Երևանի քաղաքապետարանի նախաձեռնությամբ 2011 թվականի տարեվերջից  մշտական բնակության վայր չունեցող, անօթևան մարդկանց ժամանակավոր կացարաններով ապահովման ծրագրի շրջանակում իրականացված աշխատանքների արդյունքում 2014 թվականի հունվարից ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության ենթակայության Երևանի թիվ 1 տուն-ինտերնատին կից անօթևանների ժամանակավոր կացարանը միավորվել է Հայ-դանիական «Հանս Քրիստիան Կոֆոեդ» բարեգործական հիմնադրամի շենքում գործող անօթևանների ժամանակավոր կացարանի հետ:

Երևանի քաղաքապետարանի տեղեկատվության   և հասարակայնության հետ կապերի վարչությունից Անկախին տեղեկացնում են, որ վերամիավորման ծրագրով իրականացվող աշխատանքների ընթացքին տեղում ծանոթանալու նպատակով քաղաքապետարանի աշխատակազմի սոցիալական ապահովության վարչության պետ Ռուզաննա Զաքարյանն այցելել է ժամանակավոր կացարան, զրուցել կացարանի շահառուների հետ: Նա, ի դեպ, դատարկաձեռն չէր այցելել: Երևանի քաղաքապետարանը շահառուներին  քաղցրավենիք էր տրամադրել:

Նշենք, որ ծրագրի մեկնարկից մինչ 2013 թվականի ավարտն ընկած ժամանակահատվածում հավաքագրվել և ժամանակավոր կացարան է տեղափոխվել 225 անօթևան, որից շուրջ 85-ը՝ 2013-ին: Վերամիավորման արդյունքում կացարան է տեղափոխվել ևս 43 շահառու:

«Ծրագրի իրագործմամբ քաղաքապետարանը, ըստ էության, 2 կարևորագույն խնդիր է լուծել:  Առաջնահերթ հավաքագրել և ժամանակավոր կացարան, ինչպես նաև սոցիալական տարաբնույթ աջակցություններ է տրամադրել կյանքի դժվարին իրավիճակներում հայտնված անօթևան անձանց։ Եվ երկրորդ. աշխատանքներ են ծավալվել հանցագործությունների սոցիալական կանխարգելման ուղղությամբ, հատկապես՝ քրեակատարողական հիմնարկներից վերադարձած և ապա անօթևան  դարձած անձանց ժամանակավոր կացարանի տրամադրմամբ, սոցիալ-հոգեբանական վերականգնողական ծառայությունների մատուցմամբ, իրավական և խորհրդատվական աջակցություններով, որոնք կրկնահանցագործությունների առումով կանխարգելիչ արդյունավետություն ունեն, և ի վերջո նպաստել են այդ անձանց սոցիալական ինտեգրմանը հասարակական կյանքին» ,- նշել է Ռուզաննա Զաքարյանը:

Այնուհետ կացարանի աշխատակազմի հետ հրավիրվել է խորհրդակցություն, որի ընթացքում քննարկվել են 2014 թվականին նախատեսված ծրագրերն ու դրանց իրականացման ուղղությամբ տարվելիք աշխատանքները:

Վրաստանի նախագահ Գեորգի Մերգվելաշվիլիի Թուրքիա կատարած այցի ժամանակ մի միջադեպ է տեղի ունեցել: Թուրքական «Հաբերլերը» գրում է, որ Անկարայում գտնվող նախագահական Չանքայա պալատում Վրաստանի նախագահի մամլո խոսնակ Սոֆո Ջաջանաշվիլիի վրա հարձակվել է անհայտ մի կին: Վերջինս մամլո խոսնակի հասցեին ֆիզակական վիրավորանքներ է հնչեցրել: Իրավիճակը մեղմել են Վրաստանի նախագահի թիկնապահները: Դեպքի լուսանկարները տարածել են թուրքական ԶԼՄ-ներում: Մինչ այդ Անկարայի օդանավակայում  Վրաստանի նախագահին դիմավորելու էին եկել Թուրքիայի ներքին գործերի նախարար Էֆքան Ալան և Անկարայի քաղաքապետը:

Անկախ

Այսօր, հունվարի 21-ին ողջ աշխարհում նշվում է ամենաանսովոր տոներից մեկը` Գրկախառնության միջազգային օրը:  Տոնը հիմնադրվել է 1986-ին, ԱՄՆ-ում` Գրկախառնության ազգային օր անվամբ, ապա տարածվել է ողջ աշխարհում:

Տոնի ավանդույթի համաձայն, բարեկամաբար կարելի է գրկախառնվել նույնիսկ անծանոթ մարդկանց հետ:

Չնայած այս տոնի “երիտասարդ տարիքին”, այսօր արդեն դժվար է դրա հեղինակին գտնել. Սակայն, կարծիք կա, որ   տոնը նշելու ձեռնարկի հեղինակներն ուսանողներն են:

Հենց այդ օրն է, որ տղաներն ու աղջիկները գրկախառնվում են առանց ինտիմ ենթատեքստի: Լեգենդի համաձայն, բարեկամական գրկախառնության ժամանակ մարդիկ  փոխանակվում են հոգեկան ջերմությամբ:

Հաճելի հանգամանք է, որ այս տոնը նշելու համար նյութական ծախսեր հարկավոր չեն: Պետք է միայն ջերմություն փոխանցել նրանց, ովքեր դրա կարիքն ունեն:

Իսկ Լեհաստանում այսօր նշվում է Տատիկի օրը: Սա շատ բարի տոն է: մեծերն ու փոքրերը շնորհավորում են իրենց տատիկներին “մասնագիտական տոնի” ` Տատիկի օրվա կապակցությամբ:

Հասարակական կարծիքի հարցման արդյունքներով պարզվել է, որ լեհերի 60%-ը գտնում է, որ իրենց բարոյական սկզբունքները, կրոնական համոզմունքները և զգացումները դաստիարակվել են տատիկի հետ սերտ հարաբերությունների արդյունքում:

Հարցման մասնակցածների մեծամասնությունը կարծում է որ հարազատ տատիկի հետ կապը շատ ամուր ու կայուն է: Այս օրվա կապակցությամբ բոլորն այցելում են իրենց տատիկներին, ծաղիկ ու նվերներ տալիս, իսկ տատիկներն ուրախությամբ ընդունում են իրենց թոռներին ու քաղցր կարկանդակ հյուրասիրում:

Ի դեպ, Լեհաստանում հունվարի 22-ին Տատիկի օրվան  փոխարինում է Պապիկի օրը:

Անկախ

Նախագահ Սերժ Սարգսյանն այսօր ընդունել է Հարավային Կովկասի և Վրաստանի ճգնաժամի հարցերով Եվրամիության հատուկ ներկայացուցիչ Ֆիլիպ Լեֆորին, ով Հայաստան է ժամանել հրաժեշտի այցով:

Հանրապետության Նախագահը ողջունել է այդ պաշտոնում Հայաստան վերջին այցելությունը կատարած Ֆ. Լեֆորին՝ ընդգծելով, որ Հարավային Կովկասում ԵՄ հատուկ ներկայացուցչի կարևոր պաշտոնը վկայում է տարածաշրջանի անվտանգության և կայունության նկատմամբ ԵՄ հետաքրքրվածության մասին: Սերժ Սարգսյանը շնորհակալություն է հայտնել Ֆիլիպ Լեֆորին՝ Հայաստանի և Եվրամիության միջև համագործակցության խորացման գործում նրա ներդրման, ինչպես նաև տարածաշրջանային անվտանգությանն ու խաղաղությանը նպաստելուն ուղղված ջանքերի համար և հաջողություն մաղթել հետագա աշխատանքում:

ԵՄ հատուկ ներկայացուցչի հետ հանդիպմանն անդրադառնալով նաև ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում ԼՂ հակամարտության խաղաղ կարգավորման գործընթացին՝ Սերժ Սարգսյանը խորը մտահոգություն է հայտնել վերջին օրերին ղարաբաղա-ադրբեջանական զինված ուժերի շփման գծում ադրբեջանական կողմից շարունակական սադրանքների ու զինադադարի խախտման դեպքերի կապակցությամբ և ընդգծել, որ դրանք լուրջ խոչընդոտ են հանդիսանում բանակցային գործընթացի հետագա առաջընթացի համար:

Անկախ

Ադրբեջանում զինվորական մեքենան վթարի է ենթարկվել: Վթարը տեղի է ունեցել շփման գծում, հաղորդում է “ԱՊԱ” գործակալությունը:

Վթարի հետևանքով տուժել են պաշտպանության նախարարության “N” զորամասի 3 զինծառայող և տեղափոխվել հոսպիտալ:

Պաշտպանության նախարարության մամլո ծառայությունը հաստատել է այս փաստը:

Անկախ

Ճանապարհային ոստիկանության վերջին ստուգայցի արդյունքները` 29 վարորդ մեքենան վարել է անսթափ վիճակում, 14-ը ծխել է, իսկ 36 վարորդ երթևեկել է առանց համապատասխան փաստաթղթերի:

Անկախ

 Ինչպես հաղորդում է թուրքական «Հաբերլերը»,  Թուրքիայի նախագահ Աբդուլահ Գյուլը Վրաստանի նախագահ Գեորգի Մերգելաշվիլի հետ հանդիպումից հետո վրացի գործարարներին հրավիրել է Թուրքիա: «Վրաստանը Թուրքիայի համար հանդիսանում է դարպաս դեպի Արևելք և հակառակը Թուրքիան Վրաստանի համար՝ դարպաս դեպի Արևմուտք: Մենք ունենք հիանալի նախագծեր, որոնք իրականացնում ենք Ադրբեջանի հետ համատեղ: Մասնավորապես դրանցից կարելի է առանձնացնել Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթատարի և Բաքու-Թբիլիսի-Էրզրում գազատարի նախագծերը: Շուտով շահագործման կհանձնվի Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթգիծը: Մենք նաև աշխատում ենք նոր նախագծերի իրականացման ուղղությամբ: Այս ամենը խոսում է նրա մասին, որ թուրք-վրացական հարաբերությունները հիանալի շրջան են ապրում և նույնքան հիանալի հեռանկար ունեն: Վրաստանում շատ թուրք գործարարներ կան և օգտվելով առիթից , ցանկանում եմ վրացի գործարարներին էլ հրավիրել Թուրքիա»,–ասել է Գյուլը:

Անկախ

«Հայ լեզուով թղթերը պիտի այրուեն». այս վերտառությամբ տեղեկությունը կարդում ենք «Ժողովրդի ձայն» թերթի  1918 թ. 61-րդ համարում, որտեղ նկարագրվում է, թե ինչպես է Գանձակի պոստ-հեռագրատան թուրք կառավարիչը վերցնում և այրում Գանձակի փոխանորդի` Վրաստանի և Իմերեթիայի Հայոց Թեմական Կոնսիստորիային ուղղված երկու նամակ-թղթածրարները` պատճառաբանելով, որ դրանք հայերեն են և, հետևաբար, անհասկանալի ցենզուրների համար: Հավելենք նաև, որ հայ գործիչ, Վրաստանում ՀՀ դիավանագիտական առաքելության ղեկավար Արշակ Ջամալյանն այդ առթիվ հայտնում է Վրաստանում Ադրբեջանի դիվանագիտական ներկայացուցիչ Մ. Ջաֆարովին, որ քրիստոնեության առաջին դարերիցն ի վեր հայ կրոնավորներն ու կրոնական հաստատությունները մշտական կապի մեջ են եղել Էջմիածնի հետ, գրություններ են փոխանակել հայոց լեզվով, և մինչ օրս ոչ մի կառավարության մոտ, կապված այդ գրությունների հետ, կասկածներ չեն եղել:

Օրերս վերոնկարագրյալ բովանդակությամբ և հերթական նողկալի դեպքը տեղի ունեցավ իմ հետ. տարբերությունն այն էր, իհարկե, որ անցնում էի ոչ թե ադրբեջանական, այլ` վրացական սահմանային անցակետով, կամ, ավելի կոնկրետ, դեպի իմ Հայրենի Ջավախք տանող Բավրա-Նինոծմինդա անցակետով:

Սահմանային մաքսատան աշխատակիցները «ձեռնարկված միջոցառումների շնորհիվ» իմ մոտ «հայտնաբերեցին» հետևյալը. 1. “Վարձք” հայրենագիտական հանդեսի երկու-երեք համարներ, Երևան քաղաքի ամսագրի երկու օրինակ, անվանի գրող Մ. Սարգսյանի “Խաչված քաղաքը” վեպը (Երևան, 1996), “Ուկրաինական ժողովրդական հեքիաթներ” գիրքը (Երևան, 1992), ջավախքցի անվանի գրող Ն. Կիրակոսյանի «Պարտեզ բժշկության» գիրքը (Երևան, 2013), Донецк фотоальбом (Киев, 1978), Պ. Խաչատրյանի «Մեր պստիկը» մանկական բանաստեղծությունների գրքույկի (Երևան, 2007) պատճենահանված տարբերակը, Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության և ՀՃՈւ հիմնադրամի տպագրած 2014 թ. մի քանի օրացույցներ:

Մոտ մեկուկես ժամ տևած լուսանկարչական և հետազոտական, ազգանվամբ հայ աշխատակցի միջոցով թարգմանչական աշխատանքների ժամանակ իզուր էին իմ «ջամալյանական» պարզաբանումներն ու զայրացական-փիլիսոփայական բացականչումներն այն մասին, որ առկա իրերի մեջ Վրաստանի կամ վրացիների մասին բացարձակ բան չկա, որ դրանք պարզապես մշակութային իրեր են, որն իրավունք ունի ունենալու յուրաքանչյուր հայ ընտանիք, որ կան միջազգային օրենսդրական ակտեր, ըստ որոնց` ջավախահայությունն իրավունք ունի ՀՀ-ից տանելու այդպիսիք, որ կարծես թե Վրաստանն աշխարհին ներկայանում է դեպի եվրոպական արժեհամակարգ իր ձգտմամբ, որ իրենց այս զազրելի քայլը, այն է` այդ մշակութային իրերի արգելքը, չի համապատասխանում եվրոպական արժեհամակարգին և այլն, և այլն…

Իմ վերոնշյալ ասածներն ավելի շատ նմանվեցին գայլի գլխին ավետարան կարդալուն. երկար սպասումներից հետո եկավ հրամանը. “Ուկան !!!” (“Ետ” !!!)…

