Հունիսի 15-ին դեսպան Համլետ Գասպարյանն այցելեց Տրանսիլվանիա` մասնակցելու Գեռլա քաղաքի օրերին: Գեռլա քաղաքի օրերը ավանդական տոնակատարություն է, որ արդեն 15 տարուց ի վեր կազմակերպվում է տեղական իշխանությունների կողմից եւ համընկնում Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի տոնին: Անցյալ տարի Իջեւանի հետ բարեկամության համաձայնագիր կնքելուց հետո քաղաքային իշխանությունները քաղաքապետ Մարիուս Սաբոյի նախաձեռնությամբ որոշեցին այսուհետեւ պաշտոնապես միացնել զույգ տոները եւ հայոց Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի տոնը հայտարարել քաղաքի օրերի մեկնարկ:

Միջոցառմանը ներկա էին Ռումինիայի էկոնոմիկայի նախարար, Հայոց միության նախագահ Վարուժան Ոսկանյանը, Կլուժի նահանգային խորհրդի նախագահ Հորեա Ույորեանուն, Գեռլայի հետ եղբայրացած ֆրանսիական, իտալական, գերմանական, պորտուգալական եւ լեհական քաղաքների պատվիրակներ, իսկ Իջեւան քաղաքը ներկայացնում էր Ռումինիայում Հայաստանի դեսպան Համլետ Գասպարյանը:

Ժամանակին հայերի կողմից հիմնված քաղաքային այգուն հարող ընդարձակ մարզադաշտում տեղի ունեցած բացման հանդիսավոր արարողությանը գեռլացիների առջեւ հատուկ ուղերձով հանդես եկան դեսպան Գասպարյանը եւ Վարուժան Ոսկանյանը` ընդգծելով նախկին Արմենոպոլիսի եւ շրջանի մյուս հայաբնակ քաղաքների նշանակությունը Տրանսիլվանիայի զարգացման եւ առաջադիմության գործում, ինչպես նաեւ շնորհակալություն հայտնելով ռումինական իշխանություններին եւ տեղական պատասխանատուներին ռումինահայ մշակութային հարուստ ժառանգության պահպանման եւ տեղի հայ կաթոլիկ համայնքի կարիքների նկատմամբ հոգատար վերաբերմունքի համար:

Քաղաքի օրերի հանդիսավոր բացումից հետո ռումին բարձրաստիճան պաշտոնյաները եւ հրավիրյալ պատվիրակները ներկա եղան Գեռլայի հայ կաթոլիկ Սուրբ Երրորդության տաճարում Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչին նվիրված տոնական պատարագին եւ Հայոց մշակութային տան գեղարվեստական ծրագրին:

Հաջորդ օրն առավոտյան դեսպան Գասպարյանը մասնակցեց Գեռլայի քաղաքապետարանում եղբայրացած քաղաքների պատվիրակների հետ կազմակերպված խորհրդակցությանը, որտեղ քննարկվեցին ապակենտրոնացված մակարդակով համագործակցության արդյունավետության հետ կապված հարցեր:

Օգտվելով առիթից` այդ օրերին Ֆրանսիայից ժամանած մասնագետի հետ դեսպան Գասպարյանն այցելեց նահանգային վարչական կենտրոն Կլուժ քաղաքի պետական արխիվներ, Գեռլայի եւ Դումբրավենի թանգարաններ եւ եկեղեցապատկան պահոցներ՝ ծանոթանալու այդ հաստատություններում պահվող հայկական ձեռագրերին, գրավոր փաստաթղթերին եւ պատմական ու գիտական հետաքրքրություն ներկայացնող այլ նյութերին, որոնք պետք է մաս կազմեն հետագայում կայանալիք ռումինահայ մշակութային ժառանգության վերաբերյալ խոշոր ցուցահանդեսի:

Նոյեմբերյանի հետ եղբայրացած Դումբրավեն քաղաքում դեսպան Գասպարյանը հանդիպում եւ գործնական զրույց ունեցավ նաեւ քաղաքապետ Ջորջետա Իրիմիեի հետ:

Գեռլայում դեսպան Գասպարյանը հարցազրույցներ տվեց ռումինական հեռուստատեսության տարբեր ծրագրերի:

ՀՀ դեսպանի Տրանսիլվանիայի քաղաքներ այցը կազմակերպվել էր տեղի համայնքային ղեկավարներ Յոն Էստեգարի եւ Յոն Կալինեսկուի հետ համագործակցաբար:

Միգուցե ոմանք ակնկալում էին, որ վերջերս Թուրքիայում տեղի ունեցող զանգվածային բողոքի ցույցերն ու անկարգությունները կգրավեն նրա ղեկավարների ուշադրությունը ներքին խնդիրների վրա՝ շեղելով նրանց կարևոր զարգացումներից, ինչպիսիք են, օրինակ, Հայոց ցեղասպանության հարցերը: Ցավոք, այդպես չեղավ:

Չնայած հարյուր հազարավոր ցուցարարներ զայրացած բողոքում էին Թուրքիայի ամբողջ տարածքում՝ իրենց դժգոհությունն արտահայտելով Էրդողանի բռնատիրական իշխանության դեմ, արտաքին գործերի նախարարության պաշտոնատարները շարունակում էին զբաղվել իրենց սովորական ժխտողական պարտականություններով՝ հակազդելով Հայոց ցեղասպանության իրողությունը վերահաստատելու ուղղությամբ այլ պետությունների բոլոր ջանքերին:

Վերջին շաբաթների ընթացքում թուրքական արձագանքի երեք նման դեպքեր են գրանցվել.

1. Թուրքական կառավարությունը շատ խիստ արձագանքեց, երբ Հռոմի Ֆրանցիսկոս պապը վերահաստատեց Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը՝ այն անվանելով «20-րդ դարի առաջին ցեղասպանությունը»: Հռոմի պապն այդպես էր արտահայտվել հունիսի 3-ին հայ կաթոլիկների պատվիրակության՝ Վատիկան կատարած այցի ժամանակ: Չնայած Ֆրանցիսկոս պապը նման տեսակետներ արտահայտել էր նաև նախկինում՝ Արգենտինայում կարդինալ եղած ժամանակ, սակայն վերջերս Պապ ընտրվելուց հետո սա առաջին անգամ է, որ նա անդրադարձել է Հայոց ցեղասպանությանը:

Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարությունը շտապեց պաշտոնական բողոք ներկայացնել Վատիկանին՝ իր «հիասթափությունը» արտահայտելով Պապի հայտարարության առթիվ: Անկարայում Վատիկանի դեսպանին անմիջապես կանչեցին արտաքին գործերի նախարարություն և ասացին, որ Պապի տեսակետները «բացարձակ անընդունելի» են և կարող են վնաս հասցնել երկկողմ հարաբերություններին: Մի թուրք անանուն պաշտոնյա նույնիսկ հնարավոր է համարել, որ Հռոմի պապի առաջիկա այցը Թուրքիա կարող է վտանգվել՝ Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ նրա արտահայտած տեսակետներից հետո:

Նահանջելու փոխարեն, Վատիկանն էլ ավելի բարդացրեց իրավիճակը Թուրքիայի համար՝ հայտարարելով, որ Ֆրանցիսկոս պապը նախատեսում է 2015 թվականի Ապրիլի 24-ին այցելել Հայաստան՝ Հայոց ցեղասպանության հարյուրամյա տարելիցի կապակցությամբ հոգեհանգստի կարգ մատուցելու համար:

Հաշվի առնելով թուրք պաշտոնատարների ժխտողական մտածողությունը, հասկանալի է, որ նրանք պետք է դժգոհ լինեին Պապի անկեղծ և բարոյապես ոգևորիչ հայտարարությունից: Ի վերջո, Հռոմի պապը ոչ միայն Կաթոլիկ եկեղեցու հոգևոր առաջնորդն է, այլ նաև պետության ղեկավար: Այդուհանդերձ, կարիք չկար, որ Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարությունն այդպես բորբոքվեր, քանի որ Վատիկանը երկու անգամ ճանաչել էր Հայոց ցեղասպանությունը՝ 2000 և 2001 թվականներին:

Թուրքական պաշտոնատարները կարծես թե չեն գիտակցում, որ չափից դուրս սուր արձագանքելով Հայոց ցեղասպանության ճանաչումներին, նրանք ակամա նպաստում են հենց այն հարցին, որը նրանք ձգտում են քողարկել: Իրոք, Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ Ֆրանցիսկոս պապի հայտարարության առնչությամբ թուրքական դատապարտումը միջազգային լրատվամիջոցներով հաղորդվել է ամբողջ աշխարհում՝  աջակցելով Հայոց ցեղասպանության փաստերի էլ ավելի հրապարակմանը: Անկարայի իսկական մտադրությունն է՝ ամբողջ աշխարհում խստորեն քննադատելով ամեն մեկին, ով համարձակվում է բարձրաձայնել Հայոց ցեղասպանության մասին, մյուսներին հետ պահել նման հայտարարություններ անելուց, հատկապես հաշվի առնելով գալիք Հարյուրամյակը 2015 թվականին:

2. Այս ամսվա սկզբին Հունաստանի խորհրդարանը նույնպես զայրացրել է թուրքական իշխանություններին, երբ իշխող «Նոր ժողովրդավարություն» կուսակցությունը՝ Ֆրանսիայի օրենսդիր մարմնից մի էջ ընդօրինակելով, օրինագիծ  է ներկայացրել, որը պատիժ է սահմանում այլատյացության և Հունաստանի կողմից ճանաչված ցեղասպանությունների՝ Հայոց ցեղասպանության ու Հոլոքոստի ժխտման կամ խեղաթյուրման համար: Առաջարկվող օրենքի խախտողները կպատժվեն մինչև երեք տարվա ազատազրկմամբ և 5-20 հազար եվրո տուգանքով: Հունաստանի խորհրդարանը 1996 թվականին ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը: Չնայած թուրքական կողմից դեռևս որևէ պաշտոնական հայտարարություն չի եղել վերջերս ներկայացված այս բանաձևի դեմ, սակայն արդեն պարզ է, որ ճնշում կգործադրվի Աթենքում Թուրքիայի դեսպանի և դիվանագիտական այլ խողովակների կողմից:

3. Ուկրաինայի Գերագույն ռադայի պատգամավորներ Արսեն Ավակովը՝ ընդդիմադիր «Բատկիվշչինա» (Հայրենիք) կուսակցությունից և Վիլեն Շատվորյանն ու Նվեր Մխիթարյանը՝ իշխող  «Ռեգիոնների» կուսակցությունից, հունիսի 6-ին Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող օրինագիծ են ներկայացրել: «Ազերնյուզը» հաղորդել է, որ Ուկրաինայում բնակվող ադրբեջանցիները Խորհրդարանի առջև բողոքի ցույց են անցկացրել ընդդեմ այդ օրինագծի: Նաև, ադրբեջանական մի շարք կազմակերպությունների ստորագրությամբ նամակ է հղվել Ուկրաինայի նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչին՝ պնդելով, որ այդ որոշումը «լուրջ մտահոգություն է պատճառում Ուկրաինայի թուրքալեզու ժողովուրդներին, հատկապես ադրբեջանցիներին… և լուրջ հարված է Ադրբեջանի ու Թուրքիայի համար»: Ըստ ուկրաինական լավատեղյակ աղբյուրների՝ ադրբեջանցի ցուցարարների հետևում կանգնած է Թուրքիայի կառավարությունը. խիստ է արձագանքել նաև Ղրիմի թաթարների մեջլիսի նախագահ և Ուկրաինայի խորհրդարանի պատգամավոր Մուստաֆա Ջեմիլևը:

Չնայած շարունակվող ներքին անկայունությանը՝ թուրքական պաշտոնատարները շարունակում են ամբողջ աշխարհում տարածել իրենց ժխտողական քաղաքականությունը՝ միջամտելով այլ երկրների ներքին գործերին: Կարելի է հուսալ, որ միջազգային հանրությունը կմերժի Էրդողանի վարչակարգի սնափառ և ամբարտավան կեցվածքը, ինչպես որ այն մերժվում է տանը՝ թուրք ազգաբնակչության զգալի հատվածի կողմից:

Հարութ Սասունյան

«Կալիֆորնիա Կուրիեր» թերթի հրատարակիչ և խմբագիր

Հունիսի 18-ը Գյումրիի ավագանու հերթական նիստի օրն էր: Օրակարգում ընդգրկված էր 15 հիմնական, 5 լրացուցիչ հարցեր և երկու հայտարարություն: Նիստը նախատեսած էր ժամը 12:00-ին, սակայն ավագանու 21 անդամներից ներկա էր միայն 9-ը, և ըստ ՏԻՄ օրենքի, եթե ներկա են ավագանու հիմնական թվից կեսից պակաս անդամներ, ապա իրավունք կա նիստը հետաձգել 30 րոպեով, որից հետո, անդամների թիվը չավելանալու դեպքում` նիստը չեղյալ է համարվում: Գյումրիի քաղաքաետն այդպես էլ վարվեց, և 30 րոպե հետո ավագանու անդամներն արդեն դահլիճում 11-ն էին ու քվորումն ապահովված էր:

Գյումրիի ավագանու անդամներից 6-ը նախապես, ըստ քաղաքապետարանի աշխատակազմի ղեկավարի ժ/պ-ի, տեղյակ էին պահել` զբաղվածության պատճառով նիստին չմասնակցելու մասին:

Նշենք, որ վերջին ութ ամսվա ընթացքում, ինչ ձևավորվել է նոր ավագանին, սա առաջին դեպքն էր: Ավագանու անդամները միշտ մասնակցում են նիստերին, բացակայում են մեկը կամ երկուսը: Իսկ այս նիստն առանձնահատուկ էր նրանով, որ վերջապես Գյումրիի ավագանին ունեցավ նիստերի դահլիճ` վերանորոգված և կահավորված. մինչ այս նիստերը գումարվում էին քաղաքապետի աշխատասենյակում:

“Այստեղ ոչ մի արտառոց բան չկա, այսպես էլ է լինում” – լրատվամիջոցներին բացատրում էր Սամվել Բալասնայանը և խորհուրդ տալիս` քաղաքական ենթատեքստեր չփնտրել: – “Ոչ մեկն էլ  չի բոյկոտում ավագանու նիստը: Դուք կարող եք իրենցից ճշտել”, – շարունակեց քաղաքապետը:

Նիստում քննարկվեցին հողեր օտարելու, աճուրդներ կազմակերպելու, սոցիալապես անապահով ընտանիքներին դրամական օգնություն տրամադրելու, ավագանու նախկին մի շարք որոշումներում փոփոխություններ կատարելու մասին հարցեր:

Գյումրիի ավագանին գրեթե բոլոր հարցերի շուրջ միաձայն կողմ էր քվեարկում: Ավագանու միաձայն որոշմամբ ընդունվեց նաև Գյումրիում բնակվող երկու սիրիահայ ընտանիքների 20,000-ական դրամի չափով ամենամսյա օգնություն ցուցաբերել` 1 տարի: Նրանք բնակվում են վարձակալած բնակարաններում և այս նպաստը հնարավորություն կտա կիսով չափ փոխհատուցել բնակարանի վարձավճարը:

Ֆրանսիայի հարավում գտնվող Լուրդ քաղաքի հանրահայտ վանական համալիրից հազարավոր ուխտագնացներ են տարհանվել ջրհեղեղի պատճառով: Ուխտագնացության  կենտրոնի ադմինիստրացիայի ներկայացուցիչները հայտնել են, որ արտակարգ դրության պատճառով հետաձգվել է ֆրանսիական Արրասի ու Իտալիայի հավատացյալների ժամանումը, որը  նախատեսված էր հունիսի 19-ին: Հայտնել են նաև, որ անջատվել է եպիսկոպոսի տան ու հիմնական շենքի հոսանքամատակարարումը: Ադմինիստրացիան բացառել է ամբողջ սրբավայրի հոսանքազրկումը:

Լուրդի իշխանությունները վախենում են,  որ ջրհեղեղի պատճառով տեղի կունենա կարճ միացում:Դրա պատճառով ուխտագնացներին խնդրում են մոտակա ժամանակներում քաղաք կատարելիք ուղևորությունները հետաձգել:

Նման հեղեղ եղել է 2012-ին:  Այն ժամանակ պատճառված վնասը կազմեց 2,5 մլն եվրո: Փորձագետները ենթադրում են, որ այս տարի այդ վնասը շատ ավելին կլինի:

Մինչ Երևանում քննարկում են կենտրոնը ձևափոխելու հարցը, Գյումրիում արագ տեմպերով ասֆալտապատում են կենտրոնական հրապարակն ու նրան հարող փողոցները: Քաղաքի մյուս փողոցներում զուգահեռ ընթանում են փոսային նորոգման աշխատանքներ և այնպիսի ջանասիրությամբ են աշխատում ասֆալտապատող ընկերությունները, որ հորդ անձրևն իսկ անզոր է խանգարել: Մասնավորապես, Վազգեն Սարգսյան փողոցում ջրմուղի քանդած ասֆալտն էր վերականգնում “Սադե” ընկերությունը: Երեկ երեկոյան, հորդառատ անձրևի տակ, երբ բոլոր փոսերը լցված էին ջրով, այս շինկազմակերպությունը փութաջան ասֆալտ էր փռում: Առավոտյան արդեն մարզպետի ու քաղաքապետի հանձնարարությամբ երեկոյան թաց ասֆալտը նույն եռանդով քանդվեց: Այսպես եղավ նաև մոտ մեկ ամիս առաջ` Շառլ Ազնավուրի անվան հրապարակում, որտեղ անձրևաջրախառն ասֆալտը նույն պաշտոնյաների պահանջով քանդվեց:

“Ես շնորհակալ եմ լրատվամիջոցներին, որ այդքան ուշադիր են և բարձրաձայնում են: Վ.Սարգսյան փողոցի ասֆալտն այսօր գնացել քանդել ենք տվել”, – դեպքի մասին ասում է Գյումրու քաղաքապետ Սամվել Բալասանյանը:

“Բարեբախտաբար, մի քանի օր անձրև չեկավ և կարողացանք հրապարակը` իր հարակից չորս փողոցներով ասֆալտապատել: Կապիտալ հիմնանորոգում կատարվեց կառավարության հատկացրած 300 մլն-ի և մարզպետարանի միջոցներով: Նույն չափի գումարներ մենք ենք ներդրել փոսային նորոգումներ կատարելու համար”, – նշեց Սամվել Բալասանյանը:

Քաղաքապետի փոխանցմամբ, մարզպետի հետ համաձայնություն է ձեռք բերվել ամբողջությամբ հիմնանորոգել Շիրակացի փողոցը` մի հատվածը մարզպետարանի, մյուսը` քաղաքապետարանի կողմից:

“Կփորձենք նաև զուգահեռ խճապատել երկրորդական փողոցները: Շատ ծանր վիճակում են գտնվում Անի և Մուշ-2 թաղամասերը կապող ճանապարհը, Կոմիտաս, Սավոյան, Բաղրամյան, Գերցեն, Շարա Տալյան փողոցները: Գիտեք, մեր “Գրեյդեր” մեքենաները շատ հին են և հիմա, մի փոքր նորոգվելուց, կարգի բերելուց հետո կսկսենք այդ փողոցների հարթեցման աշխատանքները”, – տեղեկացրեց Գյումրու քաղաքապետ Սամվել Բալասանյանը:

Կոսմետիկ սովորական պրոցեդուրան 28-ամյա բրիտանուհու համար վերածվեց դաժան փորձության.Լուիս Ջեքսոնը թարթիչների երկարեցումից հետո հայտնվեց հիվանդանոցում: Հարսանիքից օրեր առաջ նա դիմեց գեղեցկության սրահ:Դիմահարդարը հատուկ սոսնձով նրա թարթիչները երկարացրեց արհեստական թարթիչներով: Մասնագետի խոսքով,  գեղեցիկ թարթիչների էֆեկտը պետք է պահպանվեր 6 ամիս:

“Ես չէի  կասկածում անգամ, որ գեղեցիկ տեսք ունենալու համար ստիպված կլինեմ առողջությունս  վտանգել: Պրոցեդուրայից կես ժամ հետո մասնագետն ինձ հորդորեց աչքերս բացել, սակայն ես չէի կարողանում ոչ մի կերպ այդ անել: Գեղեցկության սրահում նստած, ես բղավում էի ցավից: Այդ պահին համոզված էի, որ կուրացել եմ ու այլևս երբեք չեմ տեսնի հարազատներիս: Իսկ երբ մի փոքր կարողացա բացել աչքերս` իսկույն ինձ նայեցի հայելում` դեմքս կրկնակի մեծացել էր”:

Բժիշկները վիրադանակի օգնությամբ  փորձեցին դնովի թարթիչները հեռացնել,սակայն նրանց ջանքերը հաջողությամբ չպսակվեցին: Ամեն անզգույշ քայլ կարող էր բարդացնել վիճակը: Աղջիկը հետաձգեց հարսանիքը: Եվ միայն մեկ ամիս անց, երբ դեմքի այտուցը վերջապես անցավ, այդ ժամանակ միայն  նա կարողացավ արհեստական թարթիչներից վերջնականապես ազատվել:

Հիվանդանոցից դուրս գրվելուց հետո Լուիսն իմացավ, որ չարաբաստիկ սրահը փակել են:

Այս դաժան փորձությունից Լուիսը դասեր քաղեց` նա հանգեց այն եզրակացության, որ տպավորիչ արտաքինի համար չարժե ենթարկվել նման տանջանքների: Նա հաստատ գիտի, որ այլևս երբեք չի համաձայնի թարթիչները երակարացնել:

Ենթակայանում կատարված պայթյունի պատճառով Պրահայի մի հատվածը հոսանքազրկվել է: Պայթյունից հետո հրդեհ է բռնկվել, ինչի հետևանքով էլ մայրաքաղաքի հարավային հատվածն ու կենտրոնական շրջաններից 2-ը` Վրշովիցեն ու Վինոգրադնին,  հոսանքազրկվել են:

Ականատեսներն ասում են, որ 3 պայթյուն է եղել: Ներկայում դեպքի վայրում փրկարարական ծառայություններն են աշխատում: Պարզում են կատարվածի  պատճառներն ու հանգամանքները:

Փախստականների վերաբերյալ տվյալները հրապարակել է  փախստականների գործերով զբաղվող ՄԱԿ-ի գերագույն կոմիսարի վարչությունը: Այդ տվյալների համաձայն, անցած տարի շուրջ 8 մլն մարդ ստիպված լքել են իրենց տները` հիմնականում զինված հակամարտությունների պատճառով:

Նրանց  կեսն աշխարհի 5 երկրների ներկայացուցիչներ են.Աֆղանստան, Սոմալի, Իրաք, Սուդան:

Զեկույցում նշվում է, որ վերջին անգամ նման բարձր ցուցանիշ է գրանցվել 1994-ին, Ռուանդայի գենոցիդի ու Հարավսլավիայի ճգնաժամի ժամանակ:

Նա հոր վրեժն առնելու համար հրամայում է սրակոտոր անել Հայաստանում գտնվող բոլոր հռոմեացիներին` թվով 30.000 հոգու: Դրանով հայոց արքան հաստատում է իր վճռականությունը ատելի հռոմեացիների դեմ պայքարում:

Հայոց Արտաշեսյան թագավորական հարստության վերջին հզոր գահակալը Արտաշես Երկրորդ արքայից արքան էր (մ.թ.ա. 34-20): Մ.թ.ա. առաջին դարի 30-ական թվականներին Հայաստանում և Առաջավոր Ասիայում լարված քաղաքական իրադրություն էր:

Հռոմեական կայսրությունը, հաստատվելով Արևելքում, ձգտում էր իր տիրապետությունը հաստատել և իր ազդեցությունը տարածել Առաջավոր Ասիայի հզորագույն երկրների` Պարթևական թագավորության և Հայաստանի վրա:

Դեպի արևելք մեծ արշավանք կազմակերպեց հռոմեացի զորավար Մարկոս Կրասոսը, որ մինչ այդ` դեռևս մ.թ.ա. 71 թ., աչքի էր ընկել Սպարտակի ապստամբությունը ճնշելով: Սակայն Կրասոսի արշավանքը ջախջախվեց հայ-պարթևական զինակցության արդյունքում` Խառանի ճակատամարտի ժամանակ: Ինքը` Կրասոսը, անփառունակ վախճան ունեցավ և գլխատվեց:

Սակայն Կրասոսի օրինակը դաս չեղավ Հռոմի արկածախնդիր մեկ այլ զորավարի` Մարկոս Անտոնիոսի համար: Նա, ցանկանալով տիրանալ Ալեքսանդր Մակեդոնացու փառքին և նվաճել Հնդկաստանը, հսկայական բանակով արշավեց Արևելք: Մարկոս Անտոնիոսի արկածախնդրությունը նույնպես վատ վախճան ունեցավ, և հռոմեական բանակը կործանվեց: Զորավարն իր կյանքը և զորքի մնացորդները փրկեց սոսկ հայոց Արտավազդ Բ արքայից արքայի ողորմածության շնորհիվ:

Սակայն նենգ հռոմեացին Հռոմի Սենատի առջև իր պարտությունը կոծկելու նպատակով արևելյան արշավանքի տապալման ողջ մեղքը բարդեց իր փրկչի` Արտավազդ Բ արքայի վրա: Հայ-հռոմեական հարաբերությունները վատացան, և Հայաստանը դարձյալ կանգնեց պատերազմական վտանգի առաջ:

Շուտով Անտոնիոսը խաբեությամբ ու խարդավանքով գերում է Արտավազդ Բ արքային ու նրա ընտանիքը, հայոց արքային գլխատել տալիս Եգիպտոսում, իսկ նրա զավակներին ուղարկում Հռոմ` որպես գերիներ: Անգամ հռոմեացի պատմիչները, որոնք հազվադեպ են իրենց աշխատություններում արդարադատ ու կշռադատված օտարի հանդեպ, Մարկոս Անտոնիոսի այդ վարմունքը համարում են քստմնելի: Նվաճելով Հայաստանը` հռոմեացիները թալանի ու ավերածությունների են մատնում հայոց երկիրը: Կողոպուտի են ենթարկվում հայոց շեները, քաղաքները, տաճարները: Հենց այս ժամանակահատվածում են հռոմեացիները Աստվածամայր Անահիտի գլխավոր սրբավայր Երիզա ավանի Անահտական տաճարից հափշտակել դիցուհու արձանն ու կտորների բաժանել, որի մի մասն այժմ պահպանվում է Լոնդոնում` Բրիտանական թանգարանում:

Հռոմեական գերությունից բարեբախտաբար փրկվում է հայոց գահաժառանգը` Արտավազդ Բ արքայի ավագ որդին` Արտաշեսը:

Երիտասարդ թագավորն իր պապի` Տիգրան Մեծի պես աննկուն կամքի և ռազմավարական տաղանդի տեր գործիչ էր:

Հոր գերեվարությունից ու սպանությունից հետո Արտաշես Երկրորդը, գահ բարձրանալով, չի հապաղում և դաշինք է առաջարկում Պարթևաց թագավորության գահակալ Հրահատ Դ-ին: Պարթևաց արքան լավ հասկանալով, որ Հայաստանի ու իր տերության շահերը համընկնում են, և Հռոմը  չի բավարարվի Հայաստանը նվաճելով, ընդունում է Արտաշեսի առաջարկը: Դաշինքն ամրապնդվում է դինաստիական ամուսնությամբ: Արտաշես Բ-ն կնության է առնում Հրահատ Դ արքայի դստերը:

Որպեսզի վերադասավորի ուժերը` Արտաշես Բ-ն իր զորագնդով նախ անցնում է Պարթևստան` սպասելով ոսոխին հարված հասցնելու հարմար պահի:

Պահը չի ուշանում: Մ.թ.ա. 31 թ. Ակտիումի ծովամարտից հետո Մարկոս Անտոնիոսը պարտություն է կրում և սպանվում, իսկ Հռոմում միանձնյա կայսերական իշխանության է հասնում նրա թշնամին` Օկտավիանոս Օգոստոսը: Արտաշես Բ արքայից արքան Պարթևստանից  հայոց բանակով մտնում է Հռոմի դաշնակից Ատրպատականի թագավորության տարածք, պարտության մատնում մար Արտավազդ արքային, որը փախուստի է դիմում և ապաստանում Օգտավիանոս Օգոստոս կայսեր մոտ: Այս գործողությամբ, փաստորեն, Արտաշես Բ-ն Ատրպատականի տարածքը նվաճում է և կցում հայոց թագավորությանը: Ատրպատականը նվաճելուց հետո Արտաշես Բ-ն մտնում է Հայաստան, վճռական ճակատամարտում ջարդում հռոմեական զորագնդերը և իր իրավունքը վերահաստատում հայոց գահին: Նա հոր վրեժն առնելու համար հրամայում է սրակոտոր անել Հայաստանում գտնվող բոլոր հռոմեացիներին` թվով 30.000 հոգու: Դրանով հայոց արքան հաստատում է իր վճռականությունը` ատելի հռոմեացիների դեմ պայքարում:

Հաստատվելով հայրենական գահին` Արտաշես Բ-ն դեսպանություն ուղարկեց Հռոմ` Օկտավիանոս Օգոստոս կայսրից պահանջելով ազատ արձակել իր գերյալ եղբայրներին: Հռոմի պատասխանը, բնականաբար, մերժողական էր: Օկտավիանոս կայսրը հույս ուներ գերյալ թագաժառանգներին հռոմեական դաստիարակություն տալ և հետագայում հայոց գահին նրանց հաստատելով` Հայաստանն առնել իր ազդեցության ոլորտը:

Մի քանի տարում երկիրն ազատելով հռոմեական գերությունից` Արտաշես Բ արքայից արքան ամրացնում է իր իշխանությունն ու պատրաստվում անցնել արտաքին նվաճումների: Նա արծաթե և պղնձե դրամներ հատեց Արտաշատ մայրաքաղաքում` «Արքայից արքա», «Մեծ արքա» մակագրություններով:

Հռոմը վախենում էր հայ-պարթևական դաշինքից և ամեն կերպ խուսափում էր բաց պատերազմից: Սակայն հռոմեական նենգ դիվանագիտությունն անում էր իր սև գործը:

Հայաստանի արևմտյան` Հռոմի դրածո թագավորները Օկտավիանոսի դրդմամբ շարունակ դավեր են նյութում հայոց պետության դեմ: Հայաստանի հարաբերությունները լարված էին հատկապես Փոքր Հայքի հետ, որտեղ Օկտավիանոսը գահ էր բարձրացրել Արտաշես Բ-ի թշնամի, ազգությամբ մար Արտավազդին, որը, ի դեպ, մորական կողմից հայ էր և Արտաշեսյան: Հայոց պետության դեմ թշնամաբար էին տրամադրված նաև Հռոմի ազդեցության տակ գտնվող Պոնտական թագավորությունը, Գամիրքը, անգամ` Վիրքը:

Թշնամական օղակը Հայաստանի շուրջ սեղմվում է:  Այսուհանդերձ Օկտավիանոս կայսրը չի համարձակվում բացեիբաց պատերազմ հայտարարել Մեծ Հայքին: Հայոց հզորությունը բավարար էր թշնամուն հակահարված տալու համար:

Եվ հռոմեացիները դիմում են նենգության: Մ.թ.ա. 20 թ. կայսեր որդեգիր Գայոս Տիբերիոսը մեծ բանակով մտնում է Ասորիք: Պարթևաց արքան չի կարողանում դիմագրավել հռոմեացիներին, քանզի իր երկրում խառնակ վիճակ էր, և հաշտություն է կնքում Օկտավիանոսի հետ:

Հայաստանն ահեղ թշնամու դեմ հանդիման մնում է միայնակ: Սակայն աննկուն հայոց արքան չի վհատվում և պատրաստվում է պատերազմի: Այստեղ, սակայն, հերթական անգամ դեր է խաղում Հռոմի նենգ դիվանագիտությունը: Արտաշես Բ արքան զոհ է գնում Հռոմի կազմակերպած նենգ դավադրության և սպանվում է:

Արտաշես Բ-ի սպանությունից հետո Հռոմում իսկական ցնծություն էր: Կայսեր հրամանով անգամ արծաթե դրամներ են հատվում` «Հայաստանը նվաճված» մակագրությամբ: Իսկ հռոմեացի բանաստեղծներ Հորացիոսն ու Օվիդիոսը ներբողներ հյուսեցին հռոմեական «փառապանծ» հաղթանակի կապակցությամբ:

Արտաշես Բ-ի սպանությունը բարոյալքեց ու կազմալուծեց Հայաստանի պաշտպանությունը: Շուտով Տիբերիոսը որպես հայոց գահի թեկնածու առաջարկեց Արտավազդ Բ-ի մյուս որդուն` Արտաշես Բ արքայի եղբորը` Տիգրան Գ-ին (մ.թ.ա. 20-8): Հայոց ավագանին ստիպված էր ընդունել Հռոմի առաջարկը, քանզի Արտաշես Բ-ն զավակներ չուներ: Տիգրան Գ-ն, լինելով գերության մեջ, հասակ էր առել և դաստիարակվել Հռոմում, և այս քայլով հռոմեացիները հույս ունեին գահի իրենց թեկնածուի միջոցով հպատակեցնել Հայաստանը: Սակայն Հռոմի հույսերն ի դերև ելան:

Գահ բարձրանալով` Տիգրան Գ-ն վարեց Հռոմից բոլորովին անկախ քաղաքականություն: Նա նույնպես իր թողարկած դրամների վրա դաջել է «արքայից արքա» տիտղոսը, ինչը նշանակում է, որ Հայաստանի դիրքերը և ազդեցությունը շատ հզոր էին և երկիրը պահպանել էր իր լիակատար անկախությունը: Սակայն մ.թ.ա. 8 թ. Տիգրան Գ սպանվեց Կովկասի լեռնականների դեմ մղվող մի պատերազմում, իսկ շատ չանցած` Հայաստանը դարձավ Հռոմեական կայսրության հպատակ ու հարկատու երկիր:

Վահե ԱՆԹԱՆԵՍՅԱՆ