Ուրբաթ օրը Հնդկաստանի վարչապետ Մանմոհան Սինգխը Նյու Դելիում մամուլի ասուլիսի ժամանակ հայտնել է, որ մայիսին երկրում տեղի ունենալիք ընտրություններից հետո ինքը կհեռանա պաշտոնից:

Երկիրը ղեկավարող Կոնգրես կուսակցությունից 81-ամյա Սինգխը 2004 թ-ի մայիսից ի վեր Հնդկաստանի վարչապետ է եղել:

Սակայն պաշտոնից հեռանալու նրա քայլը չի զարմացրել երկրի քաղաքական վերլուծաբաններին:

Նրա կուսակցությունը դեկտեմներին տեղի ունեցած շրջանային ընտրությունների ժամանակ պարտություն էր կրել, իսկ վերջին մի քանի տարիների ընթացքում կոռուպցիոն սկանդալների պատճառով նրա կոալիցիոն կառավարության համբավը անկում է ապրել:

Անկախ

Եգիպտոսի պաշտպանության ուժերից հայտնել են, որ իսլամիստ ցուցարարների և անվտանգության ուժերի միջև տեղի ունեցած բախումների հետևանքով զոհերի թիվը հասել է 17-ի:

Զոհերի թվի աճի մասին պաշտոնյաները հայտնել են շաբաթ օրը:

Ուրբաթ օրը ցույցերը են տեղի ունեցել Կահիրեյում և այլ բազմամարդ քաղաքներում, ինչպես նաև Ալեքսանդրիա, Իսմաիլիայա, Ֆայում և Մինյա քաղաքներում:

Սրանք վերջին ամիսների ընթացքում տեղի ունեցած ամենաուժեղ բախումներն են եղել:

 Անկախ

Չինաստանի գյուղերից մեկում ոստիկանները երեք տոնա բյուրեղյա մեթամեֆտամին են առգրավել:

Լուֆին քաղաքի Բոշե գյուղում հետախուզություն իրականացնելու համար ուղղաթիռներ, արագաշարժ նավեր և ռազմական ոստիկանության աշխատակիցներ են ուղարկվել, օպերացիայի արդյունքում ձերբակալվել է 182 կասկածյալ:

Գուանդունի նահանգային ոստիկանությունից հայտնել են, որ օպերացիան իրականացնելու համար 3,000 անվտանգության ուժեր շրջապատել են գյուղը, որտեղ բնակիչներից յուրաքանչյուր հինգերորդը կասկածվում է թմրանյութերի շրջանառության մեջ:

Բոշեի գյուղացիները տարիներ շարունակ արգելափակել են իրենց գյուղի ճանապարհները՝ թույլ չտալով ոստիկաններին մտնել գյուղ:

Ոստիկանության տեղեկություններով՝ Լուֆին քաղաքը վերջին երեք տարիների ընթացքում երկրում բյուրեղյա մետամեֆտամինի շրջանառության մեջ երրորդն է:

Օպերացիայի ընթացքում ոչ ոք չի տուժել:

Անկախ

    Իսրայելական հետախուզության՝ «Մոսադի» նախկին ղեկավար Մեիր Դագանը հայտարարել է, որ Գազայիում ՀԱՄԱՍ շարժման իշխանության անկումը օգուտ չի բերի Իսրայելին: Հիշեցնելով, որ Իսրայելում պաղեստինցիները ավելի շատ են, քան հրեաները, Դագանը ընդգծել է, որ Իսրայելը պետք է լուծի պաղեստինյան հարցը: Նա հայտարարել է, որ հանդես է գալիս Հորդանանյան հովտից Իսրայելի հեռանալու օգտին, սակայն այս քայլը, որը կատարվեց խաղաղ համաձայնության հասնելու համար, Իսրայելի անվտանգությունը հարցականի տակ չի դնի:

Անկախ

 Իրաքի Ալ-Աանբար շրջանի Ռամադի քաղաքում բախումներ են տեղի ունեցել իրավապահ մարմինների և «Իրաքում և Լևենտում իսլամական պետության» մարտական խմբերի միջև, որոնք կապված են Ալ-Քայիդա ահաբեկչական կազմակերպության հետ: Բախումների արդյունքում 9 մարդ է զոհվել, որոնցից 6-ը՝ զինված խմբավորման մարտիկներ, ևս 11 հոգի վիրավորվել է:

Նշենք, որ այս շրջանում բնակվող ցեղերից կազմավորված զինված խմբավորումները ևս հրաժարվել են աջակցել իրավապահ մարմիններին:

 Անկախ

   «Ֆորմուլա 1» դասի ավտոարշավի աշխարհի յոթակի չեմպիոն Միխայել Շումախերի վիճակը շարունակում է մնալ ծանր: Երեկ 45 տարեկան դարձած Շումախերը դեռևս կոմայի մեջ է գտնվում: Բժիշկները կանխատեսմամբ՝ հնարավոր է, որ Շումախերը միակողմանի անդամալույծ դառնա և կորցնի ձայնը: Այժմ բժիշկների գլխավոր խնդիրը նրան կոմայի վիճակից հանելն է:

Նշենք, որ Շումախերը գլխի վնասվածք էր ստացել ֆրանսիական Ալպերում դահուկներով սահելիս: Նրա բուժումը իրականացվում է Գրենոբլի հիվանդանոցում:

 Անկախ

Պաշտոնական տվյալներով՝ Մեխիկոյից 120 կմ հեռավորության վրա գտնվող բանտում զինյալների և բանտարկյալների միջև տեղի ունեցած հրաձգության հետևանքով ինը մարդ է զոհվել:

Գերերո նահանգի գլխավոր դատախազի գրասենյակից հայտնել են, որ հրաձգությունը տեղի է ունեցել ուրբաթ օրը առավոտյան Իգուալա քաղաքի Տուքսպան բանտում:

Վեց զինյալները բանտի տարածք են ներխուժել նոր բանտարկյալ տեղափոխող հանրային ոստիկաններ ձևանալով:

Մտնելով ներս՝ զինված տղամարդիկ կրակ են բացել բանտարկյալների և բանտի պահակների ուղղությամբ:

Հրաձգության արդյունքում զոհվել է հինգ զինյալ և չորս բանտարկյալ:

Կենդանի մնացած զինյալը տեղափոխվել է հիվանդանոց և գտնվում է ոստիկանների վերահսկողության տակ: Հրաձգության արդյունքում վիրավորվել է նաև բանտի պահակներից մեկը, որը ևս գտնվում է հիվանդանոցում:

Դեպքի կապակցությամբ հետաքննություն է սկսվել, այլ մանրամասներ չեն հաղորդվում:

Հունվարի 4-ին, ժամը 07.57-ին ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Դավիթաշեն 4-րդ թաղամասի թիվ 33/1 շենքի 10-րդ հարկի բնակարանից ջրալցվում է այլ բնակարաններ, ջրի հոսքը դադարեցնելու համար պետք է մուտք գործել բնակարան, որի բնակիչը բացակայում է քաղաքից. դուռը բացելու համար անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Հրշեջ-փրկարարները ջրամատակարարումը դադարեցրել են նկուղից:

***
Հունվարի 3-ին, ժամը 21.44-ին ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Դավիթաշեն վարչական շրջանի 2-րդ թաղամասի թիվ 37 շենքի բնակարաններից մեկի դռան փականը խափանվել է, ինչից բնակարան մուտք գործելը դարձել է անհնարին. անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Հրշեջ-փրկարարները բացել են բնակարանի դուռը:

***

Հունվարի 3-ին, ժամը 20.50-ին ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Խորենացի փողոցի թիվ 45 շենքի բնակարաններից մեկից ջուր է լցվում այլ բնակարաններ, ջրի հոսքը դադարեցնելու համար պետք է մուտք գործել բնակարան, որի բնակիչը չի արձագանքում դռան թակոցներին. դուռը բացելու համար անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Հրշեջ-փրկարրաները բացել են բնակարանի դուռը, որտեղ ջրի արտահոսք չի հայտանբերվել:

***
Հունվարի 3-ին, ժամը 20.40-ին ահազանգ է ստացվել, որ Կոտայքի մարզի Չարենցավան քաղաքի 6-րդ թաղամասի թիվ 6 շենքի բնակարաններից մեկի բնակիչը չի արձագանքում դռան թակոցներին և հեռախոսազանգերին. անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Հրշեջ-փրկարարները բացել են բնակարանի դուռը, վերջինս տանն է եղել:

***

Հունվարի 3-ին, ժամը 19.46-ին ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Բաշինջաղյան փողոցի թիվ 188 շենքի 13-րդ հարկի բնակարանից ջուր է լցվում այլ բնակարաններ, ջրի հոսքը դադարեցնելու համար պետք է մուտք գործել բնակարան, որի բնակիչը բացակայում է. անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Դուռը չվնասելու պատճառով, սեփականատերը հրաժարվել է հրշեջ-փրկարարների օգնությունից:

***

Հունվարի 3-ին, ժամը 18.52-ին ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Խորենացի փողոցի թիվ 45 շենքի 16-րդ հարկի բնակարանից ջրալցվում է 15-րդ հարկի բնակարաններից մեկը, ջրի հոսքը դադարեցնելու համար պետք է մուտք գործել բնակարան, որի բնակիչը բացակայում է. անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել ՀՆՓԱԻԿ փրկարարական ջոկատը:
Համատիրության և ոստիկանության աշխատակիցների բացակայության պատճառով բնակարանի դուռը չի բացվել: Հրշեջ-փրկարարները նկուղից դադարեցրել են ջրի արտահոսքը:

***

Հունվարի 3-ին, ժամը 18.45-ին ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի 16-րդ թաղամասի 2-րդ շղթայի թիվ 33 շենքի 16-րդ հարկի բնակարանից ջուր է լցվում ներքևի հարկեր, ջրի հոսքը դադարեցնելու համար պետք է մուտք գործել բնակարան, որի բնակիչը բացակայում է. անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Հրշեջ-փրկարարները բացել են բնակարանի դուռը և դադարեցրել ջրի արտահոսքը:

***

Հունվարի 3-ին, ժամը 18.29-ին ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Ազատության նրբանցքի թիվ 3 շենքի բնակարանից ջրալցվում է ներքևի բնակարաններ, բնակիչը գտնվում է հոգեկան անհավասարակշիռ վիճակում և չի պատասխանում դռան թակոցներին. դուռը բացելու և ջրի հոսքը դադարեցնելու համար անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Հրշեջ-փրկարարները բացել են բնակարանի դուռը և դադարեցրել ջրի հոսքը:

***

Հունվարի 3-ին, ժամը 18.26-ին ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Ճառագայթային փողոցի «Վ» շենքի բնակարաններից մեկից ջուր է լցվում այլ բնակարան, ջրի հոսքը դադարեցնելու համար պետք է մուտք գործել բնակարան, որի բնակիչը բացակայում է. անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Հրշեջ-փրկարարները բացել են բնակարանի դուռը և դադարեցրել ջրի արտահոսքը

***

Հունվարի 3-ին, ժամը 18.10-ին ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Ավանեսովի փողոցի թիվ 22 շենքի 9-րդ հարկի բնակարանից ջրալցվում է 8-րդ հարկի բնակարաններից մեկը, ջրի հոսքը դադարեցնելու համար պետք է մուտք գործել բնակարան, որի բնակիչը բացակայում է. անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Համատիրության և ոստիկանության աշխատակիցների բացակայության պատճառով բնակարանի դուռը չի բացվել: Հրշեջ-փրկարարները նկուղից դադարեցրել են ջրի արտահոսքը:

***

Հունվարի 3-ին, ժամը 18.04-ին ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Տիգրան Մեծ պողոտայի 2-րդ նրբանցքի տներից մեկի սենյակի դռան փականը խափանվել է, ինչից բնակարան մուտք գործելը դարձել է անհնարին. անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Հրշեջ-փրկարարները բացել են տան դուռը:

***

Հունվարի 3-ին, ժամը 17.28-ին ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Լեփսուսի փողոցի թիվ 14 շենքի 6-րդ հարկի բնակարանից ջուր է լցվում այլ բնակարաններ, ջրի հոսքը դադարեցնելու համար պետք է մուտք գործել բնակարան, որի բնակիչը բացակայում է. անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Հրշեջ-փրկարարները բացել են բնակարանի դուռը և դադարեցրել ջրի հոսքը:

***
Հունվարի 3-ին, ժամը 16.13-ին տեղեկություն է ստացվել, որ Երևանի Ս.Վրացյան փողոցի թիվ 71/1 շենքի բնակարաններից մեկից ջուր է լցվում այլ բնակարաններ, ջրի հոսքը դադարեցնելու համար պետք է մուտք գործել բնակարան, որի բնակիչը չի բնակվում բնակարանում. դուռը բացելու համար անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:

Դեպքի վայր է մեկնել ՀՆՓԱԻԿ փրկարարական ջոկատը և ՃԿԿ ԱԻ օպերատիվ խումբը:
Կ. Ք.-ին պատկանող բնակարանի դուռը բացվել է նրա ազգականի կողմից և մասնագետը դադարեցրել է ջրի հոսքը:

***
Հունվարի 3-ին, ժամը 15.24-ին ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Բեկնազարյան փողոցի թիվ 39 շենքի բնակարաններից մեկից ջուր է լցվում այլ բնակարաններ, ջրի հոսքը դադարեցնելու համար պետք է մուտք գործել բնակարան, որի բնակիչները բացակայում են քաղաքից. անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:

Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:

Հրշեջ-փրկարարները բացել են բնակարանի դուռը և դադարեցրել ջրի արտահոսքը:

***
Հունվարի 3-ին, ժամը 15.14-ին տեղեկություն է ստացվել, որ Երևանի Շերամի փողոցի թիվ 51 շենքի բնակարաններից մեկից ջուր է լցվում այլ բնակարաններ, ջրի հոսքը դադարեցնելու համար պետք է մուտք գործել բնակարաններ, որոնց բնակիչները բացակայում են քաղաքից. անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Հրշեջ-փրկարարները բացել են բնակարանի դուռը և դադարեցրել ջրի արտահոսքը:

***
Հունվարի 3-ին, ժամը 14.25-ին ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Մոլդովական փողոցի թիվ 25/4 շենքի 7-րդ հարկի բնակարանից ջուր է լցվում մի քանի այլ բնակարաններ, ջրի հոսքը դադարեցնելու համար պետք է մուտք գործել բնակարան, որի բնակիչը բացակայում է քաղաքից. անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Հրշեջ-փրկարարները մուտք են գործել բնակարան և դադարեցրել են ջրի արտահոսքը:

***
Հունվարի 3-ին, ժամը 12.33-ին ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Նանսենի փողոցի թիվ 10 շենքի բնակարաններից մեկի դռան փականը վնասվել է. բնակիչները մնացել են ներսում, անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Հրշեջ-փրկարարները բացել են բնակարանի դուռը:

***
Հունվարի 3-ին, ժամը 11.43-ին տեղեկություն է ստացվել, որ Երևանի Բաբաջանյան փողոցի թիվ 117 շենքի 1-ին հարկից ջրալցվում է շենքի նկուղ, ջրի հոսքը դադարեցնելու համար պետք է մուտք գործել բնակարան, որի բնակիչը բացակայում է քաղաքից. անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ և ՃԿԿ ԱԻ օպերատիվ խումբը:
Հրշեջ-փրկարարները բացել են բնակարանի դուռը և դադարեցրել ջրի արտահոսքը:

***
Հունվարի 3-ին, ժամը 08.54-ին ահազանգ է ստացվել, որ Երևանի Արարատյան փողոցի թիվ 9 շենքի բնակարաններից մեկի դուռը փակվել է, բանալին մնացել է ներսում, ինչից բնկարան մուտք գործելը դարձել է անհնարին. անհրաժեշտ է փրկարարների օգնությունը:
Դեպքի վայր է մեկնել մեկ մարտական հաշվարկ:
Հրշեջ-փրկարարները բացել են բնակարանի դուռը:
Անկախ

Հունվարի 4-ին, ժամը 08.48-ին տեղեկություն է ստացվել, որ Սյունիքի մարզի Մեղրի քաղաքի հայկական սպայական տան մոտակայքում այրվում է ավտոտնակ:

Չիլիի ափամերձ շրջաններում հզոր երկրաշարժ է գրանցվել: Ստորերկրյա ցնցումների մագնիտուդը  5,9 է: Երկրաշարժի էպիկենտրոնը յոթ կիլոմետր խորության վրա է գտնվում և Իկկա քաղաքից 70կմ հեռավորության  վրա է զգացվել: տեղի բնակիչները ցնցումները զգացել են հունվարի 3 -ին տեղի ժամանակով երեկոյան իննին: Ավերածությունների և տուժածների մասին տվյալներ դեռևս չկան, հաղորդում է  ИТАР-ТАСС-ը:

Անկախ

Սոճին ապրում է միջինում 350 տարի` հասնելով 35-ից 75 մետր բարձրության, բայց նրանց մեջ կան երկարակյացներ: Օրինակ ԱՄՆ-ի հարավ արևմուտքում քիստոտ սոճին   (Pinus aristata) ապրում է  մինչև  6000 տարի և երևի  աշխարհի  ամերնաերկարակյաց ծառն է:

Բացի այդ , սոճին  տարբերվում է  իր  թեփուկանման  կեղևով և հզոր արմատներով, որոնք ուղղահայաց  խորը խրվում են հողի մեջ և իրենց կողքի արմատները  լայնորեն  տարածում: Դրա շնորհիվ   սոճու արմատներըի կառուցվածքը  կարելի է անվանել անտառի  սկիզբ, քանի որ նա կարող է աճել  տարբեր տեղերում` փշատերև անտառում, ավազում, լեռների վրա  և անդունդի եզրին: Սոճու շատ տեսակներ չեն վախենում ոչ  ձնից, ոչ սառնամանիքից, ոչ երաշտից և ոչ էլ քամիներից: Բայց այդ գեղեցիկ   փշատերև ծառը  իր հարթ և բարակ  ցողունով  շատ զգայուն է  փոշով և գազերով կեղտոտված օդի նկատմամբ, ինչը  սահմանափակում է  նրանով քաղաքները կանաչապատելու հնարավորությունը :

Հիմնականում սոճին տարածված է սառը և բարեխառն կլիմա ունեցող հյուսիսային կիսագնդում, որտեղ  նա ձևավորում է անտառներ և բացատներ լավ դրենաժով հողերի և  լեռնոտ թեքությունների վրա: Երևի  սոճիների բնակության վայրի շնորհիվ է բույսի  անունը «pinus» դրվել, որ լատիներեն նշանակում է  «լեռների վրա աճող»:

Բարեխառն գոտիներում ընդամենը հաշվում են սոճու 100 տեսակ  և ավելի քան 20 տեսակ` արևադարձային և մերձարևադարձային գոտիներում, որոնցից շատերը օգտագործում են տնամերձերի կանաչապատման, լանդշաֆտների կառուցման ժամանակ: Այդ դեպքում սոճու որոշ տեսակներ գնահատվում են  իրենց գեղեցիկ պսակի  և բազմազան կառուցվածքների համար, իսկ ուրիշները փշատերևի  բուրմունքի և գեղեցիկ կոների համար:

Դեկորատիվ այգեգործության մեջ հաճախակի օգտագործում են սիբիրյան սոճին  (Pinus sibirica), Վեյմուտովի սոճին (Pinus strobus), ռումելյան սոճին (Pinus рейсе), Բանկսի սոճին (Pinus banksiana) և սոճու փռվածքը (Pinus mugo var. mughus)` Ալպերից, որը ձևավորում է ցածր թփանման բուսականություն: Ղրիմի սարերում  և  Սև ծովի  հյուսիսային ափերին  հաճախ հանդիպում է Պալլասի սոճին կամ  ղրիմյանը  (Pinus Pallasiana), դա 30 մետրանոց ծառ է , որը իր երկար և մուգ կանաչ փշերի շնորհիվ  շատ դեկորատիվ տեսք ունի: Այդ  տեսակը  հրաշալի է  օգտագործվում հարավային այգեգործության մեջ  տնամերձների ձևավորման  ժամանակ:

Ռուսաստանում  ամենատարածվածը  սովորական սոճին է (Pinus silvestris): ԱՄՆ-ում ամենատարածվածը խնկային (Pinus taeda)  և կարճափշոտ (Pinus brevifolia)սոճին է : Ամենահարգի սոճու տեսակներն են համարվում  Վեյմուտովի սոճին (Pinus strobus) , դեղին սոճին (Pinus ponderosa) և խեժոտ սոճին (Pinus resinosa):  Ավելի քիչ  հայտնի տեսակներից են  եռափուշ Սաբինա սոճին (Pinus sabiniana) ` Կալիֆորնիայից, որն ունի   15-25սմ երկարությամբ և արտահայտիչ ոտքեր ունեցող կոներ,  և  Օրեգոնի  հարավ արևմուտքից ու Կալիֆորնիայից  բարակ սոճին (Pinus attenuata) իր երկու կարճ հաստ ասեղներով  և մանր,  ծուռտիկ կոներով, որոնք տարիներով չեն բացվում:  Ճապոնիայում  սոճու հիմնական տեսակներն են Տուբերգի սոճին  (Pinus thunbergii) և խտածաղիկ սոճին (Pinus densiflora), որոնք  հաճախ կիրառում են բոնսայիների համար (գաճաճ  բույսեր աճեցնելու արվեստ):

Որոշ սոճիների պտուղները արժեքավոր ընկուզեղեն են և ուտելի: Իսկ սերմերը հարուստ են յուղով: Օրինակ Միջերկրականի սոճիներից ամենաօրիգինալը իր տեսքով իտալականն է կամ Պինեան (Pinus pinea), որը նույնպես արժեքավոր  ուտվող պինոլա ընկույզ տվող ծառ է : Նաև  մեծ, համեղ և օգտակար ընկույզ է տալիս Ժերարդա սոճին, այն աճում է Հիմալայներում, և մայրի  սոճիները (մայրու փռվածք, սիբիրյան մայրի,մանչժունյան մայրի), որոնք  հսկայական  տարածություն են զբաղեցնում  Ռուսաստանի հյուսիս արևելքում: Սոճիների որոշ տեսակներ  վերանում են և այդ պատճառով հայտնվել են կարմիր գրքում: Դրանք են  Պիցունդայի սոճին  (Pinus pithyusa), կավճյա սոճին (Pinus sylvestris)   և մի քանի ուրիշ  տեսակներ:

Պետք չէ թերագնահատել այն օգուտը, որ այս բույսը տալիս է մարդուն: Միասեռ փափուկ սոճու փայտը հրաշալի մշակվում է , սոսնձվում, փայլեցվում  և ներկվում, այդ պատճառով նա անփոխարինելի շինանյութ է :

Լինելով դեկորատիվ փայտատեսակ , սոճին լայնորեն բազմացվում է շատ երկրներում և ունի տարբեր տեսակներ:

Շախմատն ու նարդին հայերի ամենասիրած խաղերն են: Պատմական վկայությունները փաստում են, որ հայերը շախմատով ու նարդիով հրապուրվել են դեռ միջնադարից: Այս խաղերը, սակայն, հայկական ծագում չունեն:

Շախմատը ծագում է Հնդկաստանից: Շախմատ բառը պարսկերեն է և նշանակում է մահ արքային: Միջնադարյան Հայաստանում խաղը հայտնի էր ճատրակ անունով, որ առաջացել է սանսկրիտ չատուրանջայից և նշանակում է քառակողմ:

Նարդին ամենազանգվածային խաղն է Հայաստանում և տարածված է ոչ միայն տղամարդկանց, այլև` կանանց շրջանում: Եվ լավ նարդի խաղալը հաճախ սնափառության և պարծանքի տեղիք է տալիս:

Շախմատի և նարդու մասին միջնադարյան աղբյուրները հաճախ են հիշատակում: Հայտնի, նաև հավաստի աղբյուր է X դարի պարսիկ անվանի բանաստեղծ Ֆիրդուսու գլուխգործոցը` «Շահնամեն»: Ըստ Ֆիրդուսու մատյանի` շախմատը ստեղծել է Հնդկաստանի թագավոր Գովը, որպեսզի դրանով սփոփի վիշտ ապրող իր մորը: Արքայի մայրը, հրապուրվելով խաղով, մոռանում է իր վիշտը:

Ավանդույթի համաձայն` Հնդկաստանի արքան պարսիկների բանականությունն ու իմաստությունը ստուգելու համար մեծ պատվիրակություն է ուղարկում Իրան, պատվիրակության հետ բազում ակնեղեն և գանձեր, ինչպես նաև` մի շախմատ: Պարսից շահին գրած նամակում Հնդկաստանի արքան ասում է. «Քանզի դուք շահնշահ եք կոչվում և բոլորիս արքան եք, ուստիև հարկ է, որ ձեր իմաստուններն էլ մերոնցից առավել իմաստուն լինեն, հետևաբար, եթե այս շախմատի իմաստը չբացահայտեք, պետք է հարկ ուղարկեք ինձ»:

Շահնշահը հավաքում է Իրանի բոլոր իմաստուններին, որոնք ամբողջ երեք օր խորհում են և չեն կարողանում բացատրել շախմատի իմաստը: Երբ Իրանի շահը հուսահատության մեջ է ընկնում, նրա մեծ վեզիր Բոխտակը ոտքի է կանգնում և ասում. «Թագավորն ապրած կենա, ես մինչ այժմ այս խաղի իմաստը չեմ բացահայտել, որ ձերդ մեծությունը իմանա` ես եմ Իրանի ամենաիմաստուն մարդը իր հպատակներից: Այժմ, երբ համոզվեցիր, որ ոչ ոք չի կարողանում բացահայտել այս խաղի գաղտնիքը, ես ինքս կբացահայտեմ և մի խաղ էլ կհորինեմ, որ ուղարկես Հնդկաստան և դրանով կարողանաս հարկ առնել հնդկաց թագավորից»:

Հաջորդ օրը արքունիքի և իմաստունների ներկայությամբ Բոխտակը հրավիրում է Հնդկաստանի դեսպանին և այսպես բացատրում շախմատի իմաստը. «Քո արքան այս խաղը ճակատամարտի նմանությամբ է հորինել: Կենտրոնում արքան է, շրջապատված իր զորավարներով և վեզիրներով: Փիղը պահակազորի հրամանատարն է, ձին` հեծյալների, զինվորը մարտի ժամանակ առաջին շարքում կանգնած զինվորներն են»: Այնուհետ Բոխտակը տասներկու անգամ խաղում է Հնդկաստանի դեսպանի հետ և  ամեն անգամ հաղթում նրան:

Հաջորդ օրը վեզիր Բոխտակը հորինում է նարդին և այն նվիրում է երկրի պահապան Սպանդարամետ աստծուն: Նա խաղի գաղտնիքը բացահայտում է շահին:

«Տախտակը  երկիրն է, իսկ նրա մեջ երեսուն քարերը` ամսվա երեսուն օրերն են: Սպիտակ քարերը խորհրդանշում են ցերեկը, սևերը` գիշերը: Զառերը խորհրդանշում են աստղերի և երկնակամարի պտույտը:

Զառի մեկ թիվը խորհրդանշում է այն, որ աստված մեկն է: Երկու թիվը խորհրդանշում է հոգեղենն ու աշխարհիկը: Երեք թիվը խորհրդանշում է միտքը, խոսքը և գործը:

Չորս թիվը խորհրդանշում է բնության չորս տարրերը` կրակը, հողը, ջուրը և օդը, ինչպես նաև երկրի չորս կողմերը` հարավը, հյուսիսը, արևելքն ու արևմուտքը:

Հինգ թիվը խորհրդանշում է հինգ լուսատուները` արև, լուսին, աստղեր, կրակ, կայծակ:

Վեց թիվը խորհրդանշում է աշխարհաստեղծումը, քանի որ աստված վեց օրում ստեղծեց աշխարհը:

Զառերի ուղղորդած քարերի պտույտը խորհրդանշում է այն, որ մարդկային հոգիները կապված են անմիջապես երկնային մարմիններին:

Երբ զառերի պտույտի հետևանքով բոլոր քարերը դուրս են գալիս, դա խորհրդանշում է, որ բոլոր մարդիկ, ի վերջո, հեռանում են երկրից…»:

Շարունակությունը կարդացեք` հետևելով հղմանը

Վահե Անթանեսյան

Անկախ

Ներթուրքական հարթության վրա արձանագրվող մագլցումների քաղաքական մեկնաբանությունը պարզ չէ, չասելու համար, որ բավական բարդ է: Հարցը իհարկե վերաբերում է «մեծ կաշառք» գործողության շարժառիթին, ապրող հոլովույթին, «մեծ կաշառքի» եւ «Գեզի այգու» առաջացրած մակընթացությունների տարբերություններին, տեղ-տեղ նրանց հետապնդած նպատակների համատեղմանը եւ շատ ավելի՝ նրանց ուղղակի հակասությանը:

Մեծ հարցականներ է ստեղծում ի՛նքը Ֆեթհուլլահ Գյուլենը: Նա իսլամական վարչակարգի հոգեւոր աղբյուրն է, միաժամանակ, աշխարհիկ կարգերի լուռ եւ երբեմն ուղղակի աջակցությունը վայելողը: Թուրքական օրվա վարչակարգից փախուստ տված, սակայն հեռակառավարումով Թուրքիայի նկատառելի գերատեսչություններ ղեկավարողը: Վարչակարգի խորքային հանգամանքը ունեցած լինելու համոզումը սփռողը եւ ուժային կառույցների կողմից մերթ ընդունելի եւ մերթ մերժելի նկատվողը: Վարչակարգի ամբողջական իսլամականացման ջատագովը եւ Արեւմուտքում հսկայական կառույցների եւ առեւտրական ընկերությունների սեփականատերը:

Հակասական այս երեւույթները, ինքնին առաջնորդում են «մեծ կաշառքի» հսկայածավալ գործողությունների շարքի ձեռնարկման եւ դրա հետ կապված զարգացման երեւույթների տարատեսակ մեկնաբանությունների մասին:

Նախ փորձենք ճշտել, թե ի՞նչ ժամանակահատվածի զուգադիպեց «մեծ կաշառքի» ձեռնարկումը: Գյուլենի շարժման կողմից լուրջ նախահարձակումը սկսել է այն պահին, երբ իշխող կուսակցության շարքից դուրս է եկել Հաքան Շուքուրը: Նա հայտարարել էր, որ անընդունելի է նկատում Ֆեթհուլլահ Գյուլենին ուղղված իր կուսակիցների վիրավորանքները եւ դուրս կգա կուսակցությունից: Հենց այս հրաժարականին էլ հաջորդեցին դեկտեմբերի 17-ին սկսված «մեծ կաշառք» գործողությունները, որոնք ամբողջ աշխարհի հայացքը սեւեռեցին Թուրքիայի վրա:

Վիրավորանք էր հասցվել Գյուլենին, երբ Էրդողանի գլխավորած «Արդարություն եւ զարգացում» կուսակցությունը որոշում էր կայացրել փակել Գյուլենի շարժման հատուկ դպրոցները: Այնուհետեւ, բացահայտումներ, գայթակղություններ, հարցապնդումներ, փախուստներ եւ մեծածավալ գայթակղության դիմաց ստեղծված իրավիճակի բոլոր երեւույթների պարզում:

Իսլամականության եւ ժողովրդավարության համակարգման խորհրդանիշի հռչակ վայելող Ֆեթհուլլահ Գյուլենի վառած կանաչ լույսի պահը հետեւյալ երեւութական տրամաբանությունը ունի: Գյուլեն տիրապետում էր Էրդողանի գլխավորած կառավարության բոլոր ներքին ծալքերին: Այդ տեղեկությունների բացահայտումը սպասում էր հարմար պահի: Այդ պահը առերեւույթ իր հովանավորած կրոնական դպրոցները փակելու Էրդողանի կայացրած որոշումն էր: Այլապես կարելի էր հանգիստ դիտել կաշառքի եւ Գյուլենի շարժման համաժամանակյա զարգացումները:

Արեւմուտքի բարիքներն  ու շնորհները վայելող իսլամական այս առաջնորդը հավանաբար միայն ներթուրքական ներշնչումներ չուներ Էրդողանի հեղինակությունը հարվածելու: Միացյալ Նահանգներից թուրքական քաղաքական եւ տնտեսական դաշտի վրա ազդեցության գործոններ բանեցող այս իսլամական առաջնորդի առած քայլը, Թուրքիայի նախագահության գլխավոր թեկնածուին դեպի նախագահական պալատ տանող ճամբան հստակորեն նեղացնում է:

Բնապահպանական, գաղափարախոսական, կարծիքի ազատության առաջադրանքներով ծայր առած շարժման զանգվածայնացումը եւ հիմա էլ կաշառազերծման կարգախոսերով կատարվող բացահայտումների առաջացրած իրավիճակը նախանշում են թուրքական պետական եւ հասարակական գետինների անհանգիստ վիճակը: Տակավին շարժումները չեն անցնում ինքնության խնդիրների սահմանը, ինչը որ կարող է կտրուկ շրջադարձով եւ բեկումնայնությամբ հատկանշել Թուրքիայի ընդհանուր կացության փոփոխութինները: Վերջին գործողությունների ծայր առած օրերին, թեեւ հերքված, այնուամենայնիվ պետք չէ մտահան անել Անկարայում ամերիկացի դեսպանին վերագրված այն հայտարարությունը, որի համաձայն «շուտով ականատես պիտի լինենք ինչ որ կայսրության փլուզմանը»:

Ֆեթհուլլահ Գյուլեն մի առիթով մերժեց իրեն վերագրվող պետության մեջ պետություն լինելու հանգամանքը: «Մեծ կաշառքի» ձեռնարկատերը ենթադրաբար գիտի, որ հակառակ իսլամաժողովրդավարության անհաջող սինթեզներին, Թուրքիան շարունակվում է ղեկավարվել խորքային պետությամբ, ուր գերիշխող է աշխարհիկ կարգերի անվան տակ թուրք ազգայնականությունն ու ռազմականությունը: Մնացյալ կարգախոսային բաղադրիչները բնապահպանությունից մինչեւ խոսքի ազատություն, ապակաշառեցման գործողոթյուններից մինչեւ եւրոպականացման ուղիներ, իսլամականությունից մինչեւ ժողովրդավարություն կամ նրանց համատեղման փորձերը, բոլորը իրենց սահմաններն ունեն, գծված խորքային պետության ճարտարապետների կողմից: Եթե Ֆեթհուլլահ Գյուլենը այդ սահմանազանցումը կատարի, «մեծ կաշառքի» գործողությունները կփոքրանան եւ Գյուլենի դպրոցները կփակվեն ամուր կողպեքներով:

Շահան Գանտահարյան

«Ազդակ» թերթի գլխավոր խմբագիր

Անկախ