եղել են 30 մլն 53 հազար դրամ և 4 հազար դոլար, որից կուսակցությունը ծախսել է 26 մլն 359 հազար դրամը: Կուսակցությունը 1 մլն 326 հազար դրամ ծախսել է աշխատավարձերի և 435 հազար դրամ` սոցիալական վճարների համար, 3 մլն 183 հազար դրամ` կոմունալ վճարումների, 541 հազար դրամ` հարկեր-տուրքերի համար: 4 մլն 800 հազար դրամի գույք է վարձակալել և ևս 8 մլն 467 հազար դրամի էլ գույք ձեռք բերել: Այլ ծախսերի համար էլ կուսակցության գանձարանից պակասել են ևս 7 մլն 607 հազար դրամ միջոցներ:

Հայկ Բաբուխանյանի գլխավորած ՍԻՄ կուսակցությունն ունեցել է  6 մլն 309 հազար 600 դրամ և ևս 393 հազար 300 դրամ էլ մնացորդ է ունեցել նախորդ տարվանից: Ծախսել է 6 մլն 104 հազար 700 դրամ, որից 1 մլն 139 հազար դրամը` աշխատավարձերի վճարման, 374 հազար դրամը` սոցվճարումների, 45 հազար դրամը` գույքի վարձակալության և 120 հազար դրամը` հարկեր-տուրքերի համար: Կուսակցության կոմունալ ծախսերը կազմել են 1 մլն 525 հազար դրամ, 471 հազար դրամի գույք է ձեռք բերվել, և ևս 2 մլն 429 հազար դրամ էլ կուսակցությունն «այլ ծախսեր» է արել: Կուսակցության ընդհանուր ծախսերը կազմել են 6 մլն 104 հազար դրամ:

Մեծահարուստ Գուրգեն Արսենյանի ղեկավարած ՄԱԿ կուսակցության ունեցած ամբողջ 8 մլն 550 հազար 800 դրամ միջոցներից ծախսվել է 2 մլն 895 հազար 100 դրամ, որից միայն 2 մլն 200 հազար դրամը` «այլ ծախսեր»-ի համար, 59 հազար դրամ հարկ ու տուրք է մուծվել և 636 հազար դրամ էլ տարածքի վարձակալության համար է պահանջվել:

Վազգեն Մանուկյանի ղեկավարած ԱԺՄ-ն նախորդ տարի 3 մլն 429 հազար 500 դրամ դրամական միջոցներ է ունեցել, որից կուսակցությունը ծախսել է 3 մլն 322 հազար 400 դրամը: Այս գումարներից 1 մլն 573 հազար դրամը ծախսվել է աշխատավարձերի և 485 հազար դրամը` սոցվճարների համար: Կուսակցության կոմունալ վճարումները կազմել են 679 հազար դրամ, հարկեր-տուրքերը` 14 հազար 600 դրամ: Եվս 42 հազար 500 դրամ ծախսվել է տրանսպորտային ծախսերի համար և 4500 դրամ էլ` «այլ ծախսերի»:

2012 թ. «հարուստ» կուսակցություններից Արամ Գասպարի Սարգսյանի ղեկավարած Դեմոկրատական կուսակցությունը` իր հաշվին ունենալով 9 մլն 224 հազար 400 դրամ, ծախսել է  9 մլն 225 հազար 700 դրամ, որից 391 հազար դրամը ֆիզիկական անձանց մատուցած ծառայությունների համար է վճարվել, 131 հազար դրամը` սոցիալական վճարումների համար, իսկ մնացած` 8 մլն 702 հազար դրամը կուսակցությունը ծախսել է «այլ ծախսեր» տողով:

Խոսրով Հարությունյանի Քրիստոնեա-դեմոկրատական միությունն էլ, 2012 թ. ունենալով  4 մլն 428 հազար դրամ միջոցներ, այդ գումարներն ամբողջությամբ ծախսել է: Ընդ որում` 587 հազար դրամի աշխատավարձեր է վճարել, 183 հազար դրամ` սոցիալական վճարներ, 2 մլն 626 հազար դրամի գույք է վարձակալել, 976 հազար դրամի կոմունալ ծախսեր կատարել, 1800 դրամ մուծել հարկեր-տուրքերի ձևով և 53 հազար 800 դրամի թերթ է գնել:

Մնացած կուսակցությունների ծախսերը չեն գերազանցել 2 մլն դրամը, ընդ որում, մեծամասնությունը չի հատել անգամ 1 մլն-ի սահմանագիծը: Ուշագրավ է, որ այնպիսի կուսակցություն, ինչպիսին  «Ազատ դեմոկրատներ»-ն է, որևէ ծախս չի հայտարարագրել: Զարմանալի է նաև, թե ինչ չնչին գումարներ են հայտարարագրում միլիոնատեր ղեկավարների կուսակցությունները:

Այսպիսով, ընդհանուր առմամբ կարելի է ասել, որ Հայաստանում 3 կուսակցություններ են հիմնականում կուսակցական աշխատանքների համար ծախսեր կատարում` ՀՀԿ-ն, ԲՀԿ-ն և ՀՅԴ-ն: Մնացածը գումար չունեն ծախսելու համար կամ ցույց են տալիս, թե չունեն: Կուսակցությունների ճնշող մեծամասնության հիմնական ծախսերը փոքրիկ աշխատավարձերն են, իսկ այն կուսակցությունները, որոնք չնչին գումարներ ունեն` 2 մլն-ից էլ պակաս,  անհասկանալի է, թե ինչպես են գոյատևում, առավել անհասկանալի է, թե ինչու են գոյատևում: Եվ հարց է առաջանում` ի՞նչ հարց կարող են լուծել խիստ սահմանափակ ռեսուրսներով կուսակցությունները, եթե նույնիսկ անհամեմատ ավելի «հարուստները» չեն կարողանում ինչ-որ քաղաքական, պետական հարց լուծել, ակտիվորեն մասնակցել քաղաքական որոշումների կայացման գործընթացներին:

Գևորգ Ավչյան

Անկախ