Կարևոր եմ համարում նշելու, որ ազգանվամբ հայ աշխատակիցն առավել երկար տնտղեց ՀՀԿ սեղանի օրացույցի վրա առկա Սերժ Սարգսյանի և Վազգեն Սարգսյանի լուսանկարները, հետո ցանկացավ այդ օրացույցն իր մոտ թողնել, իմ կողմից մերժում ստանալով` նորից տարավ, էլեկտրոնացրեց, բերեց:

Հետո մի պահակախմբով ինձ ուղեկցեցին դիմացը, ուր ես  հետ վերադարձող մեքենաներից մեկի հետ ետ ուղարկեցի «վտանգավոր» իրերս: Մաքսավորներն անգամ իրենց վերնախավին զեկուցեցին հետ վերադարձող մեքենայի տվյալները` վստահեցնելու, որ առգրավված իրերը հաստատ հետ գնացին: «Մենք դեռ կհանդիպինք, մտածե, թե ինչ կենես», այս եղավ իմ վերջին արձագանքը` ազգանվամբ հայ աշխատակցին:

«21-րդ դարում իրականցվող սպիտակ ցեղասպանություն». այլ բառերով դժվար է որակել ոչ միայն իմ հետ պատահող, այլ` Վրաստանի սահմանին համատարած բնույթ կրող այս զազրելի երևույթը: Անգամ Իրանի նման փակ երկիրը չունի նման դրսևորումներ: Որոշները դարձյալ կնշեն`այս դեպքում ինտերնետից օգտվենք, համաձայն եմ` ինտերնետն ունի մեծ հնարավորություններ: Իրականում այդ ամենի անցկացնելը չի մեր գերնպատակը, եթե դա լիներ` թռչունների ոտքերին էլ կկապեինք օրացույցներն ու հեքիաթների գրքերը և կուղարկեինք Ջավախք: Խնդիրն այստեղ Վրաստանում միաէթնիկ հանրույթ ձևավորելու, ջավախահայությանն ուծացնելու ուղղությամբ տարվող խելահեղ քաղաքականությունն է, և այս սահմանային արգելքն ընդամենն այս քաղաքականության բաղադրատարրեից մեկն է: Իսկ որ այդ քաղաքականությունն իրոք խելահեղ է և իր ծայրահեղությամբ երբեմն անգամ դառնում է ծիծաղաշարժ` արդեն նկատվում է, երբ մաքսավորներն անգամ ուշադիր զննում ու տարբեր տեղերից լուսանկարում էին ապակյա տարաներիս մեջտեղներում դրված (չջարդվելու համար) մեկ-երկու թերթերի էջերը (կարծեմ Իրատես դե ֆակտո թերթն էր):

Եթե վրացական կողմն այս օրերին ձգտում է փաղաքշել ու սիրաշահել աբխազներին և օսերին` վերանվանված Համերաշխության և քաղաքացիական հավասարության նախարարի շուրթերով հնչեցնելով, թե իրենք չեն առաջարկում վերջիններիս գալ դեպի Վրաստան կամ դեպի ՌԴ, այլ իրենք առաջարկում են այդ ժողովուրդներին գնալ դեպի Եվրոպա, որի ճանապարհն էլ, ըստ Պ. Զաքարեիշվիլու, անցնում է Վրաստանով, ապա ես կուզենայի պարզապես հիշեցնել, որ այս գերարագ տեղեկատվական դարաշրջանում հազիվ թե աբխազներն ու օսերը չգիտեն այն ամենի մասին, ինչ կատարվում է Ջավախքի սահմանին, և այնքան էլ միամիտ չեն, որ մտածեն, թե նույնը չի կատարվելու իրենց հետ: Իրականում հենց Ջավախքի վիճակով պետք է խրախուսել աբխազներին և օսերին, և դեպի Եվրոպա գնացող ճանապարհն անցնում է մի ոսպնյակի միջով, որի անունն է Ջավախք: Ցավոք, այդ ոսպնյակը  բեկում է նշյալ ճանապարհը ոչ թե Եվրոպայի, այլ աննորմալ մի միջավայրի ուղղությամբ: Մի խոսքով` մեր իդեալական և բաղձալի եվրոպական պետություն ստեղծող Պ. Զաքարեիշվիլուն խորհուրդ կտայինք նստացույցի դուրս գալ իր կառավարության առջև, քանի որ ինչ ինքն է առաջարկում աբխազներին և օսերին, այդ կառավարությունում որոշվում և իրականացվում է ճիշտ հակառակը՝ ջավախահայության նկատմամբ:

Ի վերջո`մեր ներհայկական խնդիրն է, թե Սերժ Սարգսյանն ինչպիսի նախագահ է ՀՀ-ում. կատաղի քննադատվո՞ղ, թե՞ սրբությամբ պաշտվող, և վրացին այստեղ իր քիթը բնավ իրավունք չունի խոթելու: Ելնելով այս հանգամանքից` ամենավիրավորական, ամենաաններելի, ամենանվաստացուցիչ քայլ կարելի է որակել այն իրողությունը, որ վրաց սահմանային աշխատակիցը որպես վտանգավոր, իր պետության համար ոչ ցանկալի և իր պետության տարածքում անթույլատրելի իր է դիտարկում ՀՀ նախագահի լուսանկարով սեղանի օրացույցը, որն, ինչպես նշեցինք, իրավունք ունի ունենալու մոլորակի յուրաքանչյուր հայ: Ինչ վերաբերում է մանկական բանաստեղծությունների գրքույկի ու հեքիաթների արգելքին, ապա ոչ այլ կերպ, քան` մանկասպանություն, չենք կարող որակել:

Փաստորեն, վրաց իշխանությունները աշխատավարձ են վճարում սահմանային մաքսային և անվտանգության մի շարք աշխատակիցների, համապատասխան գերատեսչություններում լրացուցիչ վարչությունների, մի շարք օղակների փորձագետների և այլն, որպեսզի վերջիններս… հայտնաբերեն, հետազոտեն և արգելեն հայերեն մանկական բանաստեղծությունները: Ահա թե նաև ինչին են ծառայում ջավախահայության տրված պետական հարկերն ու տուրքերը:

Ամեն դեպքում` կուզենայի, որ ֆաշիզմի դրսևորման մասին սույն հաղորդումը հասներ տարածաշրջանում գործող բոլոր մարդասիրական՝ և’ տեղական, և’ միջազգային կազմակերպություններին, իսկ ՀՀ Սփյուռքի նախարարությունն ու սփյուռքահայ բոլոր կառույցներն աղաղակեին ի լուր աշխարհի այս մասին:

Վահե ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Հ.Գ. Վերջերս Ադրբեջանի սահմանապահ ծառայության աշխատակիցներն արգելել էին գրքերի անցկացումը, որոնք վրացական կողմը որպես հումանիտար օգնություն տանում էր Ադրբեջանի Կախի և Զաքաթալայի շրջաններում ապրող և քարթվելական ժողովուրդ համարվող ինգիլոյների համար: Վրաստանում այս հարցը բավական ցավագին ընդունվեց: 

Անկախ

Ինչպես հաղորդում է թուրքական «Հաբերլերը»՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ամերիկացի համանախագահ Ջեյմս Ուորլիքն  իր անհանգստությունն է հայտնել հայ-ադրբեջանական սահմանին առաջացած լարվածության պատճառով:

Այս մասին նա գրել է «Twitter»-ի իր էջում: Ուորլիքը նշել է, որ նման միջադեպերը բացասականորեն են ազդում ԼՂ հակամարտության խաղաղ կարգավորման գործընթացի վրա:

Հիշեցնենք, որ ադրբեջանական դիվերսիոն խմբերի գործողությունների հետևանքով երկու օր առաջ սահմանապահ հայ զինվոր է զոհվել:

Անկախ

 Այս տարվա առաջին կեսին ԵՄ-ի խորհրդում նախագահող Հունաստանի արտգործնախարար, միևնույն ժամանակ փոխվարչապետ Էվանգելոս Վենիզելոսը հայտարարել է, որ Հունաստանը, որպես ԵԱՀԿ-ի անդամ և ԵՄ-ի խորհրդի նախագահող, լիովին աջակցություն է հայտնում Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն  ուղղված ԵԱՀԿ Մինսիկ խմբի ջանքերին: Նախարարի խոսքերով՝ կոնֆլիկտների խաղաղ կարգավորումը հանդիսանում է Հունաստանի արտաքին քաղաքականության հիմնական սկզբունքներից մեկը, որը աջակցություն է գտնում նաև Եվրոպայի կողմից:
«Սա նշանակում է, որ հակամարտությունները պետք է լուծվեն միջազգային իրավունքի և ազգային սուվերենության շրջանակներում»,-նշել է Վենիզելոսը:

Հույն նախարարը հավելել է, որ ԵՄ հետաքրքրված է ԼՂ հակամարտության խաղաղ կարգավորմամբ, ինչի մասին վկայում է Հարավային Կովկասի գծով ԵՄ հատուկ ներկայացուցչի նշանակումը: «Այս համատեքստում ԵՄ ներկայացուցիչը կարող է աջակցել ԵԱՀՄ Մինսկի խմբին առաջընթացի հասնելու և լարվածությունը թուլացնելու համար համապատասխան միջավայր ձևավորելու հարցում»,-ասել է Վենիզելոսը՝ նշելով, որ Հունաստանը հանդես է գալիս որպես չեզոք կողմ, որի համար ընդունելի են հակամարտության լուծմանն ուղղված ԵՄ-ի և ԵԱՀԿ-ի բոլոր նախաձեռնություններն ու գործադրած ջանքերը:

Անկախ

Հունվարի 19-ի լույս 20-ի գիշերը դիվերսիոն ներթափանցման անհաջող փորձ իրականացնելուց հետո, ղարաբաղա-ադրբեջանական հակամարտ զորքերի շփման գծի բոլոր ուղղություններով հակառակորդը շարունակում է ինտենսիվորեն խախտել հրադադարի պահպանման ռեժիմը: Միայն հունվարի 20-ի ողջ օրվա ընթացքում և անցած գիշեր շփման գծի գրեթե բոլոր ուղղություններում ադրբեջանական զինուժը հրադադարի պահպանման ռեժիմը խախտել է շուրջ 240 անգամ՝ մանր և խոշոր տրամաչափի տարբեր տեսակի հրաձգային զինատեսակներից հայ դիրքապահների վրա արձակելով ավելի քան 2000 կրակոց:

ՊԲ առաջապահ զորամասերը անհրաժեշտ քայլեր են ձեռնարկել հակառակորդի նախահարձակ գործողությունները ճնշելու ուղղությամբ և մարտագծի ողջ երկայնքով շարունակել վստահորեն իրականացնել մարտական հերթապահություն:

Անկախ

Չինացի համացանցային օգտատերերին պարտադրել են գրանցվել տեսահոսթինգներում` իսկական անուներով: Դրա մասին տեղեկություն է հայտնվել Պետական ռադիո և հեռուստահաղորդակցությունների վարչության(SARFT) կայքում:

Արգելքը տարածվում է միայն այն կայքերի վրա, որոնք գրանցված են Չինաստանում: Նման ռեսուրսներում տեսանյութ ավելացնելու համար օգտատերը պետք է  հաստատի  իր անձը` կայքի ադմինիստրացիա ներկայացնելով անձնագրի պատճենը:

Նոր կանոնների նպատակը համացանցում “հասարակության համար  վտանգավոր (դաժան տեսարանների ու սեքսուալ բռնությունների բովանդակությամբ) տեսաշփումը” կանխելն է: “Համացանցը պետք է քաղաքակիրթ ու շփման համար առողջ միջավայր լինի: Պետք է մի մեխանիզմ ստեղծվի, որն օգնի կանխելու գռեհիկ արվեստի ու պոռնոգրաֆիայի վրա հիմնված համացանց-կայքերի կիրառումը”,-ասվում է SARFT-ի հայտարարության մեջ: Չինաստանում տեսահոսթինգները մեծ մասայականություն են վայելում, ըստ Reuters-ի, երկրում տեսակոնտենտի ներբեռնման սերվիսից  օգտվում է 428 մլն մարդ: Դրա համար էլ  խոշորագույն YouTube տեսահոսթինգը Չինաստանի տարածքում արգելափակված է.օգտատերերի մեծ մասը չինական նմանատիպ հոսթինգներից է օգտվում, որոնք  գրանցված են երկրում:

Նման սահմանափակումներ` անձնագրի ներկայացմամբ, գործում է նաև Իրանում: Իրանցի օգտատերերը ինտերնետ սրճարաններում համացանց մտնելու համար պարտավոր են անձը հաստատող փաստաթուղթ ներկայացնել, հատուկ ձևաթուղթ լրացնել, նշելով հասցեն ու հեռախոսահամարը: Անձնագրով  սոցցանցերում գրանցվելու առաջարկ է արել 2013-ին նաև Իռլանդիան: Սակայն բանը չհասավ սահմանափակման:

Անկախ

Վենեսուելայի նախագահ Նիկոլաս Մադուրոն հեռուստասերիլաները հանցավորության աճի պատճառ է համարում: Նրա կարծիքով, սերիալները երիտասարդության մեջ “հակաարժեքներ” են սերմանում, դրական լույսով ներկայացնելով բռնությունը, զենքն ու թմրանյութերը: Որպես օրինակ նա բերում է  երկրի խոշորագույն հեռուստաընկերությամբ հեռարձակվող “Ամեն դեպքում, Ռոզա” սերիալը, որի գլխավոր հերոսուհին սպանում է մորը, որ թաքցնի իր երեխայի հոր ինքնությունը:

Փոխնախագահ Խորխե Անդրեասը հունվարի 20-ի երեկոյան հանդիպել է մի քանի հեռուստաընկերությունների ղեկավարության հետ ու նրանց կոչ արել վերանայել իրենց “զամյուղը”: Նա զգուշացրել է, որ դրա համար կարող են նրանց 2004-ին ընդունված ԶԼՄ-ների “սոցիալական վտանգավորության” մասին օրենքով մեղադրել: Առաջիկա օրերին պետք է կրկին հանդիպում տեղի ունենա, որի ընթացքում պլանավորվում է փոխհամաձայնության որոշում մշակել:

Իսկ իրավապահներն ու Մադուրոյին քննդատողները կարծում են, որ հրապարակավ ճնշում է գործադրվում հեռուստատեսության վրա, իշխանությունները փորձում են թաքցնել բռնության ու հանցավորության իրական պատճառները: Նրանց տվյալներով, 2013-ին բռնության զոհ է դարձել 24 հազար վենեսուելացի, իսկ վերջին 15 տարում երկրում սպանությունների թիվը 4 անգամ ավելացել է: Իշխանությունները համաձայն չեն այդ տվյալների հետ, սակայն հրաժարվում են վերջին տարիների ճշգրիտ վիճակագրությունը հրապարակել: Այդ խնդրին հասարակության ուշադրությունը սևեռվել է 2014-ի հունվարից` երկրի նախկին “Միսս Վենեսուելայի”` Մոնիկա Սփիրի ու նրա ամուսնու սպանությունից հետո:

Անկախ

ԿԱՀ-ում ժամանակավոր նախագահ են ընտրել Քեթրին Սամբա Պանզային`  Բանգայի քաղաքապետին:

Քվեարկությունը տեղի է ունեցել  ԿԱՀ-ի խորհրդարանում, որը նույնպես ժամանակավոր է: Ընտրությունները երկու փուլով են ընթացել.երկրորդի ընթացքում էլ Սամբա-Պանզան հավաքել է ձայների 75%-ը` երկրի նախկին նախագահի որդուն` Դեզիրե Կոլնգբուին տրված 53%-ի դիմաց:

Սամբա-Պանզան երկրի պատմության մեջ դարձավ առաջին կին նախագահը:

Նախկին նախագահը հունվարի 10-ին պաշտոնից հեռանացավ` երկրում արդեն մեկ տարի տևող քաոսի ու այն կարգավորելու իր անընդունակության պատճառով:

Հիմա իրավիճակի կայունացմամբ են զբաղվում  Ֆրանսիայի, ԿԱՀ-ի ու Աֆրիկյան երկրների միության  զինվորներն ու սպաները: Երկրի մեծ հատվածում բացակայում է ինչ-որ իշխանությունը, իրավիճակը հսկում են  միմյանց  հետ մրցող  էթնիկ ու կրոնական հատկանիշներով  միավորված խմբավորումների զինյալները:

Անկախ

Առևտրա–վաշխառուական այս խավն աստիճանաբար ձևավորում էր հայկական բուրժուական հասարակարգը: Եվրոպայում նման զարգացումներ ի հայտ եկան միայն երեք դար հետո:

Յուրաքանչյուր հասարակարգի զարգացման մեջ առանձնակի կարևորություն ունի քաղաքաշինությունը և քաղաքային մշակույթի ձևավորումը:

Հայկական քաղաքների տեղադրումը, հատակագծումը, կառուցապատումը կանոնակարգված էին որոշակի ամրաշինական չափանիշներով` պայմանավորված քաղաքի գործունեությունն ապահովող բազմաթիվ գործոններով. բնակլիմայական բարենպաստ պայմաններ, միջազգային տարանցիկ առևտրի մայրուղիներ, սրբավայրի առկայություն և այլն: Այդ չափանիշներին ենթարկվել են հայկական բոլոր քաղաքները` չնչին բացառություններով (Արծն, Արշակավան):

Հայկական առաջին քաղաքը Վան-Տուշպան է, որ կառուցել է Վանի Արարատյան թագավորության տիրակալ Սարդուրի Առաջինը (մ.թ.ա. 840-825 թթ.): Վանն ամուր պաշտպանված քաղաք էր, հարուստ պաշտամունքային դիցարան ուներ:

Երկրի գլխավոր դիցարանը մայրաքաղաքում էր գտնվում նաև Երվանդունիների օրոք, երբ Արմավիրում հայոց արքաները կառուցեցին Արևի, Տիրի, Լուսինի, Անահիտի տաճարները, Սոսյաց անտառներ գցեցին:

Հայաստանում տարածված էր եռաքաղաք համակարգը. այսինքն` քաղաքը բաժանված էր երեք մասի. արքունիք, սրբավայր, բնակավայր:

Հայոց արքաներից առաջինը Երվանդ Դ-ն (մ.թ.ա. 220-200) էր, որ մայրաքաղաքից անջատեց հոգևոր իշխանությունն ու ստեղծեց եռաքաղաք: Նա տարանջատեց աշխարհիկ ու հոգևոր իշխանությունները: Արքունիքը տեղափոխեց Երվանդաշատ, կուռքերը` Բագարան, իսկ Երվանդակերտում գեղատեսիլ դաստակերտ կառուցեց:

Արտաշես Ա-ն (մ.թ.ա.  189-160) Արտաշատ մայրաքաղաքը կառուցեց Երասխ և Մեծամոր գետերի կազմած թերակղզու բլրաշարի վրա: Նա քաղաքի պարիսպը պատեց բլուրների լանջերով և տարանջատեց քաղաքն արքունի-վարչական, պաշտամունքային և բնակելի շրջանների: Առհասարակ Արտաշատն իր քաղաքային ուրույն հաղորդակցություններով դասական քաղաք էր և հին աշխարհի նշանավոր քաղաքներից: Պատմիչների հավաստմամբ` Արտաշատի կառուցման գործում հայոց արքային իր խորհուրդներով օգնել է Կարթագենի զորավար Հաննիբալը, որ Հռոմից հալածված` ապաստանել էր նրա մոտ: Ավանդույթը պատմում է նաև, որ Արտաշատի հատակագիծը հայոց արքան գծել է տվել իր կնոջ` հայոց թագուհի Սաթենիկի աչքի նմանությամբ:

Տիգրան Բ Մեծը (մ.թ.ա. 95-55 թթ.) ստեղծելով իր հզոր կայսրությունը` երկրի կենտրոնում կառուցեց իր նոր մայրաքաղաքը` Տիգրանակերտը, որ դարձյալ եռաքաղաք էր` բուն քաղաքը սրբավայրով, պալատը` իր ընդարձակ որսատեղիներով, լճերով, զբոսայգիներով և բերդը, որ իրենից ներկայացնում էր քաղաքի միջնաբերդը: Հետաքրքիր է, որ Արտաշատում բերդ չկար: Դա պայմանավորված էր նրանով, որ բնակչությունը միատարր չէր. այստեղ մեծ կշիռ ունեին օտարազգիները, բացի այդ, Արտաշատը միակենտրոն քաղաք էր:

Հետագայում, 330 թ. Խոսրով Գ Կոտակը (330-338) Հայաստանի մայրաքաղաքն Արտաշատից տեղափոխեց Դվին: Պատմիչների վկայությամբ` Արաքսը փոխել էր հունը, և քաղաքի շրջակայքում առաջացած ճահիճները վատթարացրել էին միջավայրը: Սակայն դա չէր կարող վճռորոշ պատճառ լինել: Պատմությունը ցույց է տալիս, որ դրանից հետո էլ Արտաշատում կյանքը շարունակվում էր նույն հունով, և քաղաքը հետագայում էլ ստանձնեց Հայաստանի մայրաքաղաքը լինելու պատիվը:

Ուստի երևույթը պետք է դիտարկել Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակի տեսանկյունից: Արքան պայքար էր մղում կենտրոնախույս ուժերի դեմ: Նա անգամ կանգ չառավ արյունահեղության առջև և իսպառ ոչնչացրեց Մանազվաղյանների, Որդունիների, Բզնունիների նախարարական հզոր տները: Բնականաբար, երկրի մայրաքաղաք Արտաշատում` ազնվականության շրջանում, արքայի հանդեպ հզոր ընդդիմություն գոյություն ուներ, որի ներկայությամբ հայոց արքան իրեն ապահով չէր զգում: Հատկանշական է, որ արքան Դվին չտեղափոխեց Հայոց կաթողիկոսությունը, քանզի եկեղեցին էլ հզոր նախարարությունների նման հանդես էր գալիս ապակենտրոն քաղաքականությամբ: Այսինքն` հայոց թագավորը ստեղծեց վարչական միավոր, որում հստակ տարանջատված էին քաղաքական, հոգևոր և վարչական իշխանությունները:

Վասպուրականում Գագիկ Արծրունի թագավորն (908 – 943 թթ.) իր մայրաքաղաքը նույնպես կառուցեց եռաքաղաք սկզբունքով` կառուցելով Վան-Ոստան-Աղթամար եռյակը: Երեքն էլ կառուցված էին պարսպապատ, ամրաշինական, գեղագիտական նրբագեղությամբ: Թագավորը նստում էր Ոստանում, բուն քաղաքը Վանում էր, իսկ Աղթամարը կաթողիկոսական նստավայր էր, ուր Գագիկ Արծրունու հրավերով 927 թ. հաստատվեց Հովհաննես Դրասխանակերտցի կաթողիկոսը:

I-II դարերում Հայաստանում բուռն զարգացում էին ապրում Նիկոպոլիսը, Նեոկեսարիան, Սեբաստիան, Վաղարշապատը, Մծուրքը: Այս նորերի հետ զարգանում էին նաև հին քաղաքները` Արտաշատը, Երվանդաշատը, Զարեհավանը, Զարիշատը, Արշամաշատը, Տիգրանակերտը, Արզնը, Վանը:

Առհասարակ քաղաքների զարգացման համար  որոշ նախապայմաններ էին անհրաժեշտ` մեղմ և բարեբեր կլիմա, առևտրային ճանապարհների մոտիկություն: Չինաստանից և Հնդկաստանից եկող Մետաքսի ճանապարհն Իրանի վրայով մտնում էր Հայաստան և ձգվում արևելքից արևմուտք: Առհասարակ քաղաքների զարգացման և բնականոն գոյության համար կարևոր նախապայման էր առևտրական ճանապարհներին մոտ լինելը:

Դեռևս 166 թ. Հռոմեական կայսրությունը և Պարթևստանը կնքում են համաձայնագիր, որով պայմանավորվում են միջազգային ապրանքափոխանակությունը կատարել երեք քաղաքներում: Դրանցից մեկն Արտաշատն էր:

Արտաշատը գտնվում էր բանուկ առևտրային ճանապարհների վրա, և այնտեղ արհեստների հետ զարգացած էր նաև առևտուրը: Հույն պատմիչ Ստրաբոնը նշում է, որ պոնտական Կոմանա քաղաքի բարգավաճումը կապված է բացառապես Հայաստանից բերված ապրանքների և Հայաստանի հետ կատարվող առևտրի շնորհիվ: Հայաստանի առևտրային շրջանառությունը միայն Փոքր Ասիայով չէր սահմանափակվում: Առևտուրն ընթանում էր Հյուսիսային Աֆրիկայի երկրների, Միջագետքի, անգամ` Հնդկաստանի հետ: Սակայն առևտրային հիմնական ուղիները ցամաքով էին անցնում և Չինաստանից եկող Մետաքսի ճանապարհն անցնում էր Հայաստանով, մասնավորապես` Արտաշատով:

Պետությունների արտաքին քաղաքականության մեջ կարևորագույն դեր ուներ միջազգային առևտրային ուղիների վրա վերահսկողություն հաստատելը: Տիգրան Մեծի  նվաճումներում կարևոր դեր էր  խաղում հենց հարավային առևտրային ճանապարհների վրա վերահսկողությունը, որն էլ առաջնահերթ իրականացրեց արտաքին նվաճողական քաղաքականություն վարող հայոց արքան:

Տիգրանը հատուկ ուշադրություն դարձրեց հատկապես Եփրատի գետանցներին, որոնց հսկողությունը վստահեց իր հպատակ արաբական ցեղերին:

Հարավային ճանապարհների վրա հսկողություն սահմանելու արդյունքում Հայաստանում բարձրացավ նաև Մծբին քաղաքի դերը:

Այս ժամանակաշրջանում Հայաստանի քաղաքները շարունակում էին պահել իրենց բնույթն իբրև քաղաքային համայնքներ, որ ունեին ներքին ինքնավարություն, բայց ենթարկվում էին թագավորի կողմից նշանակված շահապին:

Հայաստանի քաղաքների բնակչության կազմը միատարր չէր, ապրում էին հույներ, պարսիկներ, ասորիներ, հրեաներ: Սրանք  բնակվում էին առանձին թաղամասերով` ավաններում: Այս համայնական թաղամասերի գլուխը ռեսն էր:

Ավաններում էին բնակվում նաև օտարազգի վաճառականները, որոնք իրավունք չունեին գիշերելու Շահաստանում (Քաղաքամեջ) և քաղաքի դարպասները փակվելուց առաջ պարտավոր էին լքել Շահաստանի տարածքը: Օտարականների և այլ եկվորների համար արվարձաններում կառուցված էին պանդխտանոցներ:

Սակայն, անգամ խառն ազգաբնակչությամբ քաղաքներում ռազմա-ստրկատիրական ավագանին և քրմական դասը բացառապես բաղկացած էին հայերից:

Ազատ քաղաքացիներն ունեին իրենց «գործոց տները», որտեղ աշխատում էին ստրուկները:

Հայկական քաղաքների հիմնական բաղադրիչներն էին շուկան, թատրոնը և սրբավայրը` մեհյանը: Արտաշատի հովանավորն աստվածամայր Անահիտն էր: Քաղաքի միջնաբերդը` պարսպապատ մասը, համարվում էր բուն քաղաք, նրա շուրջը փռված բնակավայրն ավանն էր: «Գործոց տները» գտնվում էին ավանում: Ամեն քաղաք ուներ իր քաղաքային գավառը, որտեղ մեծահարուստներն ունեին իրենց ագարակները, ամառանոցները, դաստակերտերը` կցված հողագործ ազգաբնակչությամբ (Նախճավանի գավառ, Տոսպ գավառ, Զարեհավան գավառ)

Գործոց տներում արտադրվում էին զանազան ապրանքներ` սկսած զենքից և վերջացրած կենցաղում օգտագործվող մանրուքներով:

Քաղաքների կյանքում կարևորագույն դեր էր խաղում շուկան: Այն գտնվում էր Շահաստանում` պարիսպներից ներս:

Հայկական մեծ քաղաքներում կային նաև ցորենի, գարու, առաջին անհրաժեշտության ապրանքների պետական շտեմարաններ, որտեղ ամբարված ապրանքն օգտագործվում էր բացառապես պատերազմների, պաշարումների կամ սովի ժամանակ: Այս շտեմարանների, առհասարակ քաղաքի կարգուկանոնի հսկողությունը արքայի նշանակած շահապի ձեռքում էր:

Միջնադարյան քաղաքների կարևորագույն բաղկացուցիչ մասն էր կազմում նաև թատրոնը: Այն մեծ մասսայականություն էր վայելում բնակչության բոլոր խավերի մեջ: Եկեղեցին թատրոնը համարում էր հեթանոսական մնացուկ և պայքարում էր դրա դեմ, բայց ապարդյուն. թատրոնը քաղաքային բնակչության ժամանցի ամենակարևոր վայրն էր: Մանավանդ ժողովրդական տոներին մեծ էր թատրոնի այցելուների թիվը: Կային նաև շրջիկ թատրոններ, որոնք շրջում էին Հայաստանի փոքր ու միջին քաղաքներով:

Քաղաքային հաղորդակցությունների մեջ կարևորագույն տեղ ունեին քաղաքի պաշտպանական պարիսպները: Դրանք միշտ իշխանության և ժողովրդի հոգածության ներքո են եղել, քանզի ապահովել են բնակչության բոլոր խավերի անվտանգությունը: Պարիսպները երբեմն եղել են երկշերտ, եռաշերտ, ամրացված բուրգերով ու աշտարակներով: Երբեմն խաղաղ ժամանակներում պարիսպները ծառայեցրել են կենցաղային նպատակներով:

Պարիսպներից դուրս եղել է խրամը` մի քանի մետր լայնությամբ խոր ջրանցքը, որ ունեցել է երկու նշանակություն. պատերազմների ժամանակ այն լցված էր, որպեսզի հարձակվող թշնամու բանակների հարձակողական թափը կոտրի, իսկ խաղաղ ժամանակներում ջրմուղի ջուրն օգտագործվում էր ոռոգման նպատակներով:

Խրամի և պարսպի մեջտեղում ևս մեկ կառույց կար` հողապատնեշը, որ նույնպես պաշտպանական նշանակություն ուներ:

Պարիսպների մեջ էր գտնվում քաղաքի դարպասը: Մեծ քաղաքները մի քանի դարպասներ են ունեցել: Երեկոյան` սահմանված ժամին բերդապետը կողպում էր քաղաքի դարպասները և բանալիները հանձնում իշխանին կամ քաղաքի ավագանուն: Առանց իշխանավորի թույլտվության քաղաքի դարպասները ոչ ոք չէր կարող բացել:

Արքայանիստ քաղաքը որ էր հայոց մայրաքաղաքը, կոչվել է «Ոստան հայոց»: Նման կոչում պատմիչները տվել են հատկապես Դվինին, որ մայրաքաղաք դարձավ IV դարում: Դվինը հատկապես հայտնի էր իր դրամահատարանով, խեցեգործությամբ, ապակե արտադրությամբ, գորգագործությամբ: Դվինը` որպես մայրաքաղաք, փոխարինեց Արտաշատին և իր նախորդի պես երկար ժամանակ կենսունակ եղավ:

Դվինը նույնպես գտնվում էր բանուկ առևտրային ճանապարհների վրա: Ուներ հինգ գլխավոր ճանապարհ և դուռ` արևմտյան, որ Կարինի ուղղությամբ էր տանում, հարավարևմտյան, որ դեպի Խլաթ էր տանում, արևելյան, որ տանում էր դեպի Արցախ և Պարտավ, հարավարևելյան` դեպի Նախիջևան և Թավրիզ և հյուսիսային, որ Լոռիով դեպի Թիֆլիս էր տանում:

Միջնադարում Հայաստանում արդեն ձևավորվում է քաղաքային դասը` իր ուրույն բնակչությամբ:

Քաղաքային բնակչությունն օրենքով ամրագրված իրավունքներ ուներ և արտոնություններ` գյուղական բնակչության համեմատ: Դեռ քերթողահայր Խորենացին է գրել, որ հայոց Վաղարշակ  արքան օժտել է արտոնություններով քաղաքաբնակներին և «հրաման է տալիս, որ քաղաքացիների հարգն ու պատիվը ավելի լինի, քան գյուղացիներինը, որ գյուղացիները պատվեն քաղաքացիներին ինչպես իշխանների…»:

Սա ամրագրված էր նաև Մխիթար Գոշի «Դատաստանագրքում»,որ սահմանադրության դեր էր կատարում հայոց մեջ: Քաղաքը, փաստորեն գրավիչ էր բնակչության բոլոր խավերի համար և դա խթան էր, որ Հայաստանում զարգանան քաղաքներն ու արհեստները:

Քաղաքի բնակչությունն ազատ էր, գյուղացիներն անազատ դաս էին: Այսպիսով, քաղաքների զարգացումը Հայաստանում ուներ լուրջ սոցիալական խթան:

Միայն IX-XIV դարերում Հայաստանում առաջացան 30 մեծ ու փոքր քաղաքներ և 20-ից ավելի գյուղաքաղաքներ: Դրանց զարգացմանը նպաստեց նաև այն, որ Արաբական խալիֆայության և Բյուզանդիայի միջև Հայաստանը համարվում էր չեզոք երկիր, և միջազգային առևտուրը բացառապես կատարվում էր Հայաստանի տարածքում:

Հայաստանում սելջուկյան արշավանքներից հետո քաղաքային կյանքն աշխուժացավ, երբ Զաքարյաններն ազատագրեցին երկիրը և քաղաքային կյանքը նոր շունչ ստացավ: Արագ թափով զարգացան արհեստները: Արտադրության ձևերը կատարելագործվեցին: Դեռևս X դարում ստեղծվեցին առաջին համքարությունները: Դրանք կազմակերպություններ էին, որոնք միավորում էին նույն արհեստով զբաղվող մարդկանց: Համքարությունները, փաստորեն, ներկայիս արհմիությունների նախատիպն էին: Նրանցում միավորված արհեստավորները պաշտպանում էին միմյանց շահերը, միասին որոշում շուկայում իրենց արտադրանքի գները:

Կային մշակված որոշակի կանոններ համքարության անդամների համար: Համքարության մեջ վեճերը լուծվում էին «Ծերոց ատյաններում», որոնք կազմված էին առավել տարեց, հմուտ վարպետներից: Համքարությունների անդամները նաև ապրում էին նույն փողոցում, շարքով: Անիում հայտնի էին Դարբինների, Թամբագործների փողոցները, Կոշկակարոցը և այլն: Նրանք իրենց արհեստը փոխանցում էին սերնդեսերունդ: Երբ վարպետը կամ հայրը համարում էր, որ ավարտվել է աշակերտի ուսումը և, նա կարող էր ինքնուրույն աշխատել ու ներկայանալ որպես վարպետ, իր ձեռքերը լվանում էր աշակերտի ձեռքերի վրա, որպեսզի իր ձեռքի շնորհն անցնի աշակերտին: Համքարության մեջ մտած և վարպետ համարվող անդամը կարող էր ունենալ իր կնիքը: Յուրահատուկ ծես գոյություն ուներ համքարության մեջ նոր անդամ ընդունելու համար: Այն կատարվում էր բոլոր անդամների ներկայությամբ: Համքարություններն ունեին իրենց նշան- դրոշները:

Հայաստանում քաղաքները բաժանվում էին երկու մասի. արքունի և ինքնավար: Վերջիններն ունեին որոշ ներքին ինքնավարություն և կառավարվում էին ավագանու կողմից: Այս քաղաքներն անգամ իրենց սեփական զորքն ունեին, որ կազմված էր արհեստավորներից:

Քաղաքները հիմնականում կառուցված էին առևտրային ճանապարհների վրա: Հյուսիսային առևտրային ճանապարհների վրա էին Անին, Կարսը, Դվինը, Երևանը, Երզնկան, Նախիջևանը: Հարավային ուղիների վրա էին Վանը, Արճեշը, Ոստանը, Խլաթը, Մանազկերտը:

Հայկական քաղաքներում կյանքը եռում էր աշխատանքով, հանդեսներով, տոնախմբությամբ, թատրոնով: Այստեղ մշակութային օջախների հետ մեկտեղ առկա էին բոլոր պայմանները ցոփ կյանքի համար:

Այդուհանդերձ, ակտիվ առևտրի գոյությունը ենթադրում էր այդ առևտրի անվտանգությունն ու հարմարվետությունն ապահովող հաստատությունների առկայություն:

Առևտուրն ապահովելու համար Հայաստանի քաղաքներում ամենուր պանդոկներ էին կառուցվում: Սրանք ունեին ամենայն անհրաժեշտը ճամփորդներին ու առևտրական քարավաններին սպասարկելու համար: Անհատ առևտրականները կամ ամբողջ քարավանները պանդոկներում ու քարվանատներում կարող էին օթևանի հետ մեկտեղ գտնել սնունդ, կեր անասունների համար, փոխադրամիջոց, անգամ զինված պահպանություն: Պանդոկներ ունեին ոչ միայն իշխաններն ու արքաները, այլև եկեղեցին ու նոր բարձրացող հայոց առևտրական, վաշխառուական խավը:

Իրենց տարածքով անցնող քարավանների ապահովության համար իշխաններն ու ֆեոդալները ստեղծել էին հատուկ զինվորական ջոկատներ, որոնք ուղեկցում էին քարավանները իշխանության տարածքում:

Հայոց քաղաքներում առանձնահատուկ տեղ ունեին բաղնիքները: Նրանք քաղաքային մշակույթի կարևոր տարրերից էին և ամենևին զեխության վայրեր չէին, ինչպես Ռուսաստանում և Արևելքում:

Արտաշատն ուներ ջեռուցվող բաղնիքներ. կրակարանից ծուխը կավե խողովակներով անցնում էր բաղնիքի հատակով ու պատերով և տաքացնում դրանք: Այս մեխանիզմը տարածում գտավ աշխարհում միայն երկու տասնամյակ առաջ: Հայաստանի տարածքում համեմատաբար լավ են պահպանվել Ախթալայի, Ամբերդի, Լոռի բերդի բաղնիքները:

Կիլիկյան Հայաստանում քաղաքները գլխավորել են թագավորների ներկայացուցիչները` կապիտանները: Վերջիններս, հատկապես նավահանգստային քաղաքներում, ունեցել են քաղաքական, վարչական և ոստիկանական լայն լիազորություններ: Քաղաքային կարևորագույն պաշտոնյաներ էին ձեռներեցները, մուխթասիբները և դուկերը, որ հսկում էին շուկայում չափի ու կշռի կարգավորումները, գները, հավաքում էին հարկերն ու տուրքերը:

Կիլիկիո մայրաքաղաք Սիսում էին գտնվում արքայական պալատը, բանտը, դրամատունը, իշխանաց տունը, գրադարանը, համալսարանը` դպրատունը: Քաղաքում էին կենտրոնացած օտարերկրյա դեսպանատները: XII դարի վերջին Սիս է այցելում ավստրիական դեսպան Վիլլեբրանդ Օլդենբուրգցին և հիանում է քաղաքի գեղեցկությամբ ու ճոխությամբ:

Իր գեղեցկությամբ ու ամրությամբ աչքի էր ընկնում ծովափնյա Տարսոն քաղաքը: Այստեղ ավանդաբար կատարվում էին թագադրման արարողություններ:

Նշանավոր էին Ադանան, Մամեստիան: Տնտեսական նշանակությամբ մեծ էր հատկապես Այաս նավահանգստային քաղաքի դերը: Այն առևտրական կապող օղակ էր Եվրոպայի, Ասիայի ու Աֆրիկայի միջև: Մի օրինակ միայն Այասի նշանակությունն ընդգծելու համար: Այասում նստող վենետիկյան պայլը, իր հպատակների առևտրական գործունեությունից գանձելով  ընդամենը կես տոկոս մաքս, մեկուկես տարվա ընթացքում ստացել է 7200 ֆրանկ եկամուտ: Այսպիսով, միայն վենետիկցիների առևտրական շրջանառությունը տարեկան կազմում էր մոտ մեկուկես միլիոն ֆրանկ, որից 2-4 տոկոսը` որպես մաքս, մտնում էր Սսի արքունիք:

1323-1337 թթ. Եգիպտոսը որպես հարկ հայոց պետությունից Այասից ստացել է 1200000 դրամ հարկ, որ միայն շրջանառու միջոցների մի փոքր մասն է կազմել:

Քաղաքային բնակչությունը բաժանվում էր մի քանի մասերի: Ստորին խավը` մանր առևտրականներ, սևագործ բանվորներ, համարվում էր ռամիկ: Ապահով զանգվածը կազմում էր ազատանին: Կար նաև հատուկ վարձով աշխատողների դաս` մշակ:

XIII դարում Հայաստանում առաջացավ նոր խավ` մեծատունների խավը: Սրանք առևտրական դասի այն ներկայացուցիչներն էին, որ կուտակելով հսկայական հարստություն` մեծ դերակատարություն ունեցան հասարակական կյանքում: Դրանցից ամենանշանավորն անեցի Տիգրան Հոնենցն էր: Նա հասարակ ծագում ուներ, սակայն, հետագայում, Զաքարյանների մոտ պաշտոն ստանձնեց և նրանց հարկային վերակացուն էր քաղաքում: Տիգրան Հոնենցը մեծ կալվածքներ, ամառանոցներ, ջրաղացներ, ագարակներ ձեռք բերեց: Նա նաև վաշխառությամբ էր զբաղվում: Որպես կանոն` հայ մեծատունները բարեգործությամբ էին զբաղվում: Տիգրան Հոնենցը 1215 թ. Անիում կառուցեց քաղաքի հրաշագեղ եկեղեցիներից մեկը, այն զարդարեց արվեստի գործերով:

Մյուս հայտնի մեծատունը մանազկերտցի Ումեկն էր, որ իր առևտրա-վաշխառուական գործունեությունը ծավալել է Կարինում: Ումեկը հետագայում հաստատվեց Տփղիսում: Նա 40000 դուկատով Զաքարյաններից գնել է Գետիկը և նվիրատվություններ է արել Գոշավանքին:

Ավելի հաջողակ ու մեծահարուստ Ավետենց Սահմադդինը 1263 թ. գնեց մայրաքաղաք Անին: Սահմադդինին էր պատկանում նաև Երևան քաղաքը:

Առևտրա-վաշխառուական այս խավն աստիճանաբար ձևավորում էր հայկական բուրժուական հասարակարգը: Եվրոպայում նման զարգացումներ ի հայտ եկան միայն երեք դար հետո: Սակայն հայ հասարակարգի զարգացումը կանգ առավ մոնղոլական արշավանքների պատճառով:

Վահե ԱՆԹԱՆԵՍՅԱՆ

Անկախ

Թուրք-սիրիական սահմանից 4,5 կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող Ջիլվեգյոզ շրջանում երկու պայթյուն է տեղի ունեցել: Պայթյունը հնչել է սիրիական կողմից: Հայտնի է, որ տեղի ունեցածի հետևանքով բազմաթիվ զոհեր կան, սակայն ստույգ տվյալներ առայժմ չեն հաղորդվում: Թուրքական «Զամանի» հաղորդմամ՝ պայթյունը տեղի է ունեցել Սիրիայի ազատության բանակի հսկողության տակ գտնվող տարածքում:

Անկախ