Հուլիսի 19-ին, ժամը 13.51-ին ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Հրազդանի կիրճում՝ «Ֆլորենց» ռեստորանի մոտակայքում, տեղի է ունեցել ՃՏՊ, կան տուժածներ, անհրաժեշտ է օգնություն:

Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:

Պարզվել է, որ «Հունդայի» մակնիշի 99 SU 909 պետհամարանիշի ավտոմեքենան (վարորդ 1971թ. ծնված Սաֆարյան Մուշեղ) բախվել է «Լեքսուս» մակնիշի 52 PO 555 պետհամարանիշի ավտոմեքենային (վարորդ 1955թ. ծնված Սամվել Խաչիկյան), ինչից Ս. Խաչիկյանը տարբեր աստիճանի մարմնական վնասվածքներով հոսպիտալացվել է «Նաիրի» բժշկական կենտրոն, որտեղ ստանալով առաջին բուժօգնություն, դուրս է գրվել:

Վերջերս անգլիական և թուրքական մամուլի օրակարգում է հայտնվել «աղջիկ փախցնելու» մի պատմություն: Մեկ տարի առաջ «Facebook»-ի միջոցով ծնունդով Ադանայից 22-ամյա թուրք մատուցող Մուրադ Ջան Էրթանին ծանոթանում է անգլիացի Ֆեյ Ջոնսի հետ: Այս ամառ աղջիկը մոր հետ որոշում է իր հանգիստն անցկացնել Թուրքիայի Մարմարիս քաղաքում, որտեղ և աշխատում է թուրք երիտասարդը: Որոշ ժամանակ ընկերություն անելուց հետո երիտասարդները որոշում են միասին փախչել:

Այս դեպքին է անդրադարձել անգլիական «Daily Mirror» հանդեսը, որին տված հարցազրույցում Էրթանին պատմել է դեպքի մանրամասների մասին: Վերջինս նշել է, որ չի իմացել աղջկա իսկական տարիքը: Ֆեյը նրան ասել է, թե 19 տարեկան է, սակայն իրականում 16 է եղել: Էրթանին իրենց հետ պատահածը «արկած» է համարել: «Անգլիացի աղջիկների հետ հեշտ է, թուրք աղջիկների դեպքում այդքան հեշտ չէ, նրանց լավ ստեր է պետք ասել»,-պատմել է երիտասարդը: Այն հարցին, թե արդյոք ինքը հատուկ հետաքրքրություն ունի անգլիացի աղջիկների նկատմամբ, Էրթանին այսպես է պատասխանել՝ «Երբ աղջիկը գեղեցիկ է, նշանակություն չունի, թե որտեղից է»:
Աղջկա անհետանալուց հետո մայրը ոստիկանություն է դիմել, վերջիններս էլ հետշտությամբ գտել են երիտասարդներին: Էրթանին նշել է, որ չի կարծել, թե տեղի ունեցածը լուրջ բնույթ կստանա և ասել է, թե աղջիկը պարզապես չէր ցանկանում մոր հետ վերադառնալ Անգլիա, այդ պատճառով էլ իրենք որոշեցին փախչել: Հարցաքննությունից հետո ոստիկանությունը բաց է թողել Էրթանիին՝ համարելով, որ նա աղջկան վատ մտադրությամբ չի փախցրել և իսկապես տեղյակ չի եղել նրա իրական տարիքի մասին:

Թուրքիայում «Գեզի» այգու ցույցերի ընթացքում տեղի ունեցած ողբերգական դեպքերը միգուցե դեռ երկար կհիշվեն: Սակայն այդ օրերին ստեղծված լարվածությունից բացի եղել են նաև լուսավոր պահեր: «Գեզի» այգում ծնված սերը, որը շուտով կպսակվի ամուսնությամբ, հենց այդ հետաքրքիր պատմություններից մեկն է:

Երիտասարդ զույգը՝ Օզգյուրն ու Նուրայը «Գեզիում ենք ծանոթացել, Գեզիում ենք ամուսնանալու» վերնագրով հարսանիքի հրավիրատոմսերը սկսել են բաժանել այգու համար պայքարող իրենց ընկերներին: Վաղը ամուսնանալ պատրաստվող զույգը իր երջանկությունը ուզում է կիսել բոլոր ընդդիմացող երիտասարդների հետ: Հետաքրքրական է, որ «Գեզիի» զույգին իրենց աջակցությունն են հայտնել մի շարք անվանի մարդիկ: Մասնավորապես հարսանյաց հանդերձները նվիրել է նշանավոր դիզայներ Բարբարոս Շանսալը, հրավիրատոմսերը գծագրել է Բահադըր Բոյշալը, յուրահատուկ է լինելու նաև երեկոյի երաժշտությունն ու հարսանեկան թխվածքը: Վաղը ցուցարարները «Գեզի» այգում կհավաքվեն ոչ թե բողոքելու, այլ ուրախանալու համար, «Գեզիում» հարսանիք է:

«Մուսուլման եղբայրներ» շարժումը հայտարարություն է արել կապված 1973 թվականի արաբ-իսրայելական պատերազմի 40–րդ տարելիցի կապակցությամբ: Հայտարարության մեջ ասվում է, որ այսօր Եգիպտոսը վտանգի առաջ դեմ առ դեմ է կանգնած, ինչը վտանգավոր է միջազգային անվտանգության համար ևս: Շարժման առաջնորդները անհանգստացած են, որ զինվորականների գործողությունները կարող են քաղաքացիական պատերազմի բերել, հանգեցնել բանակի և ժողովրդի միջև բախման, ինչը կբերի մասնատման հենց զինված ուժերի ներսում:

«Մուսուլման եղբայրները» կոչ են արել չդադարեցնել ցույցերը՝ ընդգծելով, որ բողոքի ակցիաները կշարունակվեն այնքան ժամանակ, քանի դեռ չի վերականգնվել երկրի օրինական նախագահ Մուհամադ Մուրսիի իշխանությունը:

Արփիկ Կարապետյանի որդին՝ Գեղամ Կարապետյանը, ով այժմ գտնվում է անազատության մեջ, 3-րդ կարգի հաշմանդամ է, հաշվառված է նարկոլոգիական դիսպանսերում, ունի հեպատիտ C, երեք տարի առաջ հեռացվել է թոքի մի մասը, երկու տարի առաջ էլ ենթարկվել է ծնոտի վիրահատության, որի արդյունքում հեռացվել է ծնոտի մի մասը, իսկ մյուս մասը շարունակում է փթել և ենթակա է հեռացման:

Որդու կալանավորվելուց հետո Ա. Կարապետյանը բազմից դիմել է ՔԿՀ-ի բուժմասի պետին, սակայն այս առիթով նրանց կողմից ոչ մի միջոց չի ձեռնարկվել:

Արփիկ Կարապետյանը դիմել է Պաշտպանին՝ խնդրելով նրա միջնորդությունը իր որդու բուժումը կազմակերպելու հարցում:

Պարզաբանումներ ստանալու նպատակով Պաշտպանը գրություն է ուղարկել ՀՀ արդարադատության նախարարություն: Արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչությունից Պաշտպանին պատասխանել են, որ քրեակատարողական հիմնարկում կազմակերպվել է ընդհանուր բժշկական զննում և վիրաբույժի խորհրդատվություն, որի արդյունքում կալանավորի առողջական վիճակը գնահատվել է բավարար:

Սակայն, ուսումնասիրելով Արփիկ Կարապետյանի ներկայացրած փաստաթղթերը, որոնք նկարագրում են կալանավորի մի շարք հիվանդությունները և վկայում են նրա ծանր առողջական վիճակի մասին, Պաշտպանը կրկին գրություն է ուղարկել ԱՆ և հայտնել, որ նման խնդիրների դեպքում Գեղամ Կարապետյանի վիճակը պարզապես չի կարող գնահատվել բավարար, և նրան հարկավոր է բժշկական օգնություն:

Արդյունքում, Պաշտպանի միջնորդությամբ, Գ. Կարապետյանը տեղափոխվել է «Դատապարտյալների հիվանդանոց» ՔԿՀ և այժմ ստանում է համապատասխան բժշկական օգնություն:

Քաղաքացիների անուն-ազգանունը փոխված է:

Մարդու իրավունքների պաշտպան Կարեն Անդրեասյանը Հրաչյա Հարությունյանի գործով կիրակի օրը՝ հուլիսի 21-ին, կմեկնի Մոսկվա:

Նախատեսվում է Պաշտպանի այցը Հրաչյա Հարությունյանին: Կարեն Անդրեասյանը գործը կքննարկի նաև Հրաչյա Հարությունյանի փաստաբանների հետ: Այցի շրջանակներում նախատեսվում են նաև հանդիպումներ խնդրի հետ առնչություն ունեցող մի շարք պաշտոնյանների, հայ համայնքի ներկայացուցիչների և այլ շահագրգիռ անձանց հետ:

Կարեն Անդրեասյանի Մոսկովյան այցի մանրամասների և կատարված աշխատանքների մասին լրացուցիչ տեղեկություններ կներկայացվեն երկուշաբթի օրը՝ հուլիսի 22-ին:

Ավստրալիան որոշել է բոլոր ոչ օրինական ներգաղթյալներին ուղարկել մշտական բնակության Պապուա Նոր Գվինեա:

“Տարվա սկզբից արդեն 15 հազար ներգաղթյալ է եկել Ասիայից, նրանք իրենց երկրներից տարբեր նավերով են հեռանում ու փորձում հասնել մայրցամաք.-հայտնել է վարչապետը:-Այսուհետ, ով ծովային ուղով կհասնի մեր երկիր, չի ստանա փախստականի կարգավիճակ ու մնալ “բնակության”:

Վարչապետը հայտնել է, որ մեծ թիվ են կազմում Իրանից փախստականները: Նրանք օգտագրծում են Ինդոնեզիայի տարածքը որպես տարանցիկ գոտի Ավստրալիայի ճանապարհին:  Քևին Ռադը նշել է, որ ունեցած տեղեկությունների համաձայն, Ինդոնեզիայի իշխանությունները մտադիր են մոտ ժամանականերս խստացնել Թեհրանի հետ վիզային ռեժիմը:

Էդվարդ Նալբանդյանը մասնակցեց ԼՂՀ արտգործնախարարության հիմնադրման 20-ամյակին նվիրված միջոցառմանը

Հուլիսի 19-ին Ստեփանակերտ ժամանած արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանին հանդիպեց Արցախի նախագահ Բակո Սահակյանին:

Հայաստանի արտաքին քաղաքական գերատեսչության ղեկավարը Արցախի Նախագահին ներկայացրեց հուլիսի 12-ին Վիեննայում Ադրբեջանի արտգործնախարարի և ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ կայացած հանդիպման մանրամասները։

Նախագահ Սահակյանն ու նախարար Նալբանդյանը զրույց ունեցան Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի խաղաղ կարգավորման բանակցային գործընթացի շուրջ։

Հանդիպմանը երկուստեք կարևորվեց Հայաստանի եւ Արցախի արտաքին գերատեսչությունների միջեւ ակտիվ եւ համակարգված աշխատանքը:

Հուլիսի 20-ին Էդվարդ Նալբանդյանը ԼՂՀ արտգործնախարարությունում հանդիպեց նախարար Կարեն Միրզոյանի, արտերկրում Արցախի ներկայացուցիչների և նախարարության աշխատակիցների հետ։ Շնորհավորելով արցախցի դիվանագետներին ԼՂՀ ԱԳՆ հիմնադրման 20-ամյակի կապակցությամբ՝ նախարար Նալբանդյանը նշեց, որ շարունակելու է համակողմանի աջակցությունը Արցախի արտաքին գործերի նախարարության գործունեությանը: Էդվարդ Նալբանդյանը ներկայացրեց ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման բանակցային գործընթացի վերջին զարգացումները, պատասխանեց արցախցի դիվանագետների հարցերին։

Նույն օրը ԼՂՀ Ազգային ժողովի նիստերի դահլիճում Էդվարդ Նալբանդյանը մասնակցեց Արցախի արտաքին գործերի նախարարության 20-ամյա տարեդարձին նվիրված հանդիսավոր նիստին։

Ելույթ ունենալով հանդիսավոր նիստին՝ նախարար Նալբանդյանը մասնավորապես, ասաց.

“Անկախ Արցախի արտգործնախարարությունը հիմնադրվեց պատերազմի պայմաններում։ Երկու տասնամյակ անց խաղաղ, գեղատեսիլ և բարեկարգ Ստեփանակերտում այս գեղեցիկ սրահում, այսքան տոնական տրամադրությամբ նշում ենք Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարության հիմնադրման 20-րդ տարեդարձը։

Այս քսան տարիները, որոնք հետագա սերունդների և պատմագիրների համար կթվան պատմական ակնթարթ, մեզ` ժամանակակիցներիս համար, ներկայացնում են մի ամբողջ դարաշրջան: Այն սկիզբ է առնում հանուն ազատության, հանուն արժանապատիվ ապագայի, Արցախյան փառահեղ հերոսամարտերով, և շարունակվում` պետականաշինության արդյունավետ աշխատանքով։

Արցախահայության համառ, անպարտելի ոգու, շինարար աշխատանքի ու մեծ կամքի շնորհիվ երկու տասնամյակի ընթացքում մեր հայկական երկրորդ պետությունն անցել է պետական ինստիտուտների հիմնադրման և կայացման կարևոր ճանապարհ:

Այսօր, իր քսանամյակը բոլորած Արցախի արտաքին գործերի նախարարությունը, Հայաստանում և արտերկրում գործող իր մշտական ներկայացուցչություններով, իր նվիրված դիվանագետներով, առանցքային տեղ է զբաղեցնում Արցախի պետական կառույցների շարքում:

Արցախի պետականության ակունքներում արտաքին գործերի նախարարությունը Պաշտպանության բանակին զուգահեռ, պայքար էր տանում արտաքին ճակատում՝ Արցախի ձայնը լսելի դարձնելու ուղղությամբ:

Հատուկ երախտիքի խոսքերի են արժանի բոլոր նրանք, ովքեր իրնեց ներդրում են բերել այդ հայրենանվեր գործին։

Եթե այսօր Արցախի ձայնը լսելի է տարբեր միջազգային հարթակներում, դա նախագահ Բակո Սահակյանի առաջնորդությամբ Լեռնային Ղարաբաղի իրականացվող ակտիվ արտաքին քաղաքականության շնորհիվ է։ Դա նաև ղարաբաղցի դիվանագետների աշխատանքի շնորհիվ է:

Արցախի Հանրապետության ձևավորման և կայացման գործում արտաքին քաղաքական գերատեսչության ունեցած ավանդի և դերակատարության մասին է խոսում այն փաստը, որ ԼՂՀ երկրորդ նախագահ դարձավ արտաքին գործերի առաջին նախարարը այստեղ ներկա Արկադի Ղուկասյանը, որն այսօր նաև Հայաստանի Հանրապետության հատուկ հանձնարարություններով դեսպանն է։

Անկախությունից ի վեր Հայաստանի և Արցախի արտաքին գործերի նախարարությունների առանցքային խնդիրն է եղել և շարունակում է մնալ արցախյան հիմնախնդրի արդարացի և խաղաղ կարգավորումը:

Մեր ընտրած ուղու շնորհիվ արդեն հինգ տարի շարունակ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ պետությունների ղեկավարներն անմիջական ուշադրության կենտրոնում են պահում արցախյան հիմնախնդրի կարգավորմանն ուղղված ջանքերը, ինչի վկայությունն են լ՛Աքվիլայում, Մուսկոկայում, Դովիլում, Լոս Կաբոսում և Էնիսքիլենում նրանց կողմից արված հայտարարությունները:

Մենք համոզված ենք, որ Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի միջազգային ճանաչման հիման վրա հիմնախնդրի խաղաղ կարգավորումը այլընտրանք չունի: Այդ նպատակով մենք համատեղ և հետևողական ջանքեր ենք գործադրում։ Երկու նախարարությունների միջև հաստատվել է սերտ համագործակցություն, որի վկայություններից է, որ այսօր ԼՂՀ արտգործնախարար Կարեն Միրզոյանը Հայաստանի դիվանագիտական ծառայության ամենափորձառու ներկայացուցիչներից մեկը։

Ցանկանում եմ շնորհակալություն հայտնել Արցախի արտգործնախարարության բոլոր նախկին և ներկա աշխատակիցներին իրենց ջանքերի, Արցախի շահերը արտերկրում պաշտպանելու գործում իրենց ներդրման համար, շնորհավորել արտգործնախարարության 20-ամյա հոբելյանի կապակցությամբ և նոր հաջողությունների մաղթանքներ հղելով` վստահեցնել, որ Մայր-Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը, ինչպես նախկինում, այսօր էլ իր բոլոր հնարավորություններով կանգնած է ձեր կողքին և շարունակելու է համակողմանի աջակցությունը Արցախի արտաքին գործերի նախարարության գործունեությանը:”

Նույն օրը Էդվարդ Նալբանդյանը վերադարձավ Երևան։

Իսպանիայում մահացել է գարեջուրն արագ խմելու մրցույթի հաղթողը, որը 6 լ գարեջուրը հասցրել էր խմել 20 րոպեում: 45-ամյա տաղամարդը մահացել է հիվանդանոցում` սրտի կանգից: Ականատեսներն ասում են, որ նա մրցույթից հետո ուրախ էր ու լավ էր զգում, իսկ հետո նրա մոտ սրտխառնուք է սկսել: Թե ինչու է նրա սիրտը կանգ առել, դեռևս պարզ չէ: Այս մրցույթն արդեն 15 տարի է անց է կացվում Հեա-ի Թրույոլս գյուղակում, ի պատիվ Կարմելյան տիրամոր: Մրցույթի կարևոր պայմանը` 20 րոպեում հնարավորինս շատ գարեջուր խմելն է: Տղամարդու մահից հետո գյուղակի ադմինիստրացիան դադարեցրել է մրցույթը, որն ի սկզբանե պետք է շարունակվեր մինչև հուլիսի 22-ը: Գյուղակում եռօրյա սուգ է հայտարարվել:

Լատվիայում տեղի է ունենալու ԽՍՀՄ անվանումով ավանի բացումը, որը տեղակայված է լինելու Յուրմալայի մոտ: Այն 110 հողատարածքից է բաղկացած լինելու, որոնցից, ի դեպ, մի քանիսն արդեն վաճառվել են 24-56 հազար եվրոյով: Մինի ԽՍՀՄ-ի բացումը տեղի կունենա  հուլիսի 22-ին:

Էկո- գյուղակի ստեղծումը, որի կազմի մեջ է մտնում նաև ԽՍՀՄ-ը, զբաղվում է Vianets-ը: Ընկերության ներկայացուցիչը գործարար Ալ.Խոլոստովը պատմել է, որ միջոցառմանը հրավիրված են Ռուսական Պետդումայի ու Լատվիայի Սեյմի պատգամավորներ: Նրանք ներկա կլինեն խորհրդային ոճով շոու ծրագրին:

Դրա համար Խոլոստովը պետք է  ադմինիստրատիվ տուգանք վճարի, քանի որ Լատվիայում արգելված է  զանգվածային միջոցառումների ժամանակ սովետական խորհրդանիշ օգտագործել: բացի ԽՍՀՄ ավանից,  Vianets ընկերությունը ստեղծել է 5 այլ ավաններ  Putinka, Medvedevka, Valuevka, Rublevka և Obama ecovillage: Գյուղն ամբողջությամբ գնելու դեպքում` կարելի այլ անվանում ընտրել:

Ի դեպ, ՌԴ նախագահ Պուտինի պատվին գյուղակի հայտնվելու մասին լուրը մեծ արձագանք էր առաջացրել Լատվիայում:  Պետության պետական լեզվի կենտրոնից նման անվանման դեմ հանդես եկան, հայտարարելով, որ այն չի համապատասխանում տեղագրության պաշտոնական պահանջներին:

Իսպանիայում հազարավոր մարդիկ դուրս են եկել փողոցներ` պահանջելով վարչապետի հրաժարականը,  որին մեղադրում են կառավարության ֆոնդից գումար վերցնելու մեջ:

Երեկ Բարսելոնայում և Մադրիդում հազարավոր մարդիկ դուրս են եկել փողոցներ պահանջելով Իսպանիայի վարչապետ Մարիանո Ռահոյի հրաժարականը:

Ժողովրդական կուսակցության առաջնորդ Ռահոյը վարչապետ է դարձել 2011թ-ին, իսկ այժմ կառավարության ֆոնդերից գումար վերցնելու համար ցուցարարները պահանջում են նրա հրաժարականը:

Ցույցը սկսզբնական շրջանում խաղաղ բնույթ է կրել, սակայն այն վերածվել է կատաղի բախման, երբ ոստիկանությունը բախվել է ցուցարարների հետ` երկու կողմից էլ վիրավորներ են եղել:

Ցուցարարները փակել էին  Ռահոյի Ժողովրդական կուսակցության գրասենյակ տանող ճանապարհները: Այնուհետև նրանք երթ են կազմակերպել քաղաքի փողոցներով, որից հետո բախում է տեղի ունեցել ոստիկանների հետ:

Բախման արդյունքում վիրավորվել է մեկ ոստիկան և ցուցարար, կան ձերբակալվածներ:

Հասարակական տրանսպորտի ուղեվարձի թանկացման առնչությամբ այսօր մի խումբ ակտիվիստեր բողոքի ակցիա էին իրականացրել Երևանի քաղաքապետարանի դիմաց` պահանջելով չեղյալ հայտարարել  ուղեվարձը 150 դրամ դարձնելու որոշումը:

Ակցիայի մասնակիցների պահանջները լսելու և որոշակի մեկնաբանություն տալու նպատակով նրանց հետ էր հանդիպել Երևանի քաղաքապետի խորհրդական Ալբերտ Գևորգյանը, որին տեսնելով՝ ակցիայի մասնակիցները սկսել էին կոպեկներ շպրտել նրա ուղղությամբ: Գևորգյանը, այնուամենայնիվ, պարզաբանել էր ուղեվարձի բարձրացման պատճառները` նշելով, որ դրա վերաբերյալ Հանրային խորհրդում նույնպես տեղի է ունեցել քննարկում, որի ընթացքում կողմերը եկել են այն եզրակացության, որ տրանսպորտի գինը պետք է կազմի 150 դրամ:

Ավելի ուշ ակցիայի մասնակիցներին պարզաբանում էր տվել Հանրային խորհրդի անդամ, ՀԽ ֆինանսատնտեսական և բյուջետային հարցերի հանձնաժողովի նախագահ Վազգեն Սաֆարյանը և հայտնել, որ Հանրային խորհրդում նախորդ շաբաթ տեղի է ունեցել աշխատանքային քննարկում, որին մասնակցել են նաև Երևանի քաղաքապետարանի տրանսպորտի վարչության պետը, մեկ տասնյակից ավելի գծատերեր: Նրա փոխանցմամբ` գծատերերիւ մի մասը, ինչպես նաև ՀԽ տրանսպորտի ենթահանձնաժողովի նախագահ Տիգրան Հովհաննիսյանը կարծիք են հայտնել, որ հնարավոր է գինը պահել 100 դրամ, եթե կառավարությունը որոշակի չափով սուբսիդավորի ոլորտը, քաղաքապետերանի ներկայացուցիչն ու գծատերերի մի մասն էլ հայտարարել է, որ 100 դրամ պահել հնարավոր չէ, քանի որ թանկացել են ավտոմեքենաները, դրանց պահեստամասերը և այլն:

Վազգեն Սաֆարյանի խոսքով` այդ խորհրդակցության ժամանակ Հանրային խորհրդում որոշում է կայացվել ստեղծել հանձնաժողով և քննարկել այդ երկու մոտեցումները. «Հանրային խորհուրդը գին որոշող մարմին չէ, մենք ընդամենը առաջարկել ենք տեսակետները քննարկելու արդյունքում գտնել ընդունելի լուծում բոլոր կողմերի համար»,-ասաց նա:

Վազգեն Սաֆարյանի խոսքով` ընդամենը օրեր առաջ ինքը և քաղաքապետի խորհրդականը հեռուստաեթերում զրույց են ունեցել այս թեմայի վերաբերյալ և համակարծիք եղել այն հարցում, որ տրանսպորտի որակը պետք է բարելավի, որ վարորդները 14 ժամ և ավելի չաշխատեն, որ երկու հերթով գործեն և այլն»:

Իսկ ընդհանրապես Վազգեն Սաֆարյանը գտնում է, որ պետք է կառավարությունը քայլեր ձեռնարկի մարդկանց սոցիալական վիճակը վարելավելու ուղղությամբ` աշխատավարձերի, նպաստների, թոշակների բարձրացում, որպեսզի մարդկանց արձագանքն էլ այսպիսին չլինի:

Հիշեցնենք, որ Երեւանի քաղաքապետարանի որոշմամբ, տրանսպորտի ուղեվարձը հուլիսի 20-ից կթանկանա 50 դրամով եւ կկազմի 150 դրամ: Տրոլեյբուսում երթեւեկելը կարժենա 100 դրամ՝ ներկայիս 50-ի փոխարեն, իսկ ավտոբուսներում կամ միկրոավտոբուսներում երթեւեկելը՝ 150 դրամ՝ ներկայիս 100-ի փոխարեն: Չի փոխվի միայն մետրոյի ուղեվարձի գինը:

Պետական պաշտոնիայի տվյալներով` Թուրքիայում Սիրիայի սահմանի մոտակայքում հորդառատ անձրևներից առաջացած հողի փլուզման հետևանքով զոհվել է հինգ մարդ:

Կառավարիչ Ջելյալետինա Լեկեսիզը հայտնել է, որ հողի փլուզումը տեղի է ունեցել ուրբաթ առավոտյան Հաթայ նահանգի Դորտյոլ քաղաքում, որի արդյուքնում փլուզվել է վեց տուն: Առնվազն 12 մարդ վնասվածքներ է ստացել:

Ըստ մասնավոր Դոգան լրատվական գործակալության`զոհվել են ծեր կին ու տղամարդ և իրենց երկու թոռները, որոնք մնացել էին իրենց փլուզված տան տակ:

Կառավարությանը կից աղետների կառավարման գործակալության տեղեկություններով` ուղղաթիռների միջոցով փրկվել են ինը մարդ:

Թուրքիայում հաճախ են տեղի ունենում հորդառատ անձրևներից հետևանքով առաջացած մահվան ելքով հողի փլուզումներ:

Անցյալ շաբաթ, կառավարության նիստի ժամանակ, գործադիրին ներկայացվեց Արարատյան արտեզյան ավազանում տիրող վիճակը, ներկայացվեցին լրջագույն խնդիրներ, և վարչապետն այդ խնդիրները լուծելու համար որոշ հանձնարարականներ հնչեցրեց, մասնավորապես` որոշ արտեզյան հորեր կոնսերվացնելու վերաբերյալ: Ընդերքային ջրերի աղետալի վիճակի ուսումնասիրության և վեր հանված խնդիրների լուծման առաջարկության հեղինակներից մեկն էլ Հանրային խորհրդի գյուղատնտեսության և բնապահպանության հարցերի հանձնաժողովի նախագահ, «Հայջրնախագիծ» ինստիտուտի տնօրեն Յուրի Ջավադյանն է:  Նա «Անկախին» ներկայացրեց, թե որոնք են այս ոլորտի խնդիրներն ու անելիքները:

– Պարո՛ն Ջավադյան, ընդերքային ջրերի ի՞նչ պաշարներ ունենք Արարատյան արտեզյան ավազանում, և  ի՞նչ խնդիրներ են այնտեղ առաջացել: 

– Այդ պաշարները վերջին անգամ որոշվել են 1984 թ.: Այդ տվյալներով` Արարատյան արտեզյան ավազանի համար, որը սնվում է Արարատ լեռից, Հայկական պար, լեռնաշղթայից, Արագած լեռից, Կոտայքի լեռներից` տարեկան սնուցման պաշարները գնահատված են 1 մլրդ 226 մլն խմ: Սա է այն հիմնական գիծը, որից ավելի ջուր օգտագործելու թույլտվություն տալու իրավունք  որևիցե մեկը չունի, և որից ավելի օգտագործումը խափանում է ավազանի վերականգնումը:

Այդ ավազանի գրունտային շերտն այն 80 մետրն է, որը հորատելով ջրերից օգտվում են խորքային հորերը: Դրանք էլ երկու տեսակի են` պոմպերով ու շատրվանող խորքային հորեր: Խնդիրները հիմնականում շատրվանող հորերն են առաջացնում: Եթե դրանց շատ ջուր օգտագործելու թույլտվություն տրվի, ապա խորքային ջրերի ճնշումներն անընդհատ կընկնեն: Այդ խորքային հորերից ջուր օգտագործելու համար պետք է այնքան ջրօգտագործման թույլտվություն տրվի, որ ավազանը վերականգնման հնարավորություն ունենա: Մենք վերականգնման հնարավորությունը վերացրել ենք, որովհետև 1 մլրդ 226 մլն խմ սնուցման պաշարի դիմաց միայն ձկնային տնտեսություններին տրվել է 1 մլրդ 493 մլն խմ օրինական ջրօգտագործման թույլտվություն: Դրան գումարած` ուսումնասիրության արդյունքում պարզվում է, որ ևս 55% հանվում է  անօրինական: Այսինքն` ստացվում է, որ մենք 1 մլրդ 226 մլն խմ-ի փոխարեն միայն ձկնային տնտեսությունների համար տարեկան 2 մլրդ խմ ջուր ենք օգտագործում: Այսինքն` շատ հետաքրքիր ու տխուր տվյալներ ի հայտ եկան, որոնք կործանման կհանգեցնեն Արարատյան դաշտը, եթե այսպես շարունակվի ու արագ միջոցներ չձեռնարկվեն:

– Խնդրում ենք ավելի մանրամասն նշել, թե ինչ սպառնալիքներ կան:

 -Մեծամոր ` նախկին Սևջուր կոչվող գետի հունում, որը սկսվում է Այղր լճից, 303 խորքային շատրվանող հորերից 122-ն իսպառ չորացել են: Նաև Ակնալճի ջրատվությունն է 70-75%-ով անկում ապրել: Այժմ ռիսկեր են առաջացել արդեն Ակնալճից սնվող ոռոգելի տարածքների համար, քանի որ պոմպակայաններ կային, որոնք լճից ջուր էին հանում, ու ահագին հողատարածքներ ոռոգվում էին այդ ջրերով: Քանի որ այդտեղի բոլոր լճերն ու աղբյուրներն արտեզյան ճնշումային զոնայի հետ ընդհանուր կապի մեջ են, խիստ տուժում են նաև նրանք, ինչպես նաև այն 80 մ հաստությամբ շերտը, որը տակից է սնվում: Մեր հետազոտությունների շրջանակներում պետք է 62 ձկնային տնտեսություններում ուսումնասիրություններ կատարեինք, համապատասխան հորեր վերցնեինք, որոնց վրա տեղադրեինք համապատասխան ճնշման չափիչներ, որպեսզի կարողանային և՛ հոսքերը որոշել, և՛ ճնշումները: Դա պետք է 1 տարվա ընթացքում անեինք, ամսական 3 անգամ` դինամիկան որոշելու համար: Այդ ստուգման ժամանակ 62 ձկնային տնտեսություններից 24-ն արդեն իսպառ չորացել էին: Այժմ մեր արտեզյան զոնան կրճատվել է: Կրճատումն ընդգրկում է արտեզյան ավազանի սահմանի ամբողջ երկարությամբ 5 կմ լայնությամբ տարածք: Այդ տարածքում արդեն կոլեկտորներն էլ են չորացել, դա նշանակում է, որ գրունտային 80 մետրանոց շերտը տակից ջրազրկվել է, ճնշումների բացակայության պատճառով սնուցում չի ստանում: Այդ դեպքում, քանի որ կոլեկտորում արդեն ջուր չկա, չոր է, արդեն հողի ստրուկտուրան է փոխվում: Հողը սկսում է  անապատային ստրուկտուրա ձեռք բերել:

Դրանից բացի, այդ շրջանում ձկնային տնտեսությունների մոտ 85%-ի հատակները բետոնապատված չեն: Փաստորեն, ձկնային տնտեսությունների զոնայի հողերում ջրի շերտը սկսվում է 1 մետրից` ձկնաբուծարանի ջրից ինֆիլտրացիա է գնում դեպի հողերը: Արարատյան դաշտավայրում ժամանակին կառուցել ենք կոլեկտոր, դրենաժային համակարգ, անընդհատ մաքրում ու շահագործում էինք հողերը, որպեսզի ջրի մակարդակը պահենք 2-3 մետրի վրա: Այդ 10 հազար հեկտարը, որ մոտիկ են այդ 85% բետոնապատված հատակներով ձկնաբուծարաններին, ջրի շերտի մակարդակը հասել է 0.5 մետրի, իսկ 12 հազար հեկտարի վրա` մինչև 1 մետրի: Այսինքն` մենք մի կողմից անապատ ենք ստանում, մյուս կողմից` ճահճացում ու կրկնակի աղակալման վտանգ:

Արարատյան դաշտը մեր ոսկե ֆոնդն է, քանի որ ամբողջ հանրապետության բուսաբուծական արտադրանքի  մոտ 75%-ը ստացվում է Արարատյան դաշտի 83 հազար հեկտար հողատարածքներից: Այսպիսով, մենք կարող ենք նաև աստիճանաբար զրկվել դրանից: Իսկ դրա  հետևանքով և՛ չքավորությունն է ավելանալու, և՛ տնտեսությունն է տուժելու:

Իսկ եթե խմելու ջրի պաշարներն էլ արդեն սկսեն տատանվել ու նվազել, այդ դեպքում բացի ոռոգումից, արդեն խմելու ջրի հիմնախնդիր էլ է առաջանալու, որովհետև Արարատյան դաշտի բազմաթիվ գյուղեր այդ նույն շատրվանող հորերից են հիմնականում օգտվում խմելու ջուր ստանալու համար:

– Այս ամենի մեղավորն ո՞վ է:

 – Յուրաքանչյուր պետության լիազոր մարմին, ջրի ազգային օրենքի համաձայն, պետք է ամեն տարի մոնիթորինգի միջոցով ճշտի երեք տիպի պաշարների քանակություն` ջրի ազգային պաշարը, ջրի օգտագործման պաշարն ու ջրի ռազմավարական պաշարը: Այս երեք պաշարները, եթե ամեն տարի մոնիթորինգով ճշտվեին, այսպիսի վիճակ չէր ստեղծվի, կտեսնեին, որ մեր ռազմավարական պաշարներն այսքան են, բայց մենք սկսում ենք այդ պաշարներից ավելի շատ օգտվել, և այդ պաշարը ոչնչանում է: Այդ մոնիթորինգի արդյունքներն ամեն տարի պետք է լիազոր մարմինն ուղարկեր կառավարություն` ջրի ազգային խորհրդի հաստատմանը, որի նախագահը վարչապետն է, բայց չի արվել:

– Այժմ ի՞նչ պետք է արվի իրավիճակից ելք գտնելու համար: 

– Սա Արարատյան հարթավայրի ճնշումային զոնան է: Սև գիծն այսօրվա վիճակն է: Այսինքն` այս ամբողջ` 5 կմ լայնությամբ միջին գիծը պակասել է: Այստեղ են չորացած կոլեկտորները, այստեղ են այն չորացած հորերը, որ խմելու ջուր են տալիս, այստեղ են այն չորացած հողերը, որոնց ոռոգման ջուր են տալիս: Այստեղ է անապատացում դիտարկվում: Սա է խնդիրը, որ շտապ լուծում է պահանջում:

– Ո՞րն է, ըստ Ձեզ,  այս հարցի լուծումը: 

– Ռեսուրսների  կառավարումն այսօր ռիսկային դաշտում է: Այդ ռիսկերը պայմանավորված են մարդկային գործոնով: Պետք է մարդու  գործոն չլինի, պետք է ավտոմատ կառավարում լինի. հորերը համարակալված և հատուկ տեխնիկայով հագեցած լինեն և որևէ պատասխանատուի մոտ դրված լինի դրանց կառավարման վահանակը: Եվ երբ նա կոճակը սեղմի, իմանա, որ համար այսինչ հորում 3 տարի, 1 տարի կամ մի քանի ամիս առաջ ջրի  ճնշումը եղել է այսքան, հորը տվել է այսքան ջուր, հիմա այդ հորից ապօրինի այսքան ջուր ավելի է օգտագործվում: Այսինքն` պատասխանատուն կկարողանա իր վահանակով այնպես կարգավորել հորի աշխատանքը, որ ապօրինի օգտագործվող ջրի քանակությունը պակասեցնի և թողնի օգտագործել թույլատրված քանակությամբ ջուր: Այս համակարգում մարդկային գործոնը նվազագույն է, բայց այն մեծ ծախսերի հետ է կապված: Ուստի այժմ առաջարկել ենք, որ ձկնաբուծարաններն անցնեն փակ ու կիսափակ ցիկլի ձկնարտադրության: Դրա արդյունքում ջրի ծախսն էապես կնվազի: Առաջին հերթին պետք է այնպես արվի, որ ջրի հանույթը զգալիորեն պակասի. 3-4 անգամ պետք է պակասի, որպեսզի մենք հույս ունենանք, որ վերարտադրություն կլինի: Այդ դեպքում, ճնշումները կբարձրանան, սնուցումը կլավանա:

Այդ հորերի կոնսերվացումը և այլ ձեռնարկումները միջոցառումներ են, որոնք որոշ օգնություն կլինեն, բայց ոչ որոշակի: Որոշակի օգնությունն այն է, որ 70%-ով ջրառը պակասեցնենք: Այդ դեպքում մեր սնուցման պաշարից օգտագործումը կդառնա մոտ 500 մլն խմ` 1 մլրդ 226 մլն վերականգնման ռեսուրսի դիմաց: Այսինքն` մենք այժմ ունենք սնուցման բացասական դինամիկա, իսկ այն դեպքում արդեն կլինի դրական դինամիկա, և մեր մասնագետների հաշվարկներով` մոտ 10 տարվա  ընթացքում պաշարները կարող են վերականգնվել:

– Ձեր առաջարկած ծրագիրը, հատկապես ձկնաբուծարանների մասով,  որոշակի ֆինանսական պահանջներ ունի: Այդ ֆինանսները ո՞րտեղից պետք է հայթայթվեն:

 – Օրինակ` Հյուսիսային Եվրոպայի երկրներում, որոնք հիմնականում արտադրում են նշված փակ ու կիսափակ ցիկլերով ձկնաբուծության համար անհրաժեշտ  սարքավորումները, այս ոլորտում քաղաքականությունն այնպիսին է, որ  առանց կառավարության երաշխավորության, միայն ձկնային տնտեսության ֆինանսական հոսքերի, ներկայացրած ծրագրերի վրա հենվելով, տալիս են մինչեւ 5-7% տոկոսադրույքով վարկեր` այդպիսի տեխնոլոգիաներ ներդնելու համար: Դրանք ամենաէժան վարկերն են: Դա ֆինանսական միջոցներ հայթայթելու ուղղություններից մեկն է: Մենք կառավարությանն առաջարկել ենք, հիմա էլ ընթացքի մեջ է այդ առաջարկը, և հնարավոր է, որ կառավարությունն այդ տնտեսվարողներին շրջանառու փոխհատուցող միջոցներ տրամադրի:

– Եթե բազմաթիվ ձկնային տնտեսություններից հրաժարվելու հարց առաջանա, դա կլինի՞ այն արդարացված գինը, որը մենք պետք է վճարենք ստորգետնյա ջրերի ռեսուրսները վերականգնելու համար, արժե՞ զոհաբերել ձկնաբուծությունը, որպեսզի Արարատյան արտեզային ավազանի հարցը լուծվի:

 – Զոհաբերելու մասին առայժմ չենք մտածում, մենք մտածում ենք այնպես անել, որ ո՛չ ձկնային տնտեսությունը տուժի, ո՛չ էլ մեր ռեսուրսները տուժեն: Իհարկե, առաջնայինը ռեսուրսներն են, այլ տեղում էլ կարող ենք ձուկ աճեցնել: Եթե հարկ լինի, ապա արժե այդ գինը վճարել` փակել բոլոր ձկնաբուծարանները և Արարատյան դաշտավայրը չկորցնել: Այս հարցը մեզ համար խոշոր` ռազմավարական նշանակություն ունի: