Առհասարակ, յուրաքանչյուր տոն, մանավանդ Ամանորը, հարուստ կերակրացանկ ունի: Սակայն կան կերակրատեսակներ, որոնք պարտադիր են տվյալ տոնի համար: Ամանորյա կերակրատեսակներն են տարեհացը, մարդակերպ գաթաները, լոբով աղցանը, մայրամապուրը, «Կաղանդ» անուշը, խոշաբը, սիսեռից գնդիկները:

 Տարեհաց

1 բ. եռման ջուր

1 բ. ձեթ

1 բ. շաքարավազ

5 բ. ալյուր

1/2  բ. մանրացված չրեր

1/2  բ. մանրացված ընկուզեղեն

1/2  բ. կանեփ

1 թ. գ. սոդա

Ալյուրը, շաքարավազն ու սոդան խառնել, ապա շաղախել` լցնելով ջուրն ու ձեթը: Ավելացնել չրեղենը և տեղավորել նախապես ձեթոտած և ալյուրոտած փռի ափսեի մեջ: Մեջը դնել մետաղադրամ, կամ ինչ-որ կորիզ` որպես միջինք: Վրան շաղ տալ կանեփը և թխել:

 Աղանձ

2 բ. ձավար

1/2 բ. սիսեռ

1 բ. կանեփ

1/2 բ.  ընկույզ                                                                                                                            աղ

Ձավարն ու կանեփը լվանալ և չորացնել: Սիսեռը թրջել մի քանի ժամ, ապա հանել ջրից և ցամաքացնել: Յուրաքանչյուրն առանձին-առանձին բովել տապակի մեջ, մարմանդ կրակով, անընդհատ խառնելով: Սառչելուց հետո խառնել իրար, ավելացնել ընկույզը: Կարելի է խառնել նաև բոված ու մանրացված նուշ, ծիրանակուտ, կաղին, արևածաղկի սերմ, դդմի կուտ և այլն,  ինչպես նաև չամիչ և թթի չիր:

 Մարդակերպ գաթաներ

Կարելի է պատրաստել տարեհացի խմորով: Խմորը ձևավորել մարդու տեսքով` աչքերի և բերանի տեղերում, ինչպես նաև  կրծքին դրած ձեռքերի վրա չամիչ խրելով:

 Լոբով աղցան

1 բ. լոբի

1 գլուխ սոխ

1 ճ. գ. քացախ

1 ճ. գ. ձեթ

կանաչի

կարմիր և սև պղպեղ

աղ

Լոբին խաշել, ապա ջրքամել: Ավելացնել կտրտած սոխն ու կանաչին, ապա համեմել:

 Մայրամապուր

1 բ. ձավար

1 բ. չիր

1/2  բ. դոշաբ

Կորկոտը խաշել, ավելացնել չրերը, շարունակել միասին եփել, վերջում ավելացնել դոշաբ:

 «Կաղանդ» անուշ

1 բ. մեղր

1 բ. ընկույզ

Մեղրը հարել այնքան, որ սպիտակի: Ընկույզի միջուկը մանրացնել և բովել մինչև ոսկեգույն դառնալը, խառնել հարած մեղրին:

 Խոշաբ կամ չամչարակ

1 բ. չրեր (սալորաչիր, թթի չիր, ծիրանաչիր, չամիչ)

1 լ ջուր

դարչին:

Չիրը մանրացնել, ավելացնել տաք ջուր և եփել 10-15 րոպե, դարչին ցանել: Մատուցել սառը վիճակում:

 Սիսեռի գնդիկներ

1 բ. սիսեռ

1/2  բ. հոնաչիր

1/2  բ. չամիչ

1/2  բ. ընկույզ

2 ճ. գ. ալյուր

1/3 բ. ջուր

հիլ

աղ

Սիսեռը նախօրոք թրջել մի ամբողջ օր: Խաշել, ապա տրորել: Ավելացնել կորիզը հանած հոնաչիրը, մանրացված ընկույզը, չամիչը, հիլն ու աղը: Ապա բովել 2 ճաշի գդալ ալյուր, բացել քիչ ջրով և այդ թանձր խյուսը լցնել սիսեռի վրա: Լավ խառնելուց և սառեցնելուց հետո այդ զանգվածից պատրաստել գնդիկներ: Մատուցելիս  դրանք շարել սկուտեղի վրա,  զարդարել կանաչիով: Խյուսին կարելի է խառնել թահին և կիտրոնի հյութ:

 Մախոխ ապուր

Գարու մանրաձավարը եփել: Նախապես առանձին թասի մեջ լավ թթվեցրած խմորը խառնել ջրի հետ, խյուս սարքել, հարել, ավելացնել ձավարին: Միասին լավ եփել, վերջում համեմել դաղձով և սխտորով:

 Քրչիկ

Սոխառածի վրա ջուր լցնել, կարտոֆիլ և երկու ճաշի գդալ մանրաձավար: Եփելուց հետո ավելացնել նաև մանր կտրտած թթու կաղամբ: Վերջում համեմել անանուխով:

 Անուշ ապուր

1/2 կգ ձավար

1/2 կգ խառը չիր  (չամիչ, ծիրանի, տանձի, դեղձի, թզի, խնձորի, սալորի և այլն)

1 բ. ընկուզեղեն (ընկույզ, կաղին, նուշ)

1 բ. շաքարավազ

1 թ.գ. դարչին

8-10 բ. ջուր

Ձավարը խաշել: Մանրացնել չրերն ու ընկուզեղենը. ավելացնել ձավարին:

Լցնել շաքարավազն ու դարչինը և շարունակել եփել մարմանդ կրակով համարյա 2 ժամ:

 Կճախաշ

1 բ. խոշոր կորկոտ

1/2 բ. եգիպտացորեն

1/2 բ. լոբի

1/2 բ. սիսեռ

2 սոխ

1 սուրճի բ. ձեթ (կամ 2 ճ.գ. յուղ)

չորացրած կանաչի

սև պղպեղ

աղ

Լոբին, սիսեռն ու եգիպտացորենը խաշել, ավելացնել կորկոտը: Սոխը մանրացնել, տապակել յուղի մեջ և լցնել ապուրի վրա: Ավելացնել համեմունքները և շարունակել եփել, մինչև հատիկեղենը համասեռ դառնա:

 Պասուց տոլմա

1/2 բ.  խաշած սիսեռ

1/2 բ.  խաշած լոբի

1/2 բ.  խաշած ոսպ

1/2 բ.  խոշոր կորկոտ

1/2 բ. խաշած եգիպտացորեն

1/2 բ.  խաշած ոլոռ

1/2 բ.  կանեփ

1/2 բ.  լոլիկի մածուկ

1/2 բ.  ձեթ

4 սոխ

1 փունջ խառը կանաչի

սալորաչիր

կարմիր և սև պղպեղ

թթու կաղամբ

աղ

Ողջ ընդեղենը խառնել իրար: Սոխառածի վրա ավելացնել լոլիկի մածուկը, ջրով բացել, համեմել և լցնել ընդեղենի վրա: Ավելացնել մանրացված կանաչին, խառնել և փաթաթել կաղամբի տերևի մեջ: Կաթսայի մեջ շարելիս արանքներում տեղադրել սալորաչիր: Տոլման ծածկել ջրով և եփել: Կաթսայից հանել միայն սառչելուց հետո:

Ծննդյան պատարագի ժամանակ եկեղեցու տանիքը փլվել է ծխականների գլխին: Դեպքը պատահել է Նոթր-Դամ-դե-Աքվիլոն տաճարում, որը գտնվում է ֆրանսիական Գեյեսթր քաղաքում: Տուժել է հոգևորականը:

Տղամարդու գլխին է ընկել ծածկի մի մասը: Նա վիրավորվել է: Նրան  տեղափոխել են  հիվանդանոց: Եկեղեցին փակ է այցելությունների համար, հիմա ստուգումներ են կատարվում:

Անցյալ շաբաթ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը Հայոց ցեղասպանությանն առնչվող մի կարևոր որոշում կայացրեց Դողու Փերինչեքն ընդդեմ Շվեյցարիայի գործով:
Փերինչեքը` աննշան թուրքական կուսակցության ղեկավարը, 2005 թվականին մեկնել էր Շվեյցարիա այն դիտավորությամբ, թե ինչպես են շվեյցարական իշխանությունները հանդգնելու պատժել իրեն Հայոց ցեղասպանության ժխտման համար: Հայոց ցեղասպանությունը նա լկտիաբար անվանել էր «միջազգային սուտ»:
Ի պատասխան «Շվեյցարիա-Հայաստան» ընկերակցության կողմից քրեական գործ հարուցելու մասին բողոքի` Լոզանի ոստիկանության դատարանը 2007 թվականի մարտին Փերինչեքին դատապարտել և տուգանել էր ռասայական խտրականության համար: Շվեյցարիայի վերաքննիչ դատարանը հաստատել էր իր դատավճիռը, որոշելով, որ նա խախտել էր Քրեական օրենսգրքի 216-րդ հոդվածը: Շվեյցարիայի Ազգային խորհուրդը (խորհրդարանը) դեռևս 2003 թվականին ճանաչել էր Հայոց ցեղասպանությունը: Հետագայում Փերինչեքն իր գործով դիմել էր Շվեյցարիայի բարձրագույն դատական ատյանին` Դաշնային դատարան, որն էլ վերահաստատել էր նրա դատավճիռը:
2008 թվականի հունիսի 10-ին Փերինչեքը բողոքարկել էր իր դատավճիռը Ստրասբուրգում գտնվող Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում, պնդելով, որ իր բազմաթիվ իրավունքները, այդ թվում` խոսքի ազատության իրավունքը, խախտվել են շվեյցարական դատարանների կողմից: Նա 140 հազար եվրո փոխհատուցում էր պահանջել բարոյական և ֆինանսական վնասների, ինչպես նաև դատական ծախսերի համար:
2013 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Եվրադատարանը չի բավարարել Փերինչեքի գրեթե բոլոր պահանջները (Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ, 7-րդ, 14-րդ, 17-րդ և 18-րդ հոդվածները) և մերժել փոխհատուցման նրա դիմումը: Սակայն, յոթ դատավորներից հինգը որոշել են, որ Շվեյցարիան խախտել է Փերինչեքի խոսքի ազատության իրավունքը (Հոդված 10):
Սա շատ արտասովոր որոշում էր, քանի որ խոսքի ազատությունը բացարձակ իրավունք չէ եվրոպական իրավագիտության մեջ: Շատ եվրոպական երկրներ սահմանափակումներ են կիրարկել խոսքի ազատության վերաբերյալ, ներառյալ ազատազրկում` Հոլոքոստի ժխտման համար: Հոլոքոստի ժխտման պատժումը, իսկ Հայոց ցեղասպանության ժխտման հանդուրժումը անընդունելի երկակի ստանդարտներ են: Կամ երկու ցեղասպանությունների ժխտումը պետք է լինի պատժելի կամ ոչ մեկը:
Եվրոպական դատարանի 80 էջանոց որոշումը հեշտ չէր կարդալ ոչ միայն այն պատճառով, որ այն ֆրանսերեն էր գրված, այլ այն, որ հինգ դատավորները, որոնք ի նպաստ Փերինչեքի էին վճիռ կայացրել, համարյա բոլոր հարցերի վերաբերյալ սխալ մեկնաբանություններ էին արել: Մի ամբողջ գիրք կարելի է գրել նրանց անհամար փաստացի սխալները հերքելու համար: Դատավորները խեղաթյուրված են ներկայացրել Փերինչեքի անհիմն պնդումները, շվեյցարական օրենքներն ու դատավճիռները, Հայոց ցեղասպանության և նրա միջազգային ճանաչման փաստերը, միաժամանակ անընդհատ հակասելով իրենք իրենց: Իրավիճակն էլ ավելի խճճվեց, երբ դատարանի քարտուղարն անցյալ շաբաթ հրապարակեց չորս էջանոց մի հաղորդագրություն, որով ավելի խեղաթյուրեց դատարանի վճիռը, դրանով իսկ ամբողջությամբ շփոթության մեջ գցելով միջազգային լրատվամիջոցներին դատի մանրամասների վերաբերյալ:
Ահա այն հինգ դատավորները, որոնք հաստատեցին Փերինչեքի կեղծ մեղադրանքները. Գվիդո Ռայմոնդի (Իտալիա), Պիեռ Լորենցեն (Դանիա), Դրագոլյուբ Պոպովիչ (Սերբիա), Անդրաս Սաջո (Հունգարիա) և Հելեն Քելեր (Շվեյցարիա): Դեմ արտահայտված դատավորներն էին Նեբոժսա Վուչինիչը (Չեռնոգորիա) և Պաուլո Պինտո դը Ալբուկերկեն (Պորտուգալիա): Դատավճռին կից յոթ էջանոց լրացման մեջ դատավորներ Ռայմոնդին և Սաջոն կրկին հակասեցին իրենք իրենց` արդարանալով ի նպաստ Փերինչեքի վճիռ կայացնելու համար: Հարցեր բարձրացնելով «հայկական ջարդերի» հավաստիության մասին, հետո պնդելով, թե իրենց խնդիրը ցեղասպանության փաստերը գնահատելը չէ, այս երկու դատավորները հաստատեցին, որ հայ ժողովրդի ոչնչացումը եղել է կառավարության հովանավորությամբ, դրանով իսկ ընդունելով դրա ցեղասպան բնույթը: Սակայն նրանք պնդում են Հայոց ցեղասպանությունը վկայակոչել որպես «Մեծ եղեռն», որը թարգմանում են որպես «Մեծ հանցագործություն»: Մյուս կողմից, տարակարծիք դատավորներ Վուչինիչը և Պինտո դը Ալբուկերկեն, դատավճռին կից ներկայացրել են իրենց 19 էջանոց խորապես ուսումնասիրված համապարփակ զեկույցը Հայոց ցեղասպանության մասին: Այս արժեքավոր ուսումնասիրությունն անհրաժեշտ է թարգմանել մի քանի լեզուներով և տարածել ամբողջ աշխարհում:
Առավել հրատապ, Հայաստանի կառավարությունը և Սփյուռքի գլխավոր կազմակերպությունները պետք է խնդրեն Շվեյցարիայի կառավարությանը բողոքարկել Եվրադատարանի դատավճիռը նրա 17 դատավորներից կազմված Մեծ պալատում 90-օրյա ժամկետում: Սփյուռքի նախարար Հրանուշ Հակոբյանը կոչ է արել աշխարհասփյուռ հայությանը բողոքել դատարանի վճռի դեմ` իրենց կառավարություններին դիմելու և Եվրադատարանին բողոքի նամակներ հղելու միջոցով: Եվրոպայի Հայ Դատի հանձնախումբը խոստացել է ձեռնարկել բոլոր հնարավոր միջոցները դատարանի որոշումը խափանելու համար` հորդորելով Շվեյցարիային հայց ներկայացնել:
Եթե Եվրոպական դատարանի որոշումը թողնվի անպատասխան, ապա այն բացասական ազդեցություն կունենա ոչ միայն Հայոց ցեղասպանության ժխտման քրեականացման ջանքերի վրա եվրոպական երկրներում, մասնավորապես Ֆրանսիայում, բայց որ ավելի կարևոր է` Ցեղասպանության առաջիկա Հարյուրամյակի վրա: Դատավճիռն իր ներկայիս տեսքով հավանություն է տալիս ինչպես Թուրքիայի, այնպես էլ Փերինչեքի ժխտողական դիրքորոշմանը, որն իր քրեական գործունեության համար այժմ ցմահ ազատազրկման է դատապարտվել և պատիժը կրում է թուրքական բանտում: Թուրքիան անմիջականորեն միջամտել է այս դատին` ընդարձակ ցուցմունք ներկայացնելով Եվրադատարան: Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարությունը հանդես է եկել լկտի հայտարարությամբ` անամոթաբար ողջունելով դատավճիռը և պարծենալով խոսքի ազատությանն իր աջակցության համար: Համաձայն Թուրքիայի Քրեական օրենսգրքի 301-րդ հոդվածի` Հայոց ցեղասպանության մասին ճշմարտությունն ասելը համարվում է հանցագործություն, մինչդեռ Շվեյցարիայում Ցեղասպանության մասին ստելն է հանցագործություն:
Հանուն ճշմարտության և արդարության չափազանց կարևոր է, որ Շվեյցարիայի կառավարությունը բողոքարկի դատարանի վճիռը և չենթարկվի թուրքական քաղաքական և տնտեսական բոլոր ճնշումներին:

Հարութ Սասունյան
«Կալիֆորնիա Կուրիեր» թերթի հրատարակիչ և խմբագիր

Թարգմանությունը՝ Ռուզաննա Ավագյանի

Անկախ

Բելգիայի Գենտ քաղաքում երկաթուղու մոտ գտնվող տներից մեկի այգում բանվորները Երկրորդ աշխարհամարտից մնացած ավիառումբ են հայտնաբերել:

Տեղ հասած փրկարարները 300 մ շառավղով տարհանել են բնակիչներին: Մի քանի ժամ կաթվածահար էին  երկաթուղային փոխադրումները Գենտ-Բրյուսել ուղղությամբ: Մարդիկ կարողացան իրենց տներ վերադառնալ կեսգիշերից ոչ շուտ, երբ ռումբը վնասազերծվեց:

Փորձագետների խոսքով, ռումբն այստեղ նետվել է 1943-1944-ի  ժամանակահատվածում, երբ տարածքը պարբերաբար օդային ռմբակոծման էր ենթարկվում:  Այդ ժամանակահատվածում դաշնակիցների ավիացիան Գենտում ոչնչացրեց 600 տուն, ռմբակոծության հետևանքով զոհվեց 400 մարդ:

Երեկ Գյումրիում գտնվող մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանից լրագրողները փորձեցին հստակ իմանալ` ի վերջո մշակույթի նախարարությունը կտեղափոխվի Գյումրի, թե ոչ: նախարարը նշեց, թե հարցը քննարկման փուլում է և հեշտ խնդիր չէ. “Կան տարբեր խնդիրներ, որոնք պետք է լուծում ստանան կամ ոչ: Երբ պատրաստ լինենք վերջնական դիրքորոշում հայտնելու` անպայման տեղյակ կպահվի. դա մեծ խնդիր չէ, որ մենք գաղտնի պահենք”:

Անդրադառնալով պատգամավոր Կարինե Աճեմյանի այն հայտարարությանը, թե մշակույթի նախարարությունը պետք է քաղաքում լինի և պետք չէ այն Գյումրի տանել, Հասմիկ Պողոսյանը նշեց. “Ես ենթադրում եմ, որ ինքն ուզեցել է ասել` մայրաքաղաքում պետք է լինի: Կան կարծիքներ, որ մշակույթի նախարարությունը պետք է լինի մայրաքաղաքում, ոչ միայն Կարինե Աճեմյանը, այլև շատ մարդիկ այդ կարծիքին են: Ես չեմ կարծում, որ այստեղ խոսքը գնում է Գյումրին քաղաք կամ ոչ քաղաք լինելու մասին, վստահ եմ, որ նա այդ մտքով չի ասել”:
Իսկ, եթե այնուամենանիվ, կառավարության որոշումը լինի նախարարությունը Գյումրի տեղափոխելու մասին, ապա նախարարը կհամաձայնի աշխատել այստեղ, քանի որ վերջրս խոսք գնաց, թե Հասմիկ Պողոսյանը չի ուզում տեղափոխվել Գյումրի, գյումրեցի լրագրողների հարցին ի պատասխան նախարարն ասել է. “Այդ խոսակցություններին ես մի քանի անգամ արդեն անդրադարձել եմ: Եթե որոշում կայացվեց, ես պետք է ենթարկվեմ և կատարեմ այդ որոշումը, որևէ խնդիր ես չեմ տեսնում: Որևէ տեղ ես որևէ այլ կարծիք երբեք չեմ հայտնել: Իսկ ով ասել է, որ ես նման բան եմ ասել, դա ընդհանրապես իրականությանը չի համապատասխանում:”

Անկախ

Ուրուգվայի նախագահ Խոսե Մուխիկան ստորագրեց մարիխուանան օրինականացնող օրենքը, որ երկրի խորհրդարանում ավելի վաղ հավանության էր արժանացել: Արդյունքում` Ուրուգվայն աշխարհում առաջին երկիրն է, որն օրինականցրել է բուսական ծագում ունեցող այդ   թմրանյութի արտադրանքն ու վաճառքը:

Նոր օրենքի համաձայն, գրանցված սպառողները մարիխուանա ունենալու 3 տարբերակ ունեն.ինքնուրույն աճեցնելու` ոչ ավելի, քան 6 բույս` յուրաքանչյուրի հաշվով, կարող են գնել դեղատանը` սակայն 40 գ ոչ ավելի և ընդունվել ակումբ, որտեղ անդամների համար կարող են կանեփ աճեցնել: Ընդ որում, մարիխուանա օգտագործող բոլոր անձինք պետք է հաշվառման կանգնեն նոր պետական կազմակերպությունում, որը կկոչվի Կանեփի շրջանառությունը հսկող ու կարգավորող ինստիտուտ:

Ավելի վաղ ՆԳ նախարարի տեղակալ Խորխե Վասկեսը հայտարարեց, որ Ուրուգվայի իշխանությունները մտադիր են միջոցներ ձեռք առնել, որ երկրում օրինականացված մարիխուանան անօրինական շրջանառություն կատարողների ձեռքը չընկնի